Trả lời nhanh
Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu các hợp chất của cacbon (trừ CO, CO2, muối cacbonat, xianua, cacbua và một vài chất tương tự, vì các chất này mang tính chất của hợp chất vô cơ). Nói gọn: hóa hữu cơ = hóa học về hợp chất của cacbon, về cấu tạo, tính chất, điều chế và ứng dụng của chúng.
Câu hỏi này thường được hỏi dưới dạng nào?
Câu hỏi dạng điền khuyết: “Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu ……”. Phần cần điền là hợp chất của cacbon. Nếu đề cho sẵn các lựa chọn, em hãy chọn phương án nhắc đến “hợp chất của cacbon” và có loại trừ CO, CO2, muối cacbonat… Đó là phương án đầy đủ và chính xác nhất.
Vì sao phải “trừ” một số chất?
Ngày xưa, người ta cho rằng hợp chất hữu cơ chỉ có ở sinh vật. Sau này, nhiều chất hữu cơ được tổng hợp từ chất vô cơ, nên cách hiểu ấy không còn đúng. Hiện nay, định nghĩa dựa vào thành phần: có cacbon. Tuy vậy, một số chất có cacbon vẫn xếp vào vô cơ vì cấu tạo và tính chất giống chất vô cơ.
| Nhóm | Ví dụ | Xếp loại |
|---|---|---|
| Oxit của cacbon | CO, CO2 | Vô cơ |
| Axit cacbonic và muối cacbonat | H2CO3, CaCO3, Na2CO3 | Vô cơ |
| Xianua | HCN, KCN | Vô cơ |
| Cacbua | CaC2, Al4C3 | Vô cơ |
| Hiđrocacbon, dẫn xuất, v.v. | CH4, C2H5OH, CH3COOH, C6H12O6 | Hữu cơ |
Thành phần nguyên tố của hợp chất hữu cơ
- Bắt buộc có cacbon (C).
- Thường có hiđro (H); nhiều chất có thêm oxi (O), nitơ (N).
- Có thể có halogen (Cl, Br…), lưu huỳnh (S), photpho (P)…
Mẹo nhớ: “Hữu cơ thì phải có C, thường kèm H”. Chất chỉ có C và H gọi là hiđrocacbon (như CH4, C2H4, C6H6).
Đặc điểm chung của hợp chất hữu cơ
- Liên kết trong phân tử chủ yếu là liên kết cộng hoá trị.
- Thường có nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi thấp, dễ bay hơi hơn nhiều chất vô cơ (muối ăn).
- Thường ít tan trong nước, tan tốt trong dung môi hữu cơ (xăng, benzen…); tuy nhiên etanol, axit axetic, đường glucozơ lại tan tốt trong nước.
- Dễ cháy, kém bền với nhiệt.
- Phản ứng thường xảy ra chậm, cho hỗn hợp sản phẩm và cần đun nóng hoặc xúc tác.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng chất nào có C cũng là hữu cơ. Sai với CO2, CaCO3, KCN, CaC2…
- Cho rằng urê (NH2)2CO là vô cơ vì nó được tổng hợp từ chất vô cơ. Thực tế urê là hợp chất hữu cơ.
- Nhầm “hữu cơ” với “có nguồn gốc sinh vật”. Nhiều chất hữu cơ như nhựa PE, PVC đều được tổng hợp nhân tạo.
- Nhầm muối của axit hữu cơ với muối cacbonat. CH3COONa là hữu cơ, còn Na2CO3 là vô cơ.
Bài luyện tập có đáp án
Bài 1. Trong các chất sau, chất nào là hợp chất hữu cơ: CH4, CO2, CaC2, C6H6, Na2CO3, CH3COONa?
Đáp án: CH4, C6H6, CH3COONa. Còn CO2 (oxit), CaC2 (cacbua), Na2CO3 (muối cacbonat) là vô cơ.
Bài 2. Kể tên ba chất có chứa cacbon nhưng không thuộc hợp chất hữu cơ.
Đáp án: Ví dụ CO, CaCO3, KCN (hoặc CO2, CaC2…).
Bài 3. Một chất khi đốt cháy chỉ thu được nước và khí nitơ. Chất đó có thể là hợp chất hữu cơ không?
Đáp án: Không. Hợp chất hữu cơ cháy hoàn toàn đều tạo ra CO2 vì có cacbon. Sản phẩm không có CO2 cho thấy chất đó không chứa cacbon (ví dụ NH3 cháy trong oxi tạo N2 và H2O).
Ghi nhớ
Hóa học hữu cơ nghiên cứu hợp chất của cacbon (trừ CO, CO2, muối cacbonat, xianua, cacbua…). Khi gặp câu hỏi, em chỉ cần nhớ hai ý: có cacbon và loại các chất đơn giản có tính chất vô cơ.
Câu hỏi thường gặp
Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu cái gì?
Là ngành nghiên cứu các hợp chất của cacbon (trừ CO, CO2, muối cacbonat, xianua, cacbua...), gồm cấu tạo, tính chất, điều chế và ứng dụng của chúng.
Hợp chất hữu cơ nhất thiết phải có nguyên tố nào?
Nhất thiết phải có cacbon. Ngoài ra thường có hiđro, và có thể có oxi, nitơ, halogen, lưu huỳnh, photpho.
Vì sao CO2 và CaCO3 chứa cacbon nhưng là chất vô cơ?
Vì cấu tạo và tính chất của chúng gần với chất vô cơ (oxit, muối), nên theo quy ước vẫn xếp vào hợp chất vô cơ.
Urê có phải hợp chất hữu cơ không?
Có. Urê (NH2)2CO chứa cacbon và không thuộc nhóm ngoại lệ, nên là hợp chất hữu cơ dù có thể tổng hợp từ chất vô cơ.