Trả lời nhanh
Sinh vật đơn bào là sinh vật mà cơ thể chỉ gồm một tế bào. Ví dụ: vi khuẩn E. coli, vi khuẩn lam (tế bào nhân sơ); trùng giày, amip, trùng roi xanh, nấm men, tảo silic (tế bào nhân thực). Dấu hiệu phân biệt: tế bào chưa có màng nhân là nhân sơ, đã có nhân hoàn chỉnh là nhân thực.
Sinh vật đơn bào là gì?
Sinh vật đơn bào là những sinh vật có cơ thể cấu tạo từ một tế bào duy nhất. Chỉ một tế bào ấy phải làm đủ mọi việc: lấy thức ăn, hô hấp, bài tiết, sinh sản, phản ứng với môi trường.
Chúng thường rất nhỏ nên phải quan sát bằng kính hiển vi. Nhiều loài sống trong nước, trong đất, trong không khí hoặc trên cơ thể sinh vật khác.
Ví dụ về sinh vật đơn bào và loại tế bào của chúng
| Sinh vật đơn bào | Nhóm | Loại tế bào |
|---|---|---|
| Vi khuẩn E. coli (trực khuẩn đại tràng) | Vi khuẩn | Nhân sơ |
| Vi khuẩn lactic (làm sữa chua) | Vi khuẩn | Nhân sơ |
| Vi khuẩn lam (khuẩn lam) | Vi khuẩn | Nhân sơ |
| Trùng giày | Nguyên sinh vật | Nhân thực |
| Amip (trùng biến hình) | Nguyên sinh vật | Nhân thực |
| Trùng roi xanh | Nguyên sinh vật | Nhân thực |
| Tảo lục đơn bào (chlorella), tảo silic | Tảo | Nhân thực |
| Nấm men | Nấm | Nhân thực |
Vậy vi khuẩn là sinh vật đơn bào nhân sơ; còn nguyên sinh vật đơn bào, tảo đơn bào và nấm men là sinh vật đơn bào nhân thực.
Vì sao kết luận như vậy? Cách phân biệt nhân sơ và nhân thực
Muốn biết một tế bào thuộc loại nào, em chỉ cần tự hỏi: DNA có nằm trong một nhân có màng bao bọc không?
| Tiêu chí | Tế bào nhân sơ | Tế bào nhân thực |
|---|---|---|
| Nhân | Chưa có màng nhân; vật chất di truyền nằm ở vùng nhân | Có nhân hoàn chỉnh, có màng nhân bao bọc |
| Bào quan có màng | Không có (ví dụ không có ti thể, lục lạp) | Có (ti thể, lục lạp ở tế bào quang hợp, lưới nội chất…) |
| Kích thước | Rất nhỏ, thường vài micrômét | Lớn hơn, thường hàng chục micrômét |
| Đại diện | Vi khuẩn | Nguyên sinh vật, nấm, thực vật, động vật |
Cả hai loại đều có ba thành phần chung: màng tế bào, tế bào chất và vật chất di truyền.
Mẹo nhớ
- “Sơ” nghĩa là sơ khai, đơn giản: nhân chưa hoàn chỉnh, thuộc về vi khuẩn.
- Gặp tên có chữ “trùng” (trùng giày, trùng roi, trùng biến hình) hay “nấm men”, “tảo” thì nghĩ ngay đến nhân thực.
- Đơn bào ≠ nhân sơ. Đơn bào chỉ nói về số lượng tế bào; nhân sơ hay nhân thực nói về cấu tạo tế bào.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng mọi sinh vật đơn bào đều có tế bào nhân sơ. Sai, vì trùng giày, amip hay nấm men đều là đơn bào nhưng nhân thực.
- Xếp vi khuẩn lam vào tảo nhân thực. Vi khuẩn lam quang hợp được nhưng tế bào vẫn là nhân sơ.
- Nhầm trùng sốt rét hay trùng kiết lị là vi khuẩn. Chúng là nguyên sinh vật, tế bào nhân thực.
- Quên rằng nấm men là nấm. Nấm men đơn bào nhưng thuộc giới Nấm, nhân thực.
Bài luyện tập
- Kể tên hai sinh vật đơn bào có tế bào nhân sơ và hai sinh vật đơn bào có tế bào nhân thực.
Đáp án gợi ý: nhân sơ: E. coli, vi khuẩn lactic; nhân thực: trùng giày, nấm men. - Một tế bào quan sát dưới kính hiển cho thấy có lục lạp và nhân rõ ràng. Tế bào đó thuộc loại nào?
Đáp án: nhân thực, vì có nhân hoàn chỉnh và có bào quan có màng (lục lạp). Ví dụ phù hợp: trùng roi xanh. - Đúng hay sai: “Cơ thể amip gồm nhiều tế bào nhân sơ.”
Đáp án: Sai. Amip có cơ thể chỉ một tế bào và là tế bào nhân thực.
Tóm tắt
Sinh vật đơn bào có cơ thể gồm một tế bào. Vi khuẩn là đơn bào nhân sơ; trùng giày, amip, trùng roi, tảo đơn bào, nấm men là đơn bào nhân thực.
Câu hỏi thường gặp
Sinh vật đơn bào là gì? Cho ví dụ.
Là sinh vật có cơ thể chỉ gồm một tế bào, như vi khuẩn E. coli, trùng giày, amip, trùng roi xanh, nấm men.
Vi khuẩn có tế bào nhân sơ hay nhân thực?
Vi khuẩn có tế bào nhân sơ vì chưa có màng nhân, vật chất di truyền nằm ở vùng nhân.
Nấm men là sinh vật đơn bào nhân sơ hay nhân thực?
Nấm men là sinh vật đơn bào có tế bào nhân thực, vì tế bào có nhân hoàn chỉnh và các bào quan có màng.
Sinh vật đơn bào có phải đều là nhân sơ không?
Không. Đơn bào chỉ có nghĩa là cơ thể một tế bào. Nhiều sinh vật đơn bào như trùng giày, amip, nấm men vẫn có tế bào nhân thực.