Trả lời nhanh
Với dạng câu hỏi này, em làm theo ba bước: gọi tên từng thành tựu trong mỗi hình (7.10, 7.11, 7.12, 7.13), xếp chúng theo lĩnh vực (văn học, nghệ thuật, khoa học, kĩ thuật), rồi nêu ý nghĩa: đối với thời đại đó và đối với nhân loại hôm nay. Ví dụ với văn hoá Phục hưng: thành tựu là văn học, hội hoạ, điêu khắc, khoa học; ý nghĩa là đề cao con người và mở đường cho tư duy khoa học.
Đề bài hỏi gì?
Câu hỏi có dạng: “Đọc thông tin và quan sát các hình từ 7.10 đến 7.13, hãy nêu thành tựu và ý nghĩa của thành tựu văn minh …”. Phần tên nền văn minh phụ thuộc vào bài học em đang học, vì vậy em hãy đối chiếu với tiêu đề bài và phần kênh chữ ngay trước các hình.
Nội dung các hình có thể khác nhau tuỳ sách, nên bài này không mô tả từng hình theo số thứ tự. Thay vào đó, thầy cô đưa ra khung trả lời dùng được cho mọi hình, kèm một ví dụ hoàn chỉnh để em tham khảo cách trình bày.
Khung trả lời 3 bước
- Đọc chú thích dưới hình. Chú thích cho biết tên công trình, tác phẩm, nhân vật hoặc phát minh. Đây là “từ khoá” để em gọi tên thành tựu.
- Xếp vào lĩnh vực. Gom bốn hình thành các nhóm: chữ viết – văn học, kiến trúc – nghệ thuật, khoa học – kĩ thuật, tư tưởng – tôn giáo.
- Nêu ý nghĩa theo hai tầng. Tầng 1: tác động tới xã hội đương thời. Tầng 2: giá trị để lại cho nhân loại, trong đó có di sản đến ngày nay.
Mẹo nhớ: “Gọi tên – Xếp nhóm – Nêu tác động”. Chỉ cần đủ ba việc này, câu trả lời đã đầy đủ ý.
Ví dụ mẫu: thành tựu văn hoá Phục hưng
Phong trào Văn hoá Phục hưng bắt đầu ở Ý vào khoảng thế kỉ XIV rồi lan sang nhiều nước châu Âu. Các nhà văn hoá thời kì này tìm lại giá trị của văn hoá Hy Lạp – La Mã cổ đại và đề cao con người.
| Lĩnh vực | Thành tựu tiêu biểu |
|---|---|
| Văn học | Đan-tê với Thần khúc; Sếch-xpia với các vở kịch như Rô-mê-ô và Giu-li-ét, Ham-lét; Xéc-van-tét với Đôn Ki-hô-tê; Mông-ten-nhơ với thể loại tiểu luận |
| Hội hoạ – điêu khắc | Lê-ô-nác-đô đa Vin-xi (Mô-na Li-da, Bữa tối cuối cùng); Mi-ken-lăng-giơ (tượng Đa-vít); Ra-pha-en với các bức hoạ về Đức Mẹ |
| Khoa học | Cô-péc-ních đưa ra thuyết Mặt Trời là trung tâm; Ga-li-lê dùng kính thiên văn quan sát bầu trời, ủng hộ thuyết này |
Ý nghĩa của các thành tựu
- Phê phán mạnh mẽ những giáo điều và sự thống trị tư tưởng của Giáo hội thời trung đại.
- Đề cao con người, khát vọng hiểu biết, tự do và hạnh phúc – tinh thần nhân văn.
- Tạo nền tảng cho sự phát triển của khoa học – kĩ thuật và chuẩn bị tư tưởng cho các cuộc cách mạng sau này ở châu Âu.
- Để lại kho tàng tác phẩm nghệ thuật, văn học có giá trị cho toàn nhân loại.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ tả hình. Câu hỏi yêu cầu “nêu thành tựu”, không phải miêu tả màu sắc, bố cục. Hãy gọi tên rồi nói thành tựu đó thuộc lĩnh vực nào, có gì mới.
- Lẫn thành tựu với ý nghĩa. “Vẽ bức Mô-na Li-da” là thành tựu; “đề cao vẻ đẹp và con người” mới là ý nghĩa.
- Chỉ nói ý nghĩa chung chung như “rất quan trọng”. Cần chỉ rõ quan trọng ở đâu: tư tưởng, khoa học hay nghệ thuật.
- Nhầm tên riêng. Tên nhà văn, hoạ sĩ nước ngoài có nhiều cách phiên âm; hãy viết theo sách giáo khoa em đang dùng.
Bài luyện tập
Bài 1. Một hình trong bài là bức tranh Mô-na Li-da. Em xếp nó vào lĩnh vực nào và nêu một ý nghĩa?
Đáp án: Lĩnh vực hội hoạ. Ý nghĩa: thể hiện vẻ đẹp, cảm xúc của con người đời thường, phản ánh tinh thần nhân văn của thời Phục hưng.
Bài 2. Vì sao thuyết Mặt Trời là trung tâm của Cô-péc-ních được coi là thành tựu có ý nghĩa lớn?
Đáp án: Vì nó đảo ngược quan niệm cũ cho rằng Trái Đất là trung tâm vũ trụ mà Giáo hội ủng hộ, mở đường cho cách nhìn khoa học dựa trên quan sát và chứng minh.
Bài 3. Viết 2–3 câu tổng kết ý nghĩa của bốn thành tựu em vừa nêu.
Gợi ý: Các thành tựu cho thấy con người được đặt ở vị trí trung tâm; tư duy khoa học thay thế dần giáo điều; di sản nghệ thuật, văn học vẫn được trân trọng đến ngày nay.
Nếu bài của em là nền văn minh khác
Hãy giữ nguyên khung ba bước. Ví dụ với một nền văn minh cổ đại phương Đông, thành tựu thường thuộc về chữ viết, toán học, lịch pháp, kiến trúc; ý nghĩa là đáp ứng nhu cầu sản xuất, quản lí xã hội và để lại di sản cho các thế hệ sau. Điều quan trọng là bám sát chú thích dưới từng hình 7.10, 7.11, 7.12 và 7.13 để không viết lan man.
Câu hỏi thường gặp
Trả lời câu hỏi nêu thành tựu và ý nghĩa cần bao nhiêu ý?
Nên nêu đủ bốn thành tựu tương ứng bốn hình 7.10–7.13, mỗi thành tựu một câu ngắn, sau đó thêm 2–3 ý nghĩa tổng quát về tác động với thời đại và với nhân loại.
Thành tựu khác ý nghĩa ở chỗ nào?
Thành tựu là điều con người đã tạo ra hoặc phát hiện (tác phẩm, công trình, phát minh). Ý nghĩa là tác dụng, ảnh hưởng của thành tựu đó đến xã hội và các thế hệ sau.
Nếu không nhớ chính xác nội dung hình thì làm thế nào?
Em đọc kĩ chú thích dưới hình và đoạn kênh chữ liền trước, gọi tên thành tựu theo đó. Không nên tự thêm chi tiết mà sách giáo khoa không nhắc đến.