Trả lời nhanh
Phong trào văn hóa Phục hưng (khởi đầu ở Italia thế kỉ XIV, lan ra Tây Âu thế kỉ XV–XVI) có nội dung cơ bản là: phê phán Giáo hội và trật tự phong kiến, đề cao con người và tự do cá nhân, đề cao khoa học, khôi phục giá trị văn hóa Hi Lạp – La Mã. Vì vậy, phát biểu ca ngợi thần quyền, kìm hãm khoa học hay bảo vệ chế độ phong kiến là nội dung KHÔNG đúng.
Đề bài này thường xuất hiện dạng trắc nghiệm “nội dung nào không thuộc/không phản ánh đúng…”. Vì không có phương án cố định, bài này giúp em có sẵn “thước đo”: nắm chắc điều Phục hưng chủ trương, thì phát biểu nào đi ngược lại chính là đáp án cần chọn.
Bối cảnh ngắn gọn của phong trào Phục hưng
Từ thế kỉ XIV, ở các thành thị Tây Âu (nhất là Italia) kinh tế hàng hóa phát triển, tầng lớp tư sản và quý tộc mới giàu lên nhưng chưa có địa vị chính trị. Họ không chấp nhận sự trói buộc của chế độ phong kiến và giáo lí của Giáo hội Kitô giáo thời trung đại. Họ cần một hệ tư tưởng mới, nên tìm về những giá trị của văn hóa Hi Lạp – La Mã cổ đại để “làm sống lại” và phát triển lên một tầm cao mới.
Bốn nội dung cơ bản của phong trào
| Nội dung | Biểu hiện |
|---|---|
| 1. Phê phán Giáo hội, đả phá trật tự phong kiến | Châm biếm giáo sĩ tham lam, lên án sự mê tín và đặc quyền của quý tộc, giáo hội |
| 2. Đề cao giá trị con người (tư tưởng nhân văn) | Coi trọng tự do cá nhân, tài năng, hạnh phúc ngay ở cuộc sống trần thế |
| 3. Đề cao khoa học, tri thức | Nghiên cứu tự nhiên bằng quan sát, thực nghiệm; phản bác những điều Giáo hội cho là “chân lí” |
| 4. Phát triển văn học, nghệ thuật | Hội họa, điêu khắc, kiến trúc, thơ ca, kịch hướng về con người thực |
Một số đại biểu tiêu biểu (để nhận diện ví dụ)
- Văn học: Đan-tê, Pê-trác-ca, Bô-ca-xi-ô (Italia); Xéc-van-tét (Tây Ban Nha); Sếch-xpia (Anh).
- Hội họa, điêu khắc: Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Mi-ken-lan-giơ, Ra-pha-en (Italia).
- Khoa học: Cô-péc-ních (thuyết Mặt Trời là trung tâm), Ga-li-lê (dùng kính thiên văn quan sát bầu trời), Brô-nô (bị Giáo hội thiêu sống vì bảo vệ thuyết Nhật tâm).
Cách tìm ra nội dung “không đúng”
Gặp bốn phương án, em kiểm tra từng câu theo các dấu hiệu sau:
- Câu nào đề cao thần quyền, đề cao Giáo hội? Sai, vì Phục hưng phê phán Giáo hội.
- Câu nào hạ thấp con người, coi cuộc sống trần thế chỉ là tạm bợ? Sai, vì Phục hưng đề cao con người.
- Câu nào cho rằng khoa học phải phục tùng giáo lí? Sai, vì Phục hưng coi trọng khoa học, thực nghiệm.
- Câu nào nói bảo vệ chế độ phong kiến, đặc quyền quý tộc? Sai, vì đây là đối tượng bị đả phá.
- Câu nào nói phủ nhận hoàn toàn văn hóa cổ đại? Sai, vì Phục hưng khôi phục và phát huy giá trị Hi Lạp – La Mã.
Lỗi sai thường gặp
- Hiểu “phục hưng” là quay lại quá khứ. Thực chất là khôi phục tinh hoa cổ đại để sáng tạo cái mới, phục vụ giai cấp tư sản đang lên.
- Nhầm với Cải cách tôn giáo. Cải cách tôn giáo (Mác-tin Lu-thơ, Can-vanh…) là phong trào riêng, tuy cùng chống sự lũng đoạn của Giáo hội. Nếu đề hỏi riêng về Phục hưng, cần bám bốn nội dung ở trên.
- Nhầm quốc gia – tác giả. Sếch-xpia là người Anh, Xéc-van-tét là người Tây Ban Nha, không phải người Italia.
Mẹo nhớ: “Chống – Người – Khoa – Nghệ”: chống Giáo hội/phong kiến, đề cao con người, đề cao khoa học, phát triển nghệ thuật. Phát biểu nào ngược chiều bốn chữ này là đáp án “không đúng”.
Luyện tập (ví dụ tự đặt)
Câu 1. Phát biểu “Phục hưng khẳng định mọi chân lí đều nằm trong Kinh Thánh” có phản ánh đúng phong trào không?
Đáp án: Không. Phục hưng đề cao lí trí và khoa học, phản bác việc coi giáo lí là chân lí tuyệt đối.
Câu 2. Phát biểu “Phục hưng đề cao khả năng sáng tạo và quyền tự do của cá nhân” đúng hay sai?
Đáp án: Đúng, đây là nội dung cốt lõi của tư tưởng nhân văn.
Câu 3. Vì sao nói Phục hưng là phong trào của giai cấp tư sản đang lên?
Đáp án: Vì giai cấp này giàu về kinh tế nhưng thiếu quyền lực chính trị, cần tư tưởng chống phong kiến và Giáo hội để mở đường cho mình; Phục hưng cung cấp tư tưởng đó.
Câu hỏi thường gặp
Phong trào văn hóa Phục hưng bắt đầu ở đâu, vào thời gian nào?
Phong trào bắt đầu ở Italia vào thế kỉ XIV, sau đó lan rộng sang các nước Tây Âu trong thế kỉ XV–XVI.
Nội dung cơ bản của phong trào Phục hưng là gì?
Gồm phê phán Giáo hội và trật tự phong kiến, đề cao con người và tự do cá nhân, đề cao khoa học, khôi phục và phát triển văn hóa cổ đại, thúc đẩy văn học nghệ thuật.
Vì sao gọi là "Phục hưng"?
Vì các nhà tư tưởng muốn khôi phục những giá trị văn hóa Hi Lạp – La Mã cổ đại bị lãng quên thời trung đại, đồng thời phát triển chúng lên tầm cao mới.
Phục hưng có đồng nhất với Cải cách tôn giáo không?
Không. Đây là hai phong trào khác nhau, dù cùng góp phần làm suy yếu quyền lực của Giáo hội và phong kiến ở châu Âu.