Trả lời nhanh
Trùng kiết lị kí sinh ở ruột già của người, cụ thể là bám vào thành ruột (niêm mạc ruột). Ở đó chúng nuốt hồng cầu, tiết enzim tiêu huỷ niêm mạc và gây loét, khiến người bệnh đau bụng, đi ngoài phân có nhầy và máu. Vì vậy bệnh được gọi là bệnh kiết lị.
Vì sao trùng kiết lị sống ở ruột già?
Trùng kiết lị (tên khoa học Entamoeba histolytica) là động vật nguyên sinh có chân giả, giống amip. Khi vào cơ thể người, chúng không ở dạ dày hay ruột non mà xuống ruột già vì hai lý do:
- Bào xác có lớp vỏ dày nên chịu được axit dạ dày và dịch tiêu hoá, đi qua ruột non mà không bị tiêu huỷ.
- Đến ruột già, môi trường thuận lợi, bào xác phá vỏ chui ra thành thể hoạt động, bám vào thành ruột, nơi có sẵn niêm mạc và mạch máu để chúng lấy thức ăn.
Vòng đời và cách gây bệnh
- Xâm nhập: người nuốt phải bào xác trong thức ăn, nước uống hoặc rau sống chưa rửa sạch.
- Chui ra khỏi bào xác: ở ruột già, thể hoạt động thoát khỏi vỏ bào xác.
- Gây bệnh: trùng bám vào thành ruột, tiết enzim tiêu huỷ niêm mạc, nuốt hồng cầu rồi sinh sản mạnh bằng cách phân đôi. Thành ruột bị loét nên phân có máu và chất nhầy.
- Lây lan: một số trùng kết bào xác, theo phân ra ngoài. Ruồi nhặng, nước bẩn và bàn tay không sạch mang bào xác đến người khác.
Dấu hiệu nhận biết bệnh kiết lị
- Đau quặn bụng, mót rặn, đi ngoài nhiều lần.
- Phân lỏng có nhầy lẫn máu.
- Cơ thể mệt mỏi, suy nhược vì mất máu và mất nước, bệnh kéo dài dễ làm cơ thể suy yếu.
Khi nghi ngờ mắc bệnh, cần đi khám để được xét nghiệm phân và điều trị đúng cách, không tự ý dùng thuốc.
Phân biệt với trùng sốt rét (dễ nhầm)
| Tiêu chí | Trùng kiết lị | Trùng sốt rét |
|---|---|---|
| Nơi kí sinh ở người | Ruột già (thành ruột) | Máu (trong hồng cầu) |
| Cách gây hại | Nuốt hồng cầu, gây loét ruột | Phá huỷ hồng cầu |
| Đường lây | Qua đường tiêu hoá (ăn, uống) | Qua muỗi Anophen đốt |
| Triệu chứng chính | Đau bụng, đi ngoài phân nhầy máu | Sốt cách quãng, rét run, thiếu máu |
Mẹo nhớ: “Kiết lị – ruột; sốt rét – máu”. Kiết lị lây qua “miệng”, sốt rét lây qua “muỗi”.
Cách phòng bệnh
- Ăn chín, uống nước đun sôi; rửa rau sống kĩ.
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
- Dùng nhà vệ sinh hợp vệ sinh, xử lí phân đúng cách.
- Đậy kín thức ăn, diệt ruồi nhặng.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm trùng kiết lị kí sinh ở ruột non hoặc dạ dày. Đúng là ruột già.
- Nhầm với trùng sốt rét (kí sinh trong máu).
- Cho rằng bệnh lây qua muỗi. Thực tế bệnh lây qua đường ăn uống.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: Trùng kiết lị kí sinh ở ………… của người, ăn ………… và tiết enzim làm ………… niêm mạc.
Đáp án: ruột già; hồng cầu; loét. - Giải thích: Vì sao bào xác trùng kiết lị đi qua dạ dày mà không bị tiêu huỷ?
Đáp án: vì bào xác có lớp vỏ dày bảo vệ, chống lại axit và enzim tiêu hoá; đến ruột già mới thoát khỏi vỏ. - Vận dụng: Nêu hai biện pháp ngăn bào xác từ phân người bệnh lây sang người khác.
Đáp án: xử lí phân hợp vệ sinh; diệt ruồi nhặng, ăn chín uống sôi và rửa tay sạch.
Câu hỏi thường gặp
Trùng kiết lị kí sinh ở bộ phận nào của cơ thể người?
Trùng kiết lị kí sinh ở ruột già, bám vào thành ruột, nuốt hồng cầu và gây loét niêm mạc.
Trùng kiết lị lây qua đường nào?
Bệnh lây qua đường tiêu hoá: người nuốt bào xác có trong thức ăn, nước uống hoặc rau sống bị nhiễm phân, thường do ruồi nhặng và tay bẩn mang đến.
Vì sao người bị kiết lị đi ngoài ra máu?
Vì trùng kiết lị tiết enzim tiêu huỷ niêm mạc ruột già làm thành ruột bị loét, chảy máu, nên phân lẫn chất nhầy và máu.
Trùng kiết lị và trùng sốt rét khác nhau thế nào?
Trùng kiết lị sống ở ruột già và lây qua ăn uống. Trùng sốt rét sống trong máu, chui vào hồng cầu và lây qua muỗi Anophen đốt.