Trả lời nhanh
Những câu nói hay về văn học thường dùng làm đề nghị luận hoặc làm lời dẫn mở bài, nói về bản chất, chức năng và sứ mệnh của văn chương: phản ánh đời sống, nuôi dưỡng tình cảm, đề cao cái đẹp và sự sáng tạo. Muốn dùng tốt, em cần hiểu nghĩa, nhớ đúng tác giả và gắn với tác phẩm cụ thể.
Vì sao nên học thuộc một số nhận định về văn học?
Trong đề thi Ngữ văn, câu nghị luận văn học hay cho sẵn một ý kiến rồi yêu cầu em bàn luận qua tác phẩm. Nếu quen với những nhận định kinh điển, em dễ nhận ra đề thuộc dạng nào, nên đỡ lúng túng khi mở bài.
Ngoài ra, một lời dẫn đắt giá đặt đúng chỗ giúp bài viết có chiều sâu. Tuy nhiên, trích sai tác giả hoặc trích mà không liên hệ gì với đề thì lại mất điểm.
Dưới đây là các nhận định tiêu biểu, được nhóm theo chủ đề. Khi viết bài, em nên diễn đạt “theo nhận định của…” hoặc “có ý kiến cho rằng…” nếu chưa chắc chắn về nguyên văn.
Nhóm 1: Văn học và hiện thực đời sống
| Nhận định | Tác giả | Cách hiểu ngắn gọn |
|---|---|---|
| “Nghệ thuật không phải là ánh trăng lừa dối, nghệ thuật có thể chỉ là tiếng đau khổ kia thoát ra từ những kiếp lầm than.” | Nam Cao (truyện ngắn Trăng sáng) | Nghệ thuật phải gắn với nỗi đau thật của con người, không được tô hồng, xa rời cuộc sống. |
| “Văn học là nhân học.” | M. Gorki (thường được dẫn) | Văn học lấy con người làm đối tượng trung tâm, giúp ta hiểu con người. |
| Văn học là tấm gương phản chiếu đời sống | Cách nói quen thuộc trong lí luận văn học | Tác phẩm phản ánh hiện thực qua cái nhìn và cảm xúc riêng của nhà văn, không sao chép nguyên xi. |
Dùng cho: bài về Chí Phèo, Lão Hạc, Vợ nhặt, Tắt đèn… khi đề bàn về giá trị hiện thực và tính nhân đạo.
Nhóm 2: Sáng tạo và trách nhiệm của nhà văn
- Nam Cao (Đời thừa): văn chương không dung nạp những người thợ khéo tay làm theo khuôn mẫu, mà chỉ dung nạp người biết đào sâu, tìm tòi, sáng tạo cái chưa có. Ý chính: giá trị của nhà văn nằm ở sự độc đáo.
- Nguyễn Đình Chiểu: “Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳng, đâm mấy thằng gian bút chẳng tà.” Ý chính: văn chương là phương tiện chở đạo lí và là vũ khí đấu tranh với cái xấu, cái ác.
- Nguyễn Du: “Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài.” Ý chính: tài năng phải đi cùng tấm lòng, nhà văn lớn là người có tình thương con người.
- Hồ Chí Minh: “Nay ở trong thơ nên có thép, / Nhà thơ cũng phải biết xung phong.” Ý chính: thơ ca thời đại mới phải có tính chiến đấu, gắn với vận mệnh dân tộc.
Dùng cho: đề bàn về sứ mệnh nhà văn, quan niệm nghệ thuật của Nam Cao, thơ văn yêu nước Nguyễn Đình Chiểu, thơ ca cách mạng.
Nhóm 3: Văn học và tình cảm con người
- Hoài Thanh: văn chương “gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện những tình cảm ta sẵn có”. Ý chính: văn học bồi đắp và làm tinh tế đời sống tình cảm của người đọc.
- Tố Hữu: thơ là tiếng nói “đồng ý, đồng tình, đồng chí”. Ý chính: thơ chạm tới sự đồng điệu giữa nhà thơ và người đọc, đồng thời gắn với lí tưởng chung.
- Lê Quý Đôn: thơ phát khởi từ lòng người. Ý chính: cảm xúc chân thật là cội nguồn của thơ.
Dùng cho: đề về chức năng giáo dục, thẩm mĩ của văn học; bài thơ trữ tình như Tây Tiến, Việt Bắc, Sóng.
Nhóm 4: Văn nghệ và cách mạng
- Hồ Chí Minh (1951): “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy.” Ý chính: người cầm bút có nhiệm vụ phục vụ nhân dân và kháng chiến.
- Phạm Văn Đồng: bài viết “Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng trong văn nghệ của dân tộc” khẳng định vị trí và giá trị của thơ văn yêu nước Nguyễn Đình Chiểu.
Cách đưa nhận định vào bài viết
- Giải thích: nêu nghĩa từng vế, chú ý các từ then chốt như “tiếng đau khổ”, “thợ khéo tay”, “chữ tâm”.
- Bàn luận: vì sao ý kiến đúng, đúng đến đâu; có thể mở rộng một mặt khác (ví dụ văn học vừa phản ánh vừa sáng tạo).
- Chứng minh: chọn 1–2 tác phẩm sát đề, nêu chi tiết cụ thể, tránh kể lại cốt truyện.
- Đánh giá: khẳng định giá trị nhận định và bài học cho người đọc, người viết.
Ví dụ mở bài
Đề: bàn về ý kiến của Nam Cao: văn chương chỉ dung nạp những người biết khơi nguồn chưa ai khơi.
Mỗi thời đại văn học chỉ nhớ đến những người dám đi con đường riêng. Nam Cao từng khẳng định rằng văn chương không cần người thợ khéo tay làm theo khuôn mẫu, mà cần người biết đào sâu và sáng tạo. Ý kiến ấy được chính ông chứng minh qua Chí Phèo, nơi bi kịch người nông dân bị tha hóa được soi tới tận đáy tâm hồn.
Lỗi thường gặp
- Gán nhầm tác giả. Nếu không chắc, hãy viết “có ý kiến cho rằng”.
- Chép nhận định rồi bỏ đó, không giải thích hay liên hệ.
- Dùng một câu cho mọi đề, trong khi mỗi đề cần một góc nhìn sát yêu cầu.
- Trích dài, sai chính tả, thiếu dấu ngoặc kép.
Bài luyện tập
Câu 1. Nhận định “Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài” nhấn mạnh yếu tố nào ở nhà văn?
Đáp án: Tấm lòng, tình thương con người; tài năng chỉ có giá trị khi gắn với cái tâm.
Câu 2. Nhận định nào phù hợp nhất để mở bài về bi kịch người nông dân trong Chí Phèo: câu của Nam Cao về “tiếng đau khổ thoát ra từ những kiếp lầm than” hay câu của Hồ Chí Minh về “thép trong thơ”?
Đáp án: Câu của Nam Cao, vì nói về nghệ thuật gắn với nỗi đau của người lao động, sát nội dung Chí Phèo. Câu “thép trong thơ” thiên về thơ ca cách mạng.
Câu 3. Viết 3–4 câu giải thích nhận định “Văn học là nhân học”.
Gợi ý: Văn học lấy con người làm trung tâm; qua tác phẩm người đọc hiểu mình, hiểu người, biết yêu thương và sống tốt hơn; ví dụ qua nhân vật lão Hạc ta hiểu lòng tự trọng và tình phụ tử.
Câu hỏi thường gặp
Trang này có đủ 185 nhận định về văn học không?
Trang chọn lọc các nhận định tiêu biểu, có nguồn quen thuộc và dễ vận dụng, kèm giải thích. Chất lượng và khả năng dùng đúng chỗ quan trọng hơn việc học thuộc thật nhiều.
Nếu không nhớ chính xác tác giả của nhận định thì nên viết thế nào?
Em có thể viết "có ý kiến cho rằng" hoặc "theo một nhận định quen thuộc" để tránh gán sai tên. Điều quan trọng là giải thích đúng nội dung.
Nên dùng nhận định ở phần nào của bài văn?
Thường dùng ở mở bài để dẫn vào vấn đề, hoặc ở phần bàn luận để mở rộng và khẳng định ý. Không nên trích quá nhiều khiến bài thiếu ý riêng.
Làm sao học nhận định hiệu quả?
Học theo nhóm chủ đề, ghi kèm tác giả, ý chính và một tác phẩm có thể dùng làm dẫn chứng. Sau đó tập viết lại mở bài bằng lời của mình.