Trả lời nhanh
Hình ảnh trùng roi: thân nhỏ hình thoi, đầu tù có một roi, đuôi nhọn, bên trong có điểm mắt đỏ, hạt diệp lục, nhân và không bào co bóp. Trùng giày có thân dài như chiếc đế giày, phủ lông bơi, có rãnh miệng, không bào tiêu hoá, hai không bào co bóp và nhân lớn, nhân nhỏ. Khi vẽ, em phác dáng cơ thể trước rồi mới chú thích từng bộ phận.
Chuẩn bị trước khi quan sát và vẽ
Bài thực hành này yêu cầu em lấy giọt nước ao, hồ hoặc nước ngâm rơm, cỏ khô lên lam kính, đậy lamen rồi quan sát dưới kính hiển vi. Hai đối tượng quen thuộc nhất là trùng roi xanh và trùng giày.
- Bắt đầu với vật kính nhỏ (độ phóng đại thấp) để tìm sinh vật, sau đó mới chuyển sang vật kính lớn.
- Trùng giày bơi rất nhanh. Em nên nhỏ thêm một chút bông gòn xé nhỏ vào giọt nước để chúng bị cản lại và dễ quan sát hơn.
- Chuẩn bị bút chì, tẩy, thước để phác hình và ghi chú.
Hình trùng roi cần vẽ và chú thích
Trùng roi (thường gặp là trùng roi xanh) chỉ có một tế bào, kích thước chỉ khoảng vài chục micrômét. Dưới kính, em thấy cơ thể thon dài, một đầu tròn tù, một đầu nhọn dần.
Các bước vẽ
- Vẽ đường viền thân hình thoi: đầu trước tù, đầu sau thon nhọn.
- Từ đầu tù, vẽ một sợi roi mảnh, hơi cong.
- Vẽ điểm mắt (chấm nhỏ màu đỏ) gần gốc roi, và không bào co bóp ngay cạnh đó.
- Vẽ nhân ở khoảng giữa thân, rải các hạt diệp lục nhỏ trong chất nguyên sinh.
- Kẻ đường chú thích bằng thước, ghi tên từng bộ phận ở ngoài hình.
Nhớ ý nghĩa: hạt diệp lục giúp trùng roi quang hợp khi có ánh sáng, điểm mắt giúp nó hướng về nơi sáng, roi giúp xoáy nước để di chuyển.
Hình trùng giày cần vẽ và chú thích
Trùng giày lớn hơn trùng roi (khoảng 0,25 mm), có thể thấy ở vật kính nhỏ. Thân dài, một đầu tròn, một đầu hơi thuôn, trông giống chiếc đế giày. Toàn thân phủ lông bơi ngắn, mọc dày.
Các bước vẽ
- Vẽ đường viền hình bầu dục dài, hai đầu hơi khác nhau.
- Vẽ các nét ngắn xung quanh thân để biểu thị lông bơi.
- Vẽ rãnh miệng chạy chếch từ mép thân vào bên trong, nối với hầu.
- Vẽ hai không bào co bóp ở hai đầu thân, vài không bào tiêu hoá ở giữa.
- Vẽ nhân lớn và nhân nhỏ, rồi chú thích.
Bảng so sánh trùng roi và trùng giày
| Đặc điểm | Trùng roi | Trùng giày |
|---|---|---|
| Hình dạng | Hình thoi, đuôi nhọn | Giống đế giày |
| Cơ quan di chuyển | Một roi | Lông bơi phủ khắp thân |
| Cách dinh dưỡng | Tự dưỡng (có ánh sáng) và dị dưỡng (khi thiếu sáng) | Dị dưỡng: ăn vi khuẩn, vụn hữu cơ |
| Không bào co bóp | 1 không bào | 2 không bào |
| Nhân | 1 nhân | Nhân lớn và nhân nhỏ |
| Đặc điểm riêng | Hạt diệp lục, điểm mắt | Rãnh miệng, hầu, lỗ thoát |
Lỗi thường gặp khi vẽ và chú thích
- Vẽ trùng roi có nhiều roi. Trùng roi xanh chỉ có một roi nhìn thấy rõ.
- Quên hạt diệp lục nên hình không phân biệt được với các động vật nguyên sinh khác.
- Chú thích hai không bào co bóp của trùng roi. Trùng roi chỉ có một, hai không bào là của trùng giày.
- Vẽ quá to hoặc để chú thích đè lên hình. Hãy chừa khoảng trống và kẻ đường chú thích thẳng.
- Trùng giày không có roi, di chuyển nhờ lông bơi.
Mẹo nhớ: “Roi xanh có mắt, giày có miệng”. Trùng roi có điểm mắt, trùng giày có rãnh miệng.
Cách di chuyển quan sát được
Trùng roi vừa tiến vừa xoay mình nhờ roi xoáy vào nước. Trùng giày tiến thẳng và xoay quanh trục cơ thể nhờ lông bơi rung động nhịp nhàng. Khi gặp vật cản, trùng giày thường lùi lại rồi đổi hướng. Em nên ghi lại nhận xét này bên cạnh hình vẽ.
Bài luyện tập
- Vì sao dưới ánh sáng trùng roi có màu xanh?
Đáp án: vì trong chất nguyên sinh có nhiều hạt diệp lục. - Nêu hai bộ phận có ở trùng giày nhưng không có ở trùng roi.
Đáp án: rãnh miệng (cùng hầu) và lông bơi; cũng có thể kể thêm nhân nhỏ và lỗ thoát. - Đặt trùng roi vào chỗ tối vài ngày thì nó sống thế nào?
Đáp án: vẫn sống được vì chuyển sang dị dưỡng, hấp thụ chất hữu cơ có sẵn trong nước, nhưng mất dần màu xanh vì hạt diệp lục tiêu giảm.
Lưu ý: hình ở trên chỉ là hình minh hoạ để em tham khảo cách bố trí. Bài nộp nên là hình em tự quan sát và vẽ theo mẫu vật thật.
Câu hỏi thường gặp
Trùng roi có những bộ phận nào khi vẽ?
Roi, điểm mắt, không bào co bóp, nhân, hạt diệp lục và chất nguyên sinh, bao quanh là màng cơ thể.
Trùng giày di chuyển bằng gì?
Bằng lông bơi phủ khắp thân. Lông rung động nhịp nhàng giúp cơ thể vừa tiến vừa xoay.
Vì sao khó quan sát trùng giày?
Vì trùng giày bơi rất nhanh. Em có thể nhỏ thêm vài sợi bông gòn vào giọt nước để làm chậm chúng lại.
Trùng roi và trùng giày khác nhau chủ yếu ở điểm nào?
Trùng roi có roi, hạt diệp lục, điểm mắt; trùng giày có lông bơi, rãnh miệng, hai không bào co bóp và hai loại nhân.