Trả lời nhanh
Hình ảnh so sánh mặt trời với “lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn” có ba ý nghĩa chính: tả đúng hình dáng, màu sắc vầng dương vừa nhô lên khỏi biển; biến cảnh vũ trụ to lớn thành điều gần gũi, ấm áp, no đủ; và cho thấy trí tưởng tượng độc đáo, tình yêu thiên nhiên của Nguyễn Tuân. Đoạn văn 5–7 câu nên đi theo trình tự: nêu hình ảnh, phân tích, liên hệ, khẳng định.
Đề bài và cách hiểu đề
Đề: “Trong Cô Tô, mặt trời lúc bình minh được ví như lòng đỏ quả trứng thiên nhiên đầy đặn. Viết đoạn văn khoảng 5–7 câu chỉ ra ý nghĩa của hình ảnh so sánh đó.”
Đề có hai yêu cầu: hình thức là một đoạn văn 5–7 câu, và nội dung là chỉ ra ý nghĩa (tác dụng) của một hình ảnh so sánh cụ thể. Vì vậy em không kể lại cả cảnh mặt trời mọc, cũng không phân tích toàn bộ văn bản. Chỉ tập trung vào một hình ảnh và trả lời câu hỏi: “Nhà văn so sánh như vậy để làm gì, hay ở chỗ nào?”
Phân tích hình ảnh so sánh
Trong bài “Cô Tô” (Kết nối tri thức, Ngữ văn 6), Nguyễn Tuân tả mặt trời mọc sau trận bão: vầng dương “tròn trĩnh, phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”. Em có thể tách hình ảnh này thành các lớp ý sau.
| Yếu tố | Biểu hiện trong câu văn | Tác dụng |
|---|---|---|
| Vế được so sánh | Mặt trời lúc bình minh | Cảnh thiên nhiên lớn lao, quen thuộc |
| Vế so sánh | Lòng đỏ quả trứng thiên nhiên | Vật nhỏ bé, gần gũi trong bữa ăn gia đình |
| Cơ sở giống nhau | Tròn, đỏ hồng, đầy đặn | Tả đúng hình dáng, màu sắc |
| Từ ngữ đi kèm | “tròn trĩnh”, “phúc hậu”, “đầy đặn” | Gợi vẻ hiền hậu, ấm áp, no đủ |
| Từ “thiên nhiên” | Trứng tự nhiên, không phải thứ chế biến | Gợi sự mộc mạc, trong lành, tươi mới |
Cái hay là ở chỗ bất ngờ mà chính xác. Mặt trời ngày nào cũng mọc nên dễ thành quen mắt. Khi đem ví với lòng đỏ trứng, người đọc bỗng nhìn lại vầng dương như lần đầu: tròn đầy, ấm, đáng yêu. Từ “phúc hậu” còn dùng để tả người, nên mặt trời như có tính cách. Đó là sự kết hợp giữa so sánh và nhân hóa.
Dàn ý đoạn văn 5–7 câu
- Mở đoạn (1 câu): nêu tên văn bản, tác giả và hình ảnh so sánh.
- Thân đoạn (3–4 câu):
- Hình ảnh tả đúng hình dáng, màu sắc mặt trời.
- Làm cảnh vật lớn lao trở nên gần gũi, ấm áp, no đủ.
- Cho thấy ngòi bút tài hoa, trí tưởng tượng độc đáo.
- Có thể liên hệ câu thơ “Mặt trời đội biển nhô màu mới” của Huy Cận để thấy cách cảm nhận khác nhau của mỗi tác giả.
- Kết đoạn (1 câu): khẳng định nét độc đáo trong cách cảm nhận và miêu tả thiên nhiên của Nguyễn Tuân.
5 đoạn văn mẫu
Mẫu 1 – Đoạn văn phân tích đầy đủ
Trong văn bản “Cô Tô”, Nguyễn Tuân so sánh mặt trời lúc bình minh với “lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”. Hình ảnh này trước hết tả chính xác hình dáng và sắc màu của vầng dương: tròn trĩnh, đỏ hồng, vừa nhô lên khỏi mặt biển. Vật so sánh lại rất gần gũi, khiến cái lớn lao của vũ trụ bỗng trở nên thân thuộc như bữa ăn trong mỗi gia đình. Các từ “tròn trĩnh”, “phúc hậu”, “đầy đặn” còn gợi cảm giác ấm áp, no đủ, như thể mặt trời cũng có tính cách hiền hậu. Qua đó, ta thấy trí tưởng tượng độc đáo và con mắt quan sát tinh tế của nhà văn. Nét so sánh bất ngờ mà chính xác ấy làm cảnh mặt trời mọc ở Cô Tô vừa rực rỡ vừa gần gũi.
Mẫu 2 – Có liên hệ với “Đoàn thuyền đánh cá”
Giữa bao nhiêu hình ảnh đẹp trong bài “Cô Tô”, so sánh mặt trời với lòng đỏ quả trứng thiên nhiên là nét vẽ khiến em nhớ nhất. Nguyễn Tuân lấy màu đỏ hồng, hình tròn đầy của lòng đỏ để dựng lại vầng dương đang nhô khỏi biển, nên người đọc hình dung được ngay. Cách ví von ấy mang hơi thở đời thường: mặt trời không xa xôi mà ấm áp như một món ăn quen thuộc của người dân. Nếu Huy Cận viết “Mặt trời đội biển nhô màu mới” bằng nhân hóa với động từ “đội” đầy sức sống, thì Nguyễn Tuân chọn so sánh để vầng dương hiện lên tròn đầy, hiền hậu. Hai cách nhìn khác nhau cùng làm bình minh trên biển thêm đẹp. Hình ảnh so sánh ấy cho thấy Nguyễn Tuân luôn tìm cái độc đáo ngay trong cảnh quen thuộc.
Mẫu 3 – Góc nhìn người đọc
Đọc đến câu so sánh mặt trời với lòng đỏ quả trứng thiên nhiên đầy đặn, em thấy hơi bất ngờ rồi bật cười thích thú. Bất ngờ vì ai lại đem vầng thái dương ra ví với một thứ nhỏ bé như thế. Nhưng nghĩ kĩ, em thấy rất đúng: mặt trời lúc mới mọc cũng tròn, đỏ và mềm như vậy. Chính sự gần gũi ấy làm cảnh biển đảo hiện lên rõ ràng, sinh động trong trí tưởng tượng. Từ “phúc hậu” khiến em cảm nhận được niềm vui, sự ấm áp của con người trước một buổi sáng đẹp sau bão. Hình ảnh so sánh ấy cho thấy Nguyễn Tuân không chỉ nhìn bằng mắt mà còn nhìn bằng cả tình yêu thiên nhiên.
Mẫu 4 – Đoạn ngắn 5 câu (dùng khi làm bài kiểm tra)
Trong bài “Cô Tô”, Nguyễn Tuân so sánh mặt trời lúc bình minh với lòng đỏ quả trứng thiên nhiên đầy đặn. Hình ảnh ấy miêu tả đúng hình dáng tròn và sắc đỏ hồng của vầng dương mới mọc. Nó còn làm cảnh thiên nhiên hùng vĩ trở nên gần gũi, ấm áp và no đủ. Cách so sánh bất ngờ cho thấy trí tưởng tượng phong phú của nhà văn. Nhờ vậy, bức tranh bình minh trên đảo Cô Tô thêm sinh động và để lại ấn tượng sâu sắc.
Mẫu 5 – Nhấn vào từ “thiên nhiên” (tổng – phân – hợp)
Hình ảnh “lòng đỏ quả trứng thiên nhiên đầy đặn” là một so sánh giàu ý nghĩa của Nguyễn Tuân trong bài “Cô Tô”. Trước hết, đó là so sánh về hình thức: tròn, đỏ, đầy đặn như vầng dương vừa lên. Tiếp đó, chữ “thiên nhiên” gợi một thứ tươi nguyên, mộc mạc, chưa qua chế biến, hợp với vẻ trong lành của biển đảo sau bão. Chữ “phúc hậu” đi cùng khiến mặt trời mang vẻ hiền từ, như ban phát sự no ấm cho người dân chài. Từ cảnh thiên nhiên, người đọc cảm nhận được ước mơ về một cuộc sống bình yên, đủ đầy. Tóm lại, chỉ một hình ảnh nhỏ đã cho thấy cái nhìn tài hoa và tấm lòng yêu mến cuộc sống của Nguyễn Tuân.
Mẹo viết và lỗi thường gặp
- Chép lại câu văn rồi dừng. Phải có câu nói rõ tác dụng (“cho thấy…”, “gợi…”, “làm cho…”).
- Viết quá 7 câu hoặc ngắn dưới 5 câu. Đếm câu trước khi nộp. Mỗi câu nên có một ý riêng.
- Nhầm biện pháp. “Như lòng đỏ quả trứng” là so sánh. “Phúc hậu” là nhân hóa. Đừng gọi cả hai là ẩn dụ.
- Lạc đề. Không kể lại cả trận bão hay cả cảnh ra khơi, chỉ bàn về hình ảnh mặt trời.
- Liên hệ gượng. Nếu liên hệ Huy Cận thì chỉ một câu và nêu điểm khác nhau (nhân hóa “đội biển” so với so sánh “lòng đỏ trứng”).
Mẹo nhớ: dùng ba chữ Đúng – Gần – Tài. Hình ảnh tả đúng (hình dáng, màu sắc), gần gũi (vật quen thuộc), tài hoa (trí tưởng tượng của tác giả).
Bài luyện tập
- Bài 1. Chỉ ra hai biện pháp tu từ có trong cụm “tròn trĩnh, phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”.
Đáp án: so sánh (từ “như”, vế mặt trời và lòng đỏ trứng) và nhân hóa (từ “phúc hậu” vốn dùng tả người). - Bài 2. Viết đoạn văn 5 câu theo kiểu quy nạp (nêu tác dụng trước, kết bằng nhận định chung) về hình ảnh trên.
Gợi ý: câu 1 nêu hình ảnh làm cho cảnh bình minh gần gũi, sinh động; câu 2 tả hình dáng, màu sắc; câu 3 nói cảm giác ấm áp, no đủ; câu 4 nhắc trí tưởng tượng của Nguyễn Tuân; câu 5 khẳng định đây là so sánh đắt giá. - Bài 3. Vì sao nhà văn không so sánh mặt trời với quả bóng đỏ hay chiếc đĩa lớn?
Đáp án gợi ý: quả bóng, chiếc đĩa chỉ gợi hình tròn. Lòng đỏ trứng vừa tròn, vừa đỏ hồng, vừa gợi sự ấm áp, no đủ, nên giàu cảm xúc hơn.
Xem thêm các đoạn văn về Cô Tô
- Đoạn văn cảm nhận cảnh mặt trời mọc trên biển đảo Cô Tô
- Đoạn văn tả cảnh bầu trời Cô Tô sau trận bão có phép nhân hóa
- Đoạn văn cảm nghĩ vẻ đẹp đảo Cô Tô có hoán dụ và nhân hóa
- Cô Tô: tác giả, bố cục, tóm tắt, dàn ý
- Soạn bài Cô Tô – Kết nối tri thức
Câu hỏi thường gặp
Hình ảnh mặt trời như lòng đỏ quả trứng thuộc biện pháp tu từ nào?
Đó là biện pháp so sánh, thể hiện qua từ "như". Từ "phúc hậu" đi kèm là yếu tố nhân hóa, làm mặt trời có vẻ hiền hậu như con người.
Câu văn này nằm trong tác phẩm nào, của ai?
Câu văn nằm trong bài "Cô Tô" của nhà văn Nguyễn Tuân, được học trong Ngữ văn 6 (bộ Kết nối tri thức), khi tác giả tả cảnh mặt trời mọc trên biển đảo sau trận bão.
Đoạn văn 5–7 câu về ý nghĩa của hình ảnh so sánh cần có những ý nào?
Cần có câu nêu hình ảnh, các câu phân tích (tả đúng hình dáng, màu sắc; gần gũi, ấm áp; thể hiện trí tưởng tượng, tình yêu thiên nhiên của tác giả) và câu kết khẳng định nét độc đáo.
Có nên liên hệ với câu thơ của Huy Cận không?
Có thể liên hệ một câu, ví dụ "Mặt trời đội biển nhô màu mới", để so sánh hai cách miêu tả bình minh. Chỉ nên liên hệ ngắn gọn để không lạc đề.