Trả lời nhanh
Trong tuỳ bút “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”, nét độc đáo của sông Hương sau khi rời khỏi thành phố Huế là dòng sông không vội vã đi thẳng ra biển. Nó chảy chậm, đổi hướng, như quay lại ngoái nhìn thành phố lần cuối. Nhờ vậy, sông Hương hiện lên như một người tình dịu dàng, chung thuỷ, đầy lưu luyến với Huế.
Câu hỏi này nằm ở đâu trong bài?
Câu hỏi thuộc phần cuối của tuỳ bút “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường (Ngữ văn 12, chương trình cũ). Ở các phần trước, tác giả tả sông Hương ở thượng nguồn như một bản trường ca của rừng già, rồi khi về đồng bằng và vào thành phố, sông như một người con gái đẹp, dịu dàng.
Đến đoạn này, tác giả theo dòng sông đi nốt quãng cuối. Ông muốn nói rằng ngay cả lúc chia tay Huế, sông Hương vẫn mang tình cảm sâu nặng với thành phố.
Nét độc đáo của sông Hương sau khi rời Huế
- Không đi thẳng, không vội: sau khi qua khỏi thành phố, dòng sông không xuôi một mạch ra cửa biển mà đổi hướng, uốn mình, chảy rất chậm.
- Như quay lại nhìn Huế: tác giả cảm nhận sông như còn “nấn ná”, như muốn nhìn lại thành phố lần cuối trước khi đi xa. Đó là cái nhìn đầy lưu luyến.
- Như người tình dịu dàng, chung thuỷ: tác giả nhân hoá dòng sông thành người tình. Người ấy dịu dàng trong dáng đi và chung thuỷ trong tình cảm với nơi mình đã gắn bó.
- Vẻ đẹp mang chất Huế: sự chậm rãi, kín đáo, sâu lắng của sông cũng chính là nét tính cách của đất và người Huế.
Vì sao tác giả chọn cách viết này?
Về địa lí, sông Hương thực sự có nhiều khúc quanh và chảy chậm ở hạ lưu. Nhưng Hoàng Phủ Ngọc Tường không chỉ tả cảnh. Ông dùng sự quan sát tinh tế để gửi gắm tình yêu quê hương.
Chia tay một nơi mình yêu thì ai cũng bịn rịn. Khi gán cảm xúc ấy cho dòng sông, tác giả khiến sông Hương có “tâm hồn” như con người. Đây là điểm làm nên sức hấp dẫn của thể tuỳ bút: kết hợp tri thức địa lí, lịch sử, văn hoá với chất thơ và cảm xúc cá nhân.
Nghệ thuật cần nhắc khi làm bài
| Biện pháp | Tác dụng |
|---|---|
| Nhân hoá, so sánh (sông như người tình) | Dòng sông có hồn, có tình cảm, gần gũi với người đọc. |
| Liên tưởng, tưởng tượng phong phú | Biến chuyển động của dòng nước thành hành động, tâm trạng. |
| Ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhịp điệu mềm | Câu văn uyển chuyển như chính dòng sông. |
| Góc nhìn của người am hiểu Huế | Kết hợp địa lí, văn hoá, lịch sử, tạo chiều sâu cho đoạn văn. |
Mẹo nhớ nhanh
Hãy nhớ ba chữ “chậm – quay – tình”: sông chảy chậm, như quay lại nhìn Huế, như người tình chung thuỷ. Chỉ cần đủ ba ý này là bạn đã nắm được trọng tâm.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm đoạn: lẫn với vẻ đẹp “người con gái dịu dàng” khi sông đi qua thành phố hoặc với “bản trường ca” ở thượng nguồn. Câu hỏi này hỏi về đoạn sau khi rời thành phố.
- Chỉ kể lại địa lí: viết sông “uốn khúc rồi đổ ra biển” mà bỏ qua cảm xúc lưu luyến, nên mất ý chính.
- Quên nhắc tác giả, tác phẩm: bài viết nên mở bằng tên tác phẩm và Hoàng Phủ Ngọc Tường để đúng yêu cầu nghị luận văn học.
Đoạn văn mẫu ngắn
Khép lại hành trình của dòng sông, Hoàng Phủ Ngọc Tường để sông Hương chia tay Huế thật bịn rịn. Sau khi rời thành phố, dòng sông không vội vã ra biển mà chảy chậm, đổi hướng như muốn ngoái nhìn lần cuối nơi mình đã gắn bó. Bằng nghệ thuật nhân hoá, tác giả coi sông là một người tình dịu dàng, chung thuỷ. Nhờ vậy, hình ảnh sông Hương không chỉ đẹp mà còn thấm đẫm tình yêu của tác giả với xứ Huế.
Luyện tập
- Câu hỏi: Nêu hai biện pháp nghệ thuật tiêu biểu trong đoạn tả sông Hương rời Huế và tác dụng của chúng.
Gợi ý đáp án: Nhân hoá và so sánh (sông như người tình) làm dòng sông có tình cảm. Liên tưởng, tưởng tượng giúp biến khúc quanh của dòng nước thành sự lưu luyến. - Câu hỏi: Vì sao nói đoạn kết thể hiện tình yêu của tác giả với Huế?
Gợi ý đáp án: Vì cảm xúc lưu luyến của sông thực chất là cảm xúc của tác giả. Ông yêu Huế nên thấy dòng sông cũng không nỡ rời xa. - Câu hỏi: Viết một câu nêu đặc điểm “chậm – quay – tình” của sông Hương khi rời Huế.
Gợi ý đáp án: Rời Huế, sông Hương chảy chậm, như quay lại ngoái nhìn thành phố, mang dáng vẻ của người tình dịu dàng, chung thuỷ.
Câu hỏi thường gặp
Sông Hương khi rời khỏi thành phố Huế có nét độc đáo gì?
Sông không vội ra biển mà chảy chậm, đổi hướng như quay lại nhìn Huế lần cuối, hiện lên như người tình dịu dàng, chung thuỷ.
Đoạn này nằm trong tác phẩm nào, của ai?
Đoạn này nằm trong tuỳ bút "Ai đã đặt tên cho dòng sông?" của Hoàng Phủ Ngọc Tường, học trong Ngữ văn 12 chương trình cũ.
Biện pháp nghệ thuật nổi bật nhất ở đoạn này là gì?
Nhân hoá và so sánh. Tác giả coi sông Hương như một người tình có tâm hồn, biết lưu luyến, nhờ đó dòng sông trở nên sống động và giàu cảm xúc.
Cách nhớ ý chính nhanh nhất là gì?
Nhớ ba chữ "chậm – quay – tình": sông chảy chậm, như quay lại nhìn Huế, như người tình chung thuỷ.