Trả lời nhanh
“Bàn về đọc sách” là văn bản nghị luận của Chu Quang Tiềm, nhà mĩ học và lí luận văn học Trung Quốc, do Trần Đình Sử dịch. Bài chia 3 phần: tầm quan trọng của việc đọc sách, những nguy hại khi đọc sai cách, phương pháp chọn sách và đọc sách. Bài học cốt lõi: đọc sách phải chọn cho tinh, đọc cho kĩ, có mục tiêu rõ ràng.
1. Tác giả Chu Quang Tiềm
- Chu Quang Tiềm (1897 – 1986) là nhà mĩ học và lí luận văn học nổi tiếng của Trung Quốc thế kỉ XX.
- Ông dành nhiều năm nghiên cứu, giảng dạy về mĩ học và văn nghệ, có kinh nghiệm đọc sách, làm học vấn lâu dài.
- Vì vậy, những lời bàn trong bài không phải lí thuyết suông mà là kinh nghiệm của người đã đi trên “con đường học vấn” rất lâu.
Lưu ý khi làm bài: một số tài liệu ghi năm mất của ông là 1968 – đây là chỗ nhầm. Em ghi năm sinh – năm mất là 1897 – 1986 cho chính xác.
2. Tìm hiểu chung về văn bản
| Nội dung | Ghi nhớ |
|---|---|
| Xuất xứ | Trích từ cuốn Danh nhân Trung Quốc bàn về niềm vui, nỗi buồn của việc đọc sách; bản dịch của Trần Đình Sử |
| Kiểu văn bản | Nghị luận (bàn về một vấn đề xã hội – văn hoá) |
| Vấn đề bàn luận | Vì sao phải đọc sách và đọc sách như thế nào cho có hiệu quả |
| Cách lập luận | Đi từ vai trò của sách → thực trạng đọc sách → phương pháp đọc sách |
3. Bố cục 3 phần
- Phần 1 (từ đầu đến “phát hiện thế giới mới”): khẳng định tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách.
- Phần 2 (tiếp đến “tiêu hao lực lượng”): chỉ ra những khó khăn, thiên hướng sai lệch dễ mắc phải khi đọc sách.
- Phần 3 (còn lại): bàn về phương pháp chọn sách và đọc sách.
Mẹo nhớ: Vì sao đọc – Đọc sai ở đâu – Đọc thế nào. Ba câu hỏi này cũng chính là mạch lập luận của cả bài.
4. Nội dung chính từng phần
Phần 1 – Tầm quan trọng của việc đọc sách
- Sách là kho tàng tri thức: sách ghi lại và lưu giữ di sản tinh thần mà loài người tích lũy qua hàng nghìn năm; mỗi cuốn sách quan trọng như một cột mốc trên con đường phát triển học thuật của nhân loại.
- Đọc sách là con đường tích lũy học vấn: muốn tiến lên, mỗi người phải đứng trên nền tảng thành quả của người đi trước, không thể bắt đầu từ con số không.
- Đọc sách còn rèn nhân cách: không chỉ thêm kiến thức mà còn nâng cao khí chất, giúp con người hoàn thiện mình.
- Hậu quả của việc coi thường sách: tự cắt đứt với quá khứ, làm bản thân lạc hậu, kéo cả xã hội chậm lại.
Điểm đáng chú ý: tác giả không nói “đọc sách là tốt” một cách chung chung, mà đặt việc đọc trong dòng chảy lịch sử – mỗi thế hệ kế thừa và đi tiếp thành quả của thế hệ trước.
Phần 2 – Những nguy hại khi đọc sách sai cách
Tác giả chỉ ra hai thiên hướng sai lệch, đều bắt nguồn từ chuyện “sách quá nhiều”:
- Sách nhiều dễ khiến người đọc không chuyên sâu. Người xưa có thể đọc ít sách nhưng ngẫm kĩ, thấm sâu. Người nay dễ rơi vào lối đọc lướt, “liếc qua rất nhiều nhưng đọng lại rất ít”. Đọc nhiều mà không tiêu hoá giống như ăn nhiều mà cơ thể không hấp thụ được.
- Sách nhiều dễ khiến người đọc lạc hướng. Sách vở chất đầy thư viện nhưng tác phẩm cơ bản, thật sự có giá trị không nhiều. Nếu đọc tràn lan, ta dễ mất thời gian vào những cuốn vô thưởng vô phạt rồi bỏ lỡ sách quan trọng.
Cách lập luận ở đây là nêu hiện tượng – so sánh cụ thể – chỉ ra hậu quả, nên người đọc dễ hình dung và dễ đồng ý.
Phần 3 – Phương pháp chọn sách và đọc sách
| Vấn đề | Lời khuyên của tác giả |
|---|---|
| Chọn sách | Chọn cho tinh, không ham nhiều; chọn sách thật sự có giá trị và cần cho mình; có mục đích, định hướng rõ, không chạy theo hứng thú nhất thời |
| Cân đối loại sách | Kết hợp sách phổ thông (thường thức) với sách chuyên môn. Hiểu rộng giúp học sâu, học sâu giúp hiểu rộng, vì các lĩnh vực tri thức luôn liên quan nhau |
| Cách đọc | Đọc kĩ, vừa đọc vừa suy nghĩ, không đọc qua loa; có kế hoạch và hệ thống |
| Mục đích sâu xa | Đọc sách là chuyện học làm người, rèn sự kiên trì, nhẫn nại chứ không chỉ tích lũy tri thức |
5. Nghệ thuật của văn bản
- Hệ thống luận điểm chặt chẽ, tự nhiên: từ vai trò → thực trạng → phương pháp.
- Lí lẽ xác đáng, kết hợp phân tích với bình luận bằng giọng chân thành như lời trò chuyện, tâm tình.
- Dùng hình ảnh so sánh giàu sức gợi (như chuyện ăn uống và tiêu hoá) làm vấn đề trừu tượng trở nên gần gũi.
- Bản dịch mạch lạc, trong sáng, giữ được giọng điệu của tác giả.
6. Giá trị nội dung và ý nghĩa
Văn bản cho thấy đọc sách là con đường quan trọng để tích lũy và nâng cao học vấn. Muốn đọc có hiệu quả phải chọn sách cho tinh, đọc cho kĩ, kết hợp đọc rộng với đọc sâu và đọc có mục tiêu. Với học sinh hôm nay, giữa thời đại thông tin tràn ngập, lời khuyên này vẫn nguyên giá trị: lượng thông tin lớn đến đâu thì khả năng chọn lọc và suy ngẫm vẫn là điều quyết định.
7. Sơ đồ tư duy
8. Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Nhầm thể loại: đây là văn bản nghị luận (bàn về vấn đề văn hoá – xã hội), không phải tản văn hay truyện.
- Chia bố cục sai mốc: nhớ ba mốc “phát hiện thế giới mới” và “tiêu hao lực lượng”.
- Nhầm ý phần 3: tác giả không khuyên “đọc ít sách chuyên môn”, mà khuyên kết hợp sách thường thức và sách chuyên môn.
- Bỏ qua ý “học làm người”: đây là tầng ý nghĩa sâu nhất, thường là chỗ được cộng điểm.
9. Bài luyện tập tự đặt
Câu 1. Nêu hai thiên hướng sai lệch khi đọc sách mà Chu Quang Tiềm chỉ ra.
Đáp án gợi ý: (1) Sách nhiều khiến người đọc không chuyên sâu, đọc lướt, “liếc qua rất nhiều nhưng đọng lại rất ít”; (2) sách nhiều khiến người đọc lạc hướng, mất thời gian cho sách không giá trị mà bỏ lỡ sách cơ bản.
Câu 2. Vì sao tác giả khuyên cần kết hợp đọc sách thường thức với sách chuyên môn?
Đáp án gợi ý: Các lĩnh vực học vấn đều liên quan nhau; có kiến thức rộng làm nền thì mới đi sâu vững vàng, còn chỉ biết chuyên môn hẹp sẽ khó thật sự thông hiểu ngay cả lĩnh vực của mình.
Câu 3 (vận dụng). Viết 4–5 câu nêu cách em chọn một cuốn sách để đọc trong kì nghỉ hè, vận dụng lời khuyên của bài.
Gợi ý: Xác định mục đích (mở rộng hiểu biết hay phục vụ môn học); chọn 1–2 cuốn thật sự có giá trị thay vì mua nhiều; đọc kĩ, ghi chú ý hay; cuối cùng tự viết vài dòng cảm nhận để việc đọc “đọng lại” thay vì lướt qua.
10. Tài liệu học cùng bài
- Soạn bài Bàn về đọc sách ngắn nhất
- Bàn về đọc sách: nội dung, dàn ý phân tích, bố cục, tóm tắt
- Các bài phân tích Bàn về đọc sách
- 28 câu trắc nghiệm Bàn về đọc sách
- Sơ đồ tư duy bài Bàn về đọc sách
- Các mẫu tóm tắt Bàn về đọc sách
- Nghị luận về lợi ích của việc đọc sách
Học tiếp các văn bản nghị luận cùng chủ đề của lớp 9: Tiếng nói của văn nghệ và Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới.
Cùng chuyên đề: Mục lục khác cùng môn, lớp: Soạn văn 9 Chân trời sáng tạo Tập 1, Tập 2 – mục lục đầy đủ, ngắn gọn; Đồng chí (Chính Hữu): tác giả, tác phẩm, bố cục và sơ đồ tư duy; Ánh trăng (Nguyễn Duy): tác giả, tác phẩm, bố cục, nội dung Ngữ văn 9.
Câu hỏi thường gặp
Bàn về đọc sách của ai, thuộc thể loại gì?
Văn bản của Chu Quang Tiềm, nhà mĩ học và lí luận văn học Trung Quốc, do Trần Đình Sử dịch. Thuộc kiểu văn bản nghị luận, bàn về một vấn đề văn hoá – xã hội.
Bố cục bài Bàn về đọc sách gồm mấy phần?
Gồm 3 phần: (1) tầm quan trọng, ý nghĩa của việc đọc sách; (2) những khó khăn, thiên hướng sai lệch khi đọc sách; (3) phương pháp chọn sách và đọc sách.
Theo Chu Quang Tiềm, vì sao đọc sách nhiều chưa chắc đã tốt?
Vì sách nhiều dễ khiến người đọc đọc lướt, không chuyên sâu, kiến thức đọng lại ít, đồng thời dễ lạc hướng, mất thời gian vào sách không có giá trị mà bỏ lỡ sách cơ bản.
Bài học rút ra từ Bàn về đọc sách là gì?
Đọc sách là con đường quan trọng để nâng cao học vấn và rèn nhân cách. Cần chọn sách cho tinh, đọc kĩ và suy ngẫm, kết hợp đọc rộng với đọc sâu, đọc có mục đích và kế hoạch.