Trả lời nhanh
Tốc độ cho biết mức độ nhanh hay chậm của chuyển động. Tốc độ bằng quãng đường vật đi được trong một đơn vị thời gian (v = s : t). Vật có tốc độ càng lớn thì trong cùng một khoảng thời gian càng đi được quãng đường dài hơn. Ví dụ, tốc độ 36 km/h nghĩa là mỗi giờ vật đi được 36 km.
Tốc độ là gì?
Khi so sánh hai bạn chạy cùng một quãng đường, bạn về đích trước là bạn chạy nhanh hơn. Nhưng nếu quãng đường và thời gian đều khác nhau thì không thể nhìn mà so sánh ngay. Vì vậy người ta đưa ra một đại lượng chung để so sánh, gọi là tốc độ.
Tốc độ của một vật cho biết vật đó đi được bao nhiêu quãng đường trong một đơn vị thời gian (1 giây, 1 phút hoặc 1 giờ).
Công thức và đơn vị của tốc độ
Công thức: v = s / t, trong đó:
- v là tốc độ của vật;
- s là quãng đường vật đi được;
- t là thời gian đi hết quãng đường đó.
Đơn vị của tốc độ là đơn vị quãng đường chia cho đơn vị thời gian. Những đơn vị hay gặp:
| Đơn vị | Cách đọc | Thường dùng khi |
|---|---|---|
| m/s | mét trên giây | Đơn vị chuẩn trong đo lường, chạy bộ, thí nghiệm |
| km/h | ki-lô-mét trên giờ | Xe cộ trên đường |
| cm/s | xen-ti-mét trên giây | Chuyển động chậm trong phòng thí nghiệm |
Quy đổi cần nhớ: 1 m/s = 3,6 km/h. Từ m/s sang km/h thì nhân với 3,6; từ km/h sang m/s thì chia cho 3,6.
Ý nghĩa của tốc độ
- Cho biết chuyển động nhanh hay chậm. Trong cùng một thời gian, vật nào có tốc độ lớn hơn thì đi được quãng đường dài hơn.
- Cho biết quãng đường đi được trong mỗi đơn vị thời gian. Con số tốc độ chính là quãng đường đi trong 1 giây hoặc 1 giờ.
- Là cơ sở để so sánh chuyển động của các vật khác nhau, dù quãng đường và thời gian của chúng không giống nhau.
- Giúp tính thời gian, quãng đường: biết tốc độ và một đại lượng còn lại thì suy ra đại lượng kia (s = v.t; t = s/v).
- Có ý nghĩa an toàn: biển báo tốc độ tối đa trên đường giúp người lái xe giữ khoảng cách và kịp phanh khi cần.
Đọc hiểu số liệu tốc độ qua ví dụ
- Xe máy chạy với tốc độ 40 km/h: cứ mỗi giờ xe đi được 40 km.
- Vận động viên chạy 100 m hết 10 s: tốc độ 100 : 10 = 10 m/s, tức mỗi giây chạy được 10 m.
- Âm thanh trong không khí có tốc độ khoảng 340 m/s: mỗi giây âm truyền đi khoảng 340 m. Vì thế ta thấy chớp trước rồi mới nghe sấm.
Để có cảm giác về độ lớn: người đi bộ bình thường khoảng 1,5 m/s (gần 5 km/h), xe đạp khoảng 15 km/h, ô tô trên đường cao tốc thường 80–100 km/h. Đây là các giá trị gần đúng.
Vì sao phải dùng tốc độ để so sánh?
Giả sử bạn An đi 6 km mất 1 giờ, bạn Bình đi 4 km mất 30 phút. Quãng đường và thời gian đều khác nhau nên chưa thể kết luận. Quy về cùng đơn vị thời gian: tốc độ của An là 6 km/h; tốc độ của Bình là 4 : 0,5 = 8 km/h. Vậy Bình đi nhanh hơn dù đi quãng đường ngắn hơn.
Lỗi sai thường gặp
- Quên đổi đơn vị trước khi so sánh. Phải đưa về cùng một đơn vị (cùng m/s hoặc cùng km/h).
- Viết ngược công thức thành v = t/s. Mẹo nhớ: tốc độ là “đi được bao nhiêu mỗi giờ”, nên quãng đường ở trên, thời gian ở dưới.
- Cho rằng tốc độ lớn là đi được quãng đường dài. Quãng đường còn phụ thuộc thời gian: s = v.t.
- Nhầm tốc độ trung bình với tốc độ tại mọi thời điểm. Tốc độ tính bằng s/t cho cả quãng đường chỉ là giá trị trung bình, trong thực tế xe có lúc nhanh, lúc chậm.
Bài luyện tập có đáp án
Bài 1. Một ô tô có tốc độ 54 km/h. Con số đó cho biết điều gì? Đổi ra m/s.
Đáp án: Mỗi giờ ô tô đi được 54 km. Đổi: 54 : 3,6 = 15 m/s.
Bài 2. Xe A đi 120 km trong 2 giờ. Xe B đi 18 km trong 20 phút. Xe nào nhanh hơn?
Đáp án: Xe A: 120 : 2 = 60 km/h. Xe B: 20 phút = 1/3 giờ nên 18 : (1/3) = 54 km/h. Vậy xe A nhanh hơn.
Bài 3. Một người đi xe đạp với tốc độ 15 km/h trong 40 phút. Tính quãng đường đã đi.
Đáp án: 40 phút = 2/3 giờ; s = v.t = 15 × 2/3 = 10 km.
Tóm tắt để ghi nhớ
- Tốc độ cho biết chuyển động nhanh hay chậm.
- v = s/t; đơn vị m/s, km/h; 1 m/s = 3,6 km/h.
- Tốc độ càng lớn, cùng thời gian đi được quãng đường càng dài.
Câu hỏi thường gặp
Tốc độ cho biết điều gì?
Tốc độ cho biết chuyển động của vật nhanh hay chậm, đồng thời cho biết quãng đường vật đi được trong một đơn vị thời gian.
Công thức tính tốc độ là gì?
v = s/t, với s là quãng đường đi được và t là thời gian đi hết quãng đường đó.
1 m/s bằng bao nhiêu km/h?
1 m/s = 3,6 km/h. Muốn đổi từ m/s sang km/h thì nhân với 3,6, đổi ngược lại thì chia cho 3,6.
Tốc độ 72 km/h có nghĩa là gì?
Nghĩa là mỗi giờ vật chuyển động đi được 72 km, tương đương 20 m/s.