Nêu một số ví dụ về phân tử hợp chất mà em biết (KHTN 7)

Một số phân tử hợp chất quen thuộc: nước (H2O), khí cacbonic (CO2), khí metan (CH4), amoniac (NH3), hiđro clorua (HCl), rượu etylic (C2H5OH), glucozơ (C6H12O6). Điểm chung: mỗi phân tử được tạo từ ít nhất hai nguyên tố hoá học khác nhau.

Ví dụ về hợp chất: phân tử hợp chất thường gặp

Trả lời nhanh

Một số phân tử hợp chất quen thuộc: nước (H₂O), khí cacbonic (CO₂), khí metan (CH₄), amoniac (NH₃), hiđro clorua (HCl), rượu etylic (C₂H₅OH), glucozơ (C₆H₁₂O₆). Điểm chung: mỗi phân tử được tạo từ ít nhất hai nguyên tố hoá học khác nhau.

Phân tử hợp chất là gì?

Hợp chất là chất được tạo nên từ hai nguyên tố hoá học trở lên. Khi các chất này tồn tại dưới dạng các hạt riêng rẽ gọi là phân tử, ta có phân tử hợp chất: trong mỗi phân tử có nguyên tử của nhiều nguyên tố khác nhau liên kết với nhau.

Ví dụ, một phân tử nước gồm 2 nguyên tử hiđro và 1 nguyên tử oxi, nên công thức là H₂O. Có hai nguyên tố H và O nên nước là hợp chất.

Bảng ví dụ về phân tử hợp chất thường gặp

Tên chất	Công thức	Nguyên tố tạo nên	Khối lượng phân tử (amu)	Gặp ở đâu?
Nước	H₂O	H, O	18	Nước uống, mưa, sông, hồ
Khí cacbonic	CO₂	C, O	44	Khí thở ra, nước giải khát có ga
Metan	CH₄	C, H	16	Khí biogas, khí đầm lầy
Amoniac	NH₃	N, H	17	Mùi khai của phân đạm, nước tiểu
Hiđro clorua	HCl	H, Cl	36,5	Tan trong nước tạo axit clohiđric
Rượu etylic (etanol)	C₂H₅OH	C, H, O	46	Cồn y tế, cồn đốt
Glucozơ	C₆H₁₂O₆	C, H, O	180	Trong quả chín, mật ong
Saccarozơ	C₁₂H₂₂O₁₁	C, H, O	342	Đường ăn (đường mía)
Axit sunfuric	H₂SO₄	H, S, O	98	Ắc quy xe, phòng thí nghiệm

Cách tính khối lượng phân tử: cộng khối lượng nguyên tử của tất cả nguyên tử trong phân tử (H = 1, C = 12, N = 14, O = 16, S = 32, Cl = 35,5). Ví dụ CO₂ = 12 + 2 × 16 = 44.

Làm sao nhận ra một chất là hợp chất?

Nhìn công thức hoá học: có từ hai kí hiệu nguyên tố khác nhau trở lên (H₂O có H và O; CO₂ có C và O) thì là hợp chất.
Nếu công thức chỉ có một kí hiệu nguyên tố (O₂, N₂, Cl₂, O₃, Fe) thì là đơn chất.

Mẹo nhớ: “Một kí hiệu – đơn chất; từ hai kí hiệu – hợp chất.”

Phân biệt phân tử đơn chất và phân tử hợp chất

Tiêu chí	Phân tử đơn chất	Phân tử hợp chất
Số nguyên tố tạo nên	1 nguyên tố	Từ 2 nguyên tố trở lên
Ví dụ	O₂, H₂, N₂, O₃	H₂O, CO₂, NH₃, CH₄

Lỗi sai thường gặp

Nhầm O₂ với hợp chất vì có 2 nguyên tử. Hai nguyên tử đều là oxi nên đây là đơn chất.
Nhầm “hỗn hợp” với “hợp chất”. Không khí, nước muối, nước chanh là hỗn hợp (nhiều chất trộn lẫn), không phải một hợp chất duy nhất.
Nhầm ozon O₃ là hợp chất. Ozon chỉ có nguyên tố oxi nên là đơn chất.
Muối ăn NaCl, đá vôi CaCO₃ cũng là hợp chất, nhưng chúng không gồm các phân tử riêng rẽ như nước. Vì vậy khi đề hỏi cụ thể “phân tử hợp chất”, nên ưu tiên các ví dụ như H₂O, CO₂, NH₃.

Luyện tập

Bài 1. Trong các chất sau, chất nào là hợp chất: Cl₂, HCl, O₃, C₃H₈, N₂?

Đáp án: HCl (H, Cl) và C₃H₈ (C, H) là hợp chất. Cl₂, O₃, N₂ là đơn chất.

Bài 2. Tính khối lượng phân tử của C₃H₈ (khí propan trong bình gas).

Đáp án: 3 × 12 + 8 × 1 = 44 amu.

Bài 3. Phân tử một hợp chất gồm 1 nguyên tử N và 3 nguyên tử H. Viết công thức và tính khối lượng phân tử.

Đáp án: NH₃; 14 + 3 × 1 = 17 amu.

Câu hỏi thường gặp

Phân tử hợp chất khác phân tử đơn chất ở điểm nào?

Phân tử hợp chất gồm nguyên tử của từ hai nguyên tố hoá học trở lên (như H2O, CO2), còn phân tử đơn chất chỉ gồm nguyên tử của một nguyên tố (như O2, N2).

Nước có phải là hợp chất không?

Có. Nước có công thức H2O, mỗi phân tử gồm 2 nguyên tử hiđro và 1 nguyên tử oxi, tức là có hai nguyên tố khác nhau nên là hợp chất.

Không khí có phải là hợp chất không?

Không. Không khí là hỗn hợp của nhiều chất như nitơ, oxi, khí cacbonic, hơi nước... trộn lẫn với nhau, không phải một hợp chất.

Khối lượng phân tử của hợp chất được tính thế nào?

Cộng khối lượng nguyên tử của tất cả nguyên tử trong phân tử. Ví dụ H2O = 2 × 1 + 16 = 18 amu.