Trả lời nhanh
Xăng không hòa tan được nước. Xăng hòa tan được các chất không phân cực hoặc ít phân cực như dầu ăn, mỡ, dầu nhờn, nhựa đường, parafin, cao su, iot. Lý do: xăng là hỗn hợp hiđrocacbon không phân cực, còn nước là chất phân cực, nên hai chất này không trộn lẫn vào nhau.
Đề bài hỏi gì và cần nhớ điều gì?
Câu hỏi dạng “Xăng có thể hòa tan …” thường yêu cầu chọn một chất trong nhiều chất cho sẵn. Nếu một phương án là nước thì đó là phương án sai. Chất đúng thường là dầu ăn, mỡ động vật hoặc một chất béo, dầu nhờn nào đó.
Chỉ cần nhớ một quy tắc: “giống tan trong giống”. Chất phân cực tan tốt trong dung môi phân cực. Chất không phân cực tan tốt trong dung môi không phân cực.
Giải thích: vì sao xăng không tan trong nước?
- Xăng gồm nhiều hiđrocacbon (như pentan, hexan, heptan, octan…). Phân tử chỉ có liên kết C–C và C–H nên gần như không phân cực.
- Phân tử nước phân cực mạnh và tạo liên kết hiđro với nhau. Các phân tử nước “bám” vào nhau chặt hơn là bám vào phân tử xăng.
- Kết quả là khi đổ xăng vào nước, hai chất tách thành hai lớp. Xăng nhẹ hơn nước (khối lượng riêng khoảng 0,70–0,75 g/cm3) nên nổi lên trên.
Xăng hòa tan được những chất nào?
| Chất | Tan trong xăng? | Giải thích ngắn |
|---|---|---|
| Dầu ăn, mỡ, chất béo | Có | Gốc hiđrocacbon dài, không phân cực |
| Dầu nhờn, dầu máy | Có | Cùng là hỗn hợp hiđrocacbon |
| Nhựa đường, parafin (sáp nến) | Có | Hiđrocacbon phân tử lớn |
| Iot (I2) | Có | Phân tử I2 không phân cực |
| Cao su (tan một phần, trương nở) | Có | Mạch hiđrocacbon |
| Nước | Không | Phân cực, tạo liên kết hiđro |
| Muối ăn, đường | Không | Hợp chất ion hoặc nhiều nhóm –OH phân cực |
Ứng dụng thực tế
- Dùng xăng để tẩy vết dầu mỡ, nhựa đường dính trên quần áo hoặc dụng cụ. Đây là hiện tượng hòa tan, không phải phản ứng hóa học.
- Muốn làm sạch vết dầu ăn trên áo, ta dùng dung môi hữu cơ hoặc nước xà phòng. Chỉ dội nước thì không trôi vì dầu không tan trong nước.
- Khi xăng cháy, không dùng nước để dập. Xăng nổi trên nước và cháy lan rộng hơn. Nên dùng cát, bình bọt hoặc bình CO2.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “trộn lẫn” với “hòa tan”. Lắc mạnh xăng với nước ta thấy đục, nhưng để yên một lúc chúng lại tách lớp. Vậy là không tan.
- Cho rằng chất lỏng nào cũng hòa tan được chất lỏng khác. Rượu etylic tan trong nước vì phân cực, còn xăng thì không.
- Nghĩ rằng xăng hòa tan được muối ăn hoặc đường vì xăng là “dung môi mạnh”. Dung môi chỉ mạnh với những chất cùng loại.
Mẹo nhớ nhanh
Hãy chia các chất thành hai nhóm. Nhóm “nhờn, béo” gồm dầu, mỡ, sáp, nhựa, iot thì tan trong xăng. Nhóm “ưa nước” gồm muối, đường, rượu, axit thì tan trong nước. Hai nhóm này gần như không lẫn sang nhau.
Bài luyện tập
- Cho các chất: dầu ăn, muối ăn, đường, parafin. Chất nào tan trong xăng?
Đáp án: dầu ăn và parafin, vì đều là chất không phân cực. - Đổ xăng vào cốc nước rồi khuấy mạnh, để yên 5 phút. Hiện tượng gì xảy ra?
Đáp án: hai chất tách thành hai lớp, xăng nổi phía trên vì không tan và nhẹ hơn nước. - Vì sao thêm một ít xăng vào nước có hòa tan iot thì iot chuyển sang lớp xăng?
Đáp án: iot không phân cực nên tan trong xăng tốt hơn nhiều so với trong nước, vì vậy lớp xăng có màu tím hoặc nâu đỏ.
Câu hỏi thường gặp
Xăng có hòa tan trong nước không?
Không. Xăng không phân cực còn nước phân cực nên hai chất tách thành hai lớp, xăng nổi lên trên vì nhẹ hơn nước.
Xăng hòa tan được dầu ăn không?
Có. Dầu ăn là chất béo có gốc hiđrocacbon dài, không phân cực nên tan tốt trong xăng.
Vì sao không dùng nước để dập đám cháy xăng?
Xăng không tan và nổi trên nước nên nước làm xăng đang cháy loang rộng hơn. Cần dùng cát, bình bọt hoặc bình CO2.
Xăng có hòa tan được muối ăn hoặc đường không?
Không. Muối ăn là hợp chất ion, đường có nhiều nhóm –OH phân cực, nên cả hai không tan trong xăng.