Trả lời nhanh
Khổ thơ “Trái non như thách thức…” trong bài Quả sấu non trên cao của Xuân Diệu dùng các biện pháp so sánh (trái non như thách thức), nhân hóa (trái sấu biết “thách”, biết lên tiếng “Phá đời không dễ đâu!”), điệp từ “thách” và ẩn dụ “trăm thứ giặc, thứ sâu” chỉ mọi thế lực đe dọa sự sống. Tác dụng: biến quả sấu nhỏ bé thành một sinh thể gan góc, làm nổi bật sức sống mãnh liệt, bền bỉ của sự sống và niềm tin rằng không gì dễ dàng hủy diệt được nó; đồng thời làm câu thơ sinh động, giàu nhịp điệu.
Đề bài
Xác định các biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ sau và cho biết tác dụng của các biện pháp tu từ ấy:
Trái non như thách thức
Trăm thứ giặc, thứ sâu,
Thách kẻ thù sự sống
Phá đời không dễ đâu!(Xuân Diệu, Quả sấu non trên cao)
Bài thơ in trong tập Tôi giàu đôi mắt (1970), thường được chọn làm ngữ liệu đọc hiểu ngoài sách giáo khoa cho học sinh lớp 6, lớp 7. Một số bản in câu đầu là “Trái con như thách thức”, ý nghĩa không thay đổi.
Các biện pháp tu từ trong khổ thơ
| Biện pháp | Dấu hiệu trong khổ thơ | Tác dụng chính |
|---|---|---|
| So sánh | “Trái non như thách thức” | Gợi dáng quả sấu chĩa thẳng lên trời như một tư thế ngẩng cao, không sợ hãi. |
| Nhân hóa | Trái non “thách thức”, “thách kẻ thù”, và như tự nói “Phá đời không dễ đâu!” | Biến quả sấu thành nhân vật có ý chí, có giọng nói, khiến người đọc thấy gần gũi và cảm phục. |
| Điệp từ | “thách” lặp ở câu 1 và câu 3; “thứ” lặp trong câu 2 | Nhấn mạnh thái độ đối đầu, tạo nhịp thơ dồn dập, mạnh mẽ. |
| Ẩn dụ, liệt kê | “Trăm thứ giặc, thứ sâu”, “kẻ thù sự sống” | Chỉ chung mọi mối nguy: sâu bọ, thời tiết khắc nghiệt và cả bom đạn chiến tranh thời ấy. |
1. So sánh: “Trái non như thách thức”
Từ so sánh “như” nối hình ảnh cụ thể (trái sấu non) với một thái độ trừu tượng (thách thức). Ở các khổ trước, quả sấu được tả nhỏ xíu “như mấy chiếc khuy”, cành còn giơ thẳng vì quả chưa đủ nặng. Chính tư thế giơ thẳng lên trời ấy được nhà thơ nhìn thành một cái hất đầu thách thức. Cách so sánh này làm cho cái nhỏ bé mang dáng vẻ hiên ngang.
2. Nhân hóa: trái sấu biết thách và biết nói
“Thách thức”, “thách” là hành động của con người. Khi gán cho trái non, Xuân Diệu khiến nó trở thành một chiến binh tí hon. Câu cuối “Phá đời không dễ đâu!” vang lên như lời tuyên bố của chính quả sấu, ngắn gọn mà đanh thép. Dấu chấm than làm giọng thơ thêm khẳng định.
3. Điệp từ “thách” và “thứ”
Từ “thách” xuất hiện hai lần ở đầu câu 1 và câu 3, chia khổ thơ thành hai lượt đối đầu: thách sâu bọ, rồi thách mọi kẻ thù của sự sống. Từ “thứ” lặp trong “thứ giặc, thứ sâu” nhấn mạnh kẻ thù nhiều và đa dạng. Sự lặp lại tạo nhịp mạnh, như từng bước tiến lên.
4. Ẩn dụ “trăm thứ giặc, thứ sâu”
Số từ “trăm” mang nghĩa ước lệ, chỉ rất nhiều. “Sâu” là kẻ thù tự nhiên của trái cây; “giặc” mở rộng ý nghĩa sang con người. Bài thơ ra đời trong những năm chiến tranh, khi hàng sấu Hà Nội vẫn xanh giữa bom đạn, nên người đọc dễ liên tưởng “kẻ thù sự sống” với chiến tranh, với mọi thế lực muốn hủy diệt cuộc đời.
Tác dụng chung của các biện pháp tu từ
- Về nội dung: làm nổi bật sức sống mãnh liệt, kiên cường của quả sấu non: dù bé nhỏ vẫn vượt qua sâu bọ, nắng gió để lớn lên và “sẽ thành ngọt ngon”. Từ đó, nhà thơ ca ngợi sức sống bất diệt của sự sống nói chung và gửi niềm tin: cái thiện, cái sống không dễ bị phá hủy.
- Về nghệ thuật: khổ thơ năm chữ trở nên sinh động, có hình ảnh, có giọng điệu; nhịp thơ dứt khoát, âm hưởng hào hùng khác hẳn các khổ tả quả sấu ngây thơ phía trước.
- Về tình cảm: thể hiện cái nhìn trìu mến, trân trọng của Xuân Diệu với những điều nhỏ bé quanh mình, và khơi gợi ở người đọc lòng yêu thiên nhiên, ý chí vượt khó.
Đoạn văn mẫu trả lời câu hỏi
Trong khổ thơ “Trái non như thách thức…”, Xuân Diệu đã kết hợp nhiều biện pháp tu từ. Phép so sánh “trái non như thách thức” cùng phép nhân hóa khiến quả sấu bé nhỏ mang tư thế ngẩng cao, biết “thách” và biết dõng dạc tuyên bố “Phá đời không dễ đâu!”. Điệp từ “thách” lặp lại tạo nhịp thơ mạnh mẽ, nhấn vào thái độ không khuất phục. Hình ảnh ẩn dụ “trăm thứ giặc, thứ sâu” gợi ra muôn vàn hiểm họa rình rập sự sống. Nhờ vậy, khổ thơ làm nổi bật sức sống kiên cường của quả sấu non, đồng thời ca ngợi sức sống bất diệt và niềm tin của con người trước mọi thử thách.
Lỗi thường gặp khi làm dạng bài này
- Chỉ gọi tên biện pháp mà không trích dẫn từ ngữ làm dấu hiệu, khiến bài bị trừ điểm.
- Nêu tác dụng chung chung kiểu “làm câu thơ hay hơn”. Em cần nói rõ hình ảnh nào được làm nổi bật, cảm xúc nào được bộc lộ.
- Nhầm điệp từ với điệp ngữ: ở đây chỉ một từ “thách” được lặp nên gọi là điệp từ.
Bài tập luyện thêm có gợi ý
- Chỉ ra biện pháp tu từ trong câu “Như mấy chiếc khuy lục / Trên áo trời xanh non”. Gợi ý: so sánh quả sấu với chiếc khuy và ẩn dụ bầu trời như tấm áo; tác dụng gợi vẻ nhỏ xinh, tươi non của quả sấu trên nền trời.
- Từ “trăm” trong “trăm thứ giặc” dùng theo nghĩa nào? Gợi ý: nghĩa ước lệ, chỉ số lượng rất nhiều chứ không phải đúng một trăm.
- Thông điệp em rút ra từ hình ảnh quả sấu non là gì? Gợi ý: dù nhỏ bé, nếu kiên cường thì vẫn vượt qua khó khăn để trưởng thành.
Câu hỏi thường gặp
Bài thơ Quả sấu non trên cao của ai?
Bài thơ của Xuân Diệu, in trong tập thơ Tôi giàu đôi mắt xuất bản năm 1970.
Câu “Trái non như thách thức” dùng biện pháp tu từ gì?
Câu thơ dùng phép so sánh (có từ “như”) kết hợp nhân hóa, vì “thách thức” là thái độ của con người được gán cho trái sấu non.
Hình ảnh “trăm thứ giặc, thứ sâu” có ý nghĩa gì?
Đó là hình ảnh ẩn dụ chỉ mọi mối nguy đe dọa sự sống, từ sâu bọ, thời tiết khắc nghiệt đến chiến tranh; chữ “trăm” chỉ số lượng rất nhiều.
Khổ thơ “Trái non như thách thức” thể hiện điều gì?
Khổ thơ ca ngợi sức sống kiên cường của quả sấu non và khẳng định sự sống không dễ bị hủy diệt, gửi gắm niềm tin, ý chí vượt khó.
Bài thơ Quả sấu non trên cao viết theo thể thơ gì?
Bài thơ viết theo thể thơ năm chữ, mỗi khổ bốn dòng.