Trả lời nhanh
Tế bào là đơn vị cấu trúc và đơn vị chức năng của cơ thể sống: tế bào cấu tạo nên cơ thể và thực hiện các hoạt động sống như trao đổi chất, lớn lên, sinh sản, cảm ứng. Cơ thể đơn bào chỉ có một tế bào; cơ thể đa bào gồm nhiều tế bào phối hợp với nhau, nên hoạt động của cơ thể là kết quả hoạt động của các tế bào.
1. Vai trò của tế bào trong cơ thể
Muốn trả lời đủ ý, em nên chia vai trò của tế bào thành hai nhóm: vai trò về cấu tạo và vai trò về hoạt động sống.
a) Tế bào là đơn vị cấu trúc
- Mọi cơ thể sống, từ vi khuẩn bé xíu đến cây phượng hay con người, đều được cấu tạo từ tế bào.
- Ở cơ thể đa bào, các tế bào giống nhau về hình dạng và chức năng tập hợp thành mô; nhiều mô tạo thành cơ quan; nhiều cơ quan tạo thành hệ cơ quan; các hệ cơ quan hợp thành cơ thể.
b) Tế bào là đơn vị chức năng
Mọi hoạt động sống của cơ thể đều diễn ra ở tế bào:
- Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng: tế bào lấy chất dinh dưỡng, oxygen, thải chất cặn bã, tạo ra năng lượng cho hoạt động sống.
- Lớn lên và phân chia: tế bào tăng kích thước rồi phân chia, làm tăng số lượng tế bào, giúp cơ thể sinh trưởng và thay thế tế bào già, chết, tổn thương.
- Sinh sản: ở sinh vật đơn bào, tế bào phân chia tạo cơ thể mới; ở sinh vật đa bào, có những tế bào chuyên hoá (tế bào sinh dục) tạo nên thế hệ sau.
- Cảm ứng: tế bào tiếp nhận kích thích và phản ứng lại (ví dụ tế bào thần kinh dẫn truyền tín hiệu).
2. Mối quan hệ giữa tế bào và cơ thể
a) Cơ thể đơn bào
Cơ thể chỉ gồm một tế bào. Tế bào đó tự thực hiện mọi chức năng sống, nên tế bào chính là cơ thể. Ví dụ: amip, trùng roi, vi khuẩn, nấm men.
b) Cơ thể đa bào
- Tế bào tạo nên cơ thể: số lượng tế bào rất lớn (cơ thể người có hàng chục nghìn tỉ tế bào), được tổ chức theo thứ tự: tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể.
- Phân công chức năng: mỗi loại tế bào đảm nhận một nhiệm vụ riêng. Tế bào hồng cầu vận chuyển khí, tế bào cơ co dãn giúp vận động, tế bào thần kinh dẫn truyền xung thần kinh, tế bào biểu bì lá cây bảo vệ lá.
- Phối hợp với nhau: các tế bào, mô, cơ quan không hoạt động rời rạc mà liên hệ chặt chẽ, được điều hoà thống nhất. Nhờ vậy cơ thể là một thể thống nhất.
- Cơ thể ảnh hưởng ngược lại tế bào: cơ thể cung cấp chất dinh dưỡng, oxygen và môi trường ổn định cho tế bào sống; nếu cơ thể thiếu dinh dưỡng hoặc bị bệnh, tế bào cũng hoạt động kém.
3. Ví dụ để em dễ nhớ
Khi em chạy bộ: tế bào thần kinh truyền lệnh, tế bào cơ co mạnh, tế bào hồng cầu tăng vận chuyển oxygen đến cơ, tế bào ở phổi và tim hoạt động nhanh hơn. Một động tác chạy tưởng đơn giản nhưng là kết quả phối hợp của rất nhiều loại tế bào. Chỉ cần một nhóm tế bào hoạt động sai (ví dụ hồng cầu quá ít gây thiếu máu), cả cơ thể sẽ mệt mỏi, chóng mặt.
4. Bài viết mẫu ngắn gọn để ghi vào vở
Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng của cơ thể sống. Tế bào cấu tạo nên cơ thể và thực hiện các hoạt động sống như trao đổi chất, lớn lên, phân chia, sinh sản, cảm ứng. Cơ thể đơn bào chỉ gồm một tế bào. Cơ thể đa bào gồm nhiều tế bào tập hợp thành mô, cơ quan, hệ cơ quan; các tế bào phối hợp với nhau nên cơ thể hoạt động như một thể thống nhất.
5. Lỗi sai thường gặp
- Chỉ viết “tế bào là đơn vị cấu tạo” mà quên “đơn vị chức năng” – thiếu một nửa ý.
- Nhầm rằng cơ thể nào cũng nhiều tế bào; thực tế có sinh vật chỉ một tế bào.
- Viết sai thứ tự các cấp tổ chức (không được đảo cơ quan lên trước mô).
- Quên nhắc sự phối hợp giữa các tế bào – đây là ý then chốt của “mối quan hệ”.
Mẹo nhớ: “Tế bào – gạch xây nhà”: gạch (tế bào) xếp thành tường (mô), tường tạo thành phòng (cơ quan), các phòng thành khu nhà (hệ cơ quan), cả ngôi nhà là cơ thể; nhưng khác với gạch, tế bào còn tự “làm việc” và sinh sản.
6. Bài luyện tập
- Điền từ: Tế bào là đơn vị … và đơn vị … của cơ thể sống. Đáp án: cấu trúc; chức năng.
- Sắp xếp theo thứ tự từ nhỏ đến lớn: cơ thể, mô, tế bào, hệ cơ quan, cơ quan. Đáp án: tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể.
- Vì sao khi bị thiếu dinh dưỡng kéo dài, cơ thể gầy yếu, chậm lớn? Gợi ý: tế bào không được cung cấp đủ chất để trao đổi chất, tạo năng lượng, lớn lên và phân chia, nên cơ thể sinh trưởng chậm, hoạt động yếu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nói tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng của cơ thể?
Vì mọi cơ thể sống đều được cấu tạo từ tế bào (cấu trúc) và mọi hoạt động sống như trao đổi chất, lớn lên, sinh sản, cảm ứng đều diễn ra ở tế bào (chức năng).
Cơ thể đơn bào và đa bào khác nhau thế nào về mối quan hệ với tế bào?
Cơ thể đơn bào chỉ có một tế bào đảm nhiệm mọi chức năng sống. Cơ thể đa bào gồm nhiều tế bào chuyên hoá, phối hợp với nhau thông qua mô, cơ quan và hệ cơ quan.
Các cấp tổ chức của cơ thể đa bào theo thứ tự nào?
Tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể.
Tế bào mới được hình thành bằng cách nào?
Tế bào mới được tạo ra từ sự lớn lên và phân chia của tế bào có sẵn, giúp cơ thể tăng kích thước và thay thế tế bào già, tổn thương.