Trả lời nhanh
Qua bài thơ Mẹ, Đỗ Trung Lai muốn nhắn nhủ: thời gian bên mẹ không còn mãi, vì vậy mỗi người con hãy biết yêu thương, biết ơn và trân trọng mẹ ngay từ hôm nay, khi mẹ còn ở bên mình. Với em, thông điệp ấy là lời nhắc phải quan tâm, chăm sóc, chia sẻ với mẹ bằng những việc làm cụ thể, đừng đợi đến lúc mẹ già yếu mới thấy tiếc nuối.
Đề bài và vị trí câu hỏi
Câu 4 (trang 106, Ngữ văn 7 tập 2, Chân trời sáng tạo): Theo em, nhà thơ muốn gửi gắm thông điệp gì qua bài thơ? Thông điệp ấy có ý nghĩa như thế nào đối với em?
Câu hỏi thuộc phần Đọc mở rộng theo thể loại của Bài 10 “Lắng nghe trái tim mình”, gắn với bài thơ bốn chữ Mẹ của Đỗ Trung Lai. Đây là câu hỏi mở gồm hai vế, nên câu trả lời cần đủ hai phần: (1) nêu thông điệp của tác giả, (2) nói rõ thông điệp ấy tác động thế nào đến suy nghĩ và việc làm của chính em.
Gợi ý trả lời chi tiết
Vế 1: Thông điệp nhà thơ gửi gắm
Bài thơ dựng lên một phép so sánh xuyên suốt giữa cây cau và người mẹ. Cau mỗi năm một cao, một xanh; mẹ thì ngày một còng, tóc ngày một bạc. Những cặp hình ảnh đối lập như “lưng mẹ còng” – “cau thì vẫn thẳng”, “cau gần với giời” – “mẹ thì gần đất” cho thấy người con đang day dứt nhận ra thời gian lấy đi sức khỏe của mẹ. Câu hỏi bật ra ở cuối bài “Sao mẹ ta già?” không có lời đáp, chỉ có mây bay xa, càng làm nỗi xót xa thêm sâu.
Từ đó, có thể rút ra thông điệp chính:
- Hãy trân trọng từng ngày được sống bên mẹ, vì quỹ thời gian của mẹ không phải là vô hạn.
- Hãy biết ơn sự tần tảo, hi sinh lặng lẽ của mẹ: miếng cau ngày càng bổ nhỏ, mẹ ăn trầu ngày càng khó, hình ảnh nhỏ ấy gợi cả một đời vất vả.
- Tình yêu thương cần được thể hiện bằng sự quan tâm, chăm sóc cụ thể chứ không chỉ để trong lòng.
Vế 2: Ý nghĩa của thông điệp đối với em
Phần này em nên viết bằng trải nghiệm thật của mình. Một số hướng gợi ý:
- Thông điệp giúp em nhận ra những điều mình thường bỏ qua: nếp nhăn, mái tóc bạc, dáng mệt mỏi của mẹ sau một ngày làm việc.
- Nó nhắc em sống có trách nhiệm hơn: phụ mẹ việc nhà, chăm học để mẹ yên lòng, hỏi han khi mẹ ốm, nói lời cảm ơn và xin lỗi đúng lúc.
- Rộng hơn, thông điệp ấy dạy em biết quý trọng thời gian bên ông bà, cha mẹ và những người thân yêu.
Đoạn văn mẫu trả lời câu hỏi
Qua bài thơ Mẹ, Đỗ Trung Lai muốn nói với mỗi chúng ta rằng mẹ sẽ không trẻ mãi, vì thế hãy yêu thương và trân trọng mẹ khi còn có thể. Hình ảnh cây cau ngày một vươn cao đặt cạnh dáng mẹ ngày một còng xuống khiến em chợt giật mình: thời gian lớn lên của em cũng chính là thời gian mẹ già đi. Thông điệp ấy có ý nghĩa rất lớn đối với em. Nó nhắc em đừng vô tâm coi sự chăm sóc của mẹ là điều hiển nhiên. Từ nay, em sẽ dậy sớm phụ mẹ nấu bữa sáng, chủ động dọn dẹp nhà cửa, kể cho mẹ nghe chuyện ở trường và học tập chăm chỉ hơn để mẹ bớt lo. Em hiểu rằng tình yêu với mẹ phải được thể hiện bằng hành động mỗi ngày, trước khi quá muộn.
Kiến thức nền về bài thơ “Mẹ”
| Phương diện | Nội dung cần nhớ |
|---|---|
| Tác giả | Đỗ Trung Lai, nhà thơ, nhà báo, quê ở Hà Đông (nay thuộc Hà Nội) |
| Thể thơ | Thơ bốn chữ, chia khổ, giọng trầm lắng, nhịp chủ yếu 2/2 |
| Hình ảnh trung tâm | Cây cau (miếng cau) đặt bên người mẹ |
| Biện pháp nổi bật | Đối lập – tương phản (cau/mẹ, cao/thấp, giời/đất), so sánh (“khô gầy như mẹ”), câu hỏi tu từ |
| Chủ đề | Tình yêu thương và nỗi xót xa của người con trước tuổi già của mẹ |
Lỗi thường gặp khi trả lời
- Chỉ trả lời vế 1 mà quên vế 2 “ý nghĩa đối với em”, hoặc viết vế 2 quá chung chung (“em sẽ ngoan hơn”).
- Nhầm thông điệp với chủ đề: chủ đề là điều bài thơ nói tới, còn thông điệp là lời nhắn nhủ dành cho người đọc.
- Kể lại nội dung bài thơ quá dài, không nêu được lời nhắn của tác giả.
- Thiếu dẫn chứng: nên gắn thông điệp với ít nhất một hình ảnh trong bài (cau – mẹ, miếng cau khô).
Bài tập luyện thêm có đáp án
Câu 1. Bài thơ Mẹ của Đỗ Trung Lai được viết theo thể thơ nào?
- A. Thơ lục bát
- B. Thơ bốn chữ
- C. Thơ năm chữ
- D. Thơ tự do
Đáp án: B. Mỗi dòng thơ có bốn tiếng, nhịp chủ yếu 2/2.
Câu 2. Biện pháp tu từ nào được dùng xuyên suốt để làm nổi bật tuổi già của mẹ?
Đáp án: Biện pháp đối lập – tương phản giữa cây cau (ngày càng cao, xanh, thẳng) và người mẹ (ngày càng thấp, còng, tóc bạc), kết hợp so sánh “miếng cau khô / khô gầy như mẹ”.
Câu 3. Câu thơ “Sao mẹ ta già?” thể hiện tâm trạng gì của người con?
Đáp án: Đây là câu hỏi tu từ, bộc lộ nỗi xót xa, bất lực và cả sự trách móc thời gian trôi quá nhanh của người con khi thấy mẹ ngày một già yếu.
Câu hỏi thường gặp
Thông điệp của bài thơ Mẹ (Đỗ Trung Lai) là gì?
Bài thơ nhắn nhủ mỗi người con hãy yêu thương, biết ơn và trân trọng mẹ khi mẹ còn ở bên, vì thời gian sẽ lấy đi tuổi xuân và sức khỏe của mẹ.
Bài thơ Mẹ của Đỗ Trung Lai học ở bài nào lớp 7?
Bài thơ thuộc phần Đọc mở rộng theo thể loại của Bài 10 “Lắng nghe trái tim mình”, Ngữ văn 7 tập 2 bộ Chân trời sáng tạo, các câu hỏi ở trang 106.
Chủ đề của bài thơ Mẹ là gì?
Bài thơ mượn hình ảnh cây cau để bày tỏ tình yêu thương và nỗi xót xa, ngậm ngùi của người con trước tuổi già của mẹ.
Vì sao tác giả chọn hình ảnh cây cau để nói về mẹ?
Cây cau gắn với miếng trầu của mẹ và quen thuộc với làng quê Việt; đặt cau ngày càng cao bên mẹ ngày càng còng giúp người đọc thấy rõ bước đi của thời gian.
Trả lời vế “ý nghĩa đối với em” thế nào cho hay?
Hãy nêu một nhận thức mới của bản thân và ít nhất hai việc làm cụ thể em sẽ thực hiện để thể hiện tình yêu với mẹ, tránh viết chung chung.