Trả lời nhanh
Đáp án đúng: A. Hô hấp. Khi hô hấp, cơ thể sinh vật dùng oxygen để phân giải chất hữu cơ (như glucose), giải phóng năng lượng, đồng thời thải ra carbon dioxide và hơi nước. Quang hợp thì ngược lại: cần carbon dioxide, nước, ánh sáng và tạo ra oxygen. Hòa tan chỉ là sự trộn chất vào dung môi nên không cần oxygen.
Đề bài
Quá trình nào sau đây cần oxygen?
- A. Hô hấp
- B. Quang hợp
- C. Hòa tan
Ở một số bản đề, còn có thêm phương án D nhưng phần đó không được ghi rõ nên bài này chỉ phân tích ba phương án A, B, C. Nếu đề của em có phương án D, hãy áp dụng phần “Mẹo kiểm tra nhanh” ở cuối bài để tự xét.
Giải thích vì sao chọn A (hô hấp)
Hô hấp tế bào là quá trình sinh vật lấy oxygen để “đốt” chất dinh dưỡng, lấy năng lượng cho mọi hoạt động sống. Ở người, ta hít vào để đưa oxygen từ không khí vào máu rồi đến từng tế bào. Ở thực vật, rễ, thân, lá, hoa đều hô hấp suốt ngày đêm.
Phương trình tổng quát của hô hấp hiếu khí:
Glucose + oxygen → carbon dioxide + nước + năng lượng
C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + năng lượng
Oxygen nằm ở vế chất tham gia, nghĩa là bị tiêu thụ. Đây là dấu hiệu để nhận biết một quá trình “cần oxygen”.
Loại trừ các phương án sai
| Phương án | Có cần oxygen không? | Giải thích |
|---|---|---|
| A. Hô hấp | Có | Oxygen là chất tham gia, bị tiêu thụ để giải phóng năng lượng. |
| B. Quang hợp | Không | Cần CO2, nước, ánh sáng, diệp lục; oxygen là sản phẩm được thải ra. |
| C. Hòa tan | Không | Chỉ là chất tan phân tán vào dung môi (muối vào nước…), không có phản ứng với oxygen. |
Phương trình quang hợp để so sánh:
6CO2 + 6H2O → (ánh sáng, diệp lục) C6H12O6 + 6O2
Em thấy hô hấp và quang hợp gần như “đảo chiều” nhau về chất: hô hấp tiêu thụ O2, quang hợp tạo O2.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn quang hợp vì nghĩ “cây cần oxygen”: cây cần oxygen để hô hấp, chứ quang hợp lại là quá trình tạo oxygen.
- Nhầm “hòa tan” với “oxygen hòa tan trong nước”: cá sống được nhờ oxygen hòa tan trong nước, nhưng bản thân sự hòa tan của muối hay đường không cần oxygen.
- Cho rằng thực vật không hô hấp: thực vật hô hấp cả ngày lẫn đêm; ban đêm không có ánh sáng nên chỉ còn hô hấp.
Những quá trình khác cũng cần oxygen
Ngoài hô hấp, nhiều quá trình trong đời sống và hóa học cần oxygen:
- Sự cháy: than cháy trong không khí, C + O2 → CO2 (nhiệt độ cao, toả nhiệt, phát sáng).
- Sắt cháy trong oxygen: 3Fe + 2O2 → Fe3O4 (nhiệt độ cao, có tia lửa sáng, tạo chất rắn màu nâu đen).
- Gỉ sắt: sắt tiếp xúc oxygen và hơi ẩm trong không khí bị gỉ chậm.
- Thức ăn bị ôi thiu do vi khuẩn hiếu khí: vi khuẩn dùng oxygen để phân giải thức ăn.
Mẹo kiểm tra nhanh
Với bất kỳ phương án nào, em hãy tự hỏi: “Oxygen nằm ở đầu vào hay đầu ra?” Nếu oxygen bị tiêu thụ (hô hấp, cháy, gỉ, oxi hóa) thì quá trình đó cần oxygen. Nếu oxygen được tạo ra (quang hợp) hoặc không liên quan (hòa tan, bay hơi, nóng chảy) thì không.
Bài luyện tập
- Câu 1. Quá trình nào sau đây tạo ra oxygen: hô hấp, quang hợp, đốt cháy than?
Đáp án: quang hợp, vì cây xanh dùng ánh sáng để tạo glucose và thải O2. - Câu 2. Vì sao cá chết nhanh khi nước trong bể bị thiếu oxygen hòa tan?
Đáp án: cá hô hấp bằng mang, lấy oxygen hòa tan trong nước; thiếu oxygen thì không hô hấp được, không có năng lượng duy trì sự sống. - Câu 3. Úp cốc thủy tinh lên ngọn nến đang cháy thì nến tắt. Giải thích.
Đáp án: sự cháy cần oxygen; khi oxygen trong cốc bị dùng hết, nến không cháy tiếp được.
Câu hỏi thường gặp
Quá trình nào sau đây cần oxygen: hô hấp, quang hợp, hòa tan?
Hô hấp. Sinh vật dùng oxygen để phân giải chất hữu cơ và giải phóng năng lượng, còn quang hợp tạo ra oxygen và hòa tan không liên quan đến oxygen.
Quang hợp có cần oxygen không?
Không. Quang hợp cần carbon dioxide, nước, ánh sáng và diệp lục, sản phẩm là glucose và oxygen.
Thực vật có cần oxygen không?
Có. Thực vật hô hấp suốt ngày đêm nên luôn cần oxygen, dù ban ngày chúng thải ra nhiều oxygen hơn lượng tiêu thụ nhờ quang hợp.
Ngoài hô hấp, quá trình nào khác cần oxygen?
Sự cháy, sự gỉ sắt và sự phân giải thức ăn của vi khuẩn hiếu khí đều cần oxygen.