Trả lời nhanh
Hành vi thể hiện tín ngưỡng của người Việt là những việc thờ cúng, tưởng nhớ gắn với đời sống tâm linh truyền thống: thắp hương thờ cúng tổ tiên, cúng giỗ, thờ Thành hoàng làng, thờ Mẫu, dự giỗ Tổ Hùng Vương. Điểm chung là hướng về nguồn cội, thần linh, người có công; không gây hại cho người khác. Xem bói, cúng bái thay chữa bệnh là mê tín dị đoan.
Đề này thường ra dưới dạng trắc nghiệm với bốn hành vi cho sẵn. Vì không có phương án cố định, dưới đây là cách nhận biết để em tự chọn đúng với mọi biến thể của câu hỏi.
Tín ngưỡng là gì?
Tín ngưỡng là niềm tin của con người vào một lực lượng siêu nhiên, thiêng liêng (tổ tiên, thần linh, người có công với cộng đồng) và được thể hiện qua những nghi lễ, phong tục. Tín ngưỡng không có giáo chủ, giáo lý, tổ chức chặt chẽ như tôn giáo.
Quyền tự do tín ngưỡng được Hiến pháp 2013 và Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016 bảo đảm. Công dân có quyền theo hoặc không theo một tín ngưỡng nào, miễn là không vi phạm pháp luật.
Các tín ngưỡng tiêu biểu của người Việt
| Tín ngưỡng | Hành vi biểu hiện |
|---|---|
| Thờ cúng tổ tiên | Lập bàn thờ, thắp hương mùng Một, ngày rằm, cúng giỗ, mâm cơm cúng ngày Tết |
| Thờ Quốc Tổ Hùng Vương | Dâng hương, dự lễ hội Đền Hùng ngày 10 tháng 3 âm lịch |
| Thờ Thành hoàng làng | Tế lễ, rước kiệu, mở hội ở đình làng |
| Thờ Mẫu | Lễ hội phủ, đền thờ Mẫu, nghi lễ hầu đồng đúng truyền thống |
| Tín ngưỡng nông nghiệp, thờ thần tự nhiên | Cúng thần Nông, lễ cầu mùa, cúng ông Công ông Táo (23 tháng Chạp) |
Cách chọn đáp án: ba bước loại trừ
- Có yếu tố thờ cúng, tưởng nhớ không? Nếu hành vi là học tập, lao động, giải trí thông thường thì không phải tín ngưỡng.
- Có đúng bản sắc truyền thống Việt không? Cúng giỗ, thờ Thành hoàng, giỗ Tổ đều là nét văn hoá lâu đời.
- Có gây hại không? Nếu có lợi dụng để lừa đảo, hại sức khoẻ, tốn kém vô lý thì đó là mê tín dị đoan.
Những hành vi dễ nhầm
- Đi lễ chùa, đi nhà thờ: thuộc sinh hoạt tôn giáo (Phật giáo, Công giáo). Nếu đề hỏi “tín ngưỡng” và có phương án thờ cúng tổ tiên thì ưu tiên phương án này. Nếu đề hỏi chung “tín ngưỡng, tôn giáo” thì cả hai đều đúng.
- Xem bói, xin xăm quyết định việc lớn, cúng bái thay đi bệnh viện: mê tín dị đoan, không phải tín ngưỡng chân chính.
- Đốt nhiều vàng mã, tổ chức cúng bái phô trương: lệch khỏi ý nghĩa tâm linh, thành hình thức lãng phí.
- Ép người khác theo hoặc bỏ một tín ngưỡng: vi phạm quyền tự do tín ngưỡng.
Mẹo nhớ
Em nhớ cụm “Tổ – Làng – Mẫu – Vua Hùng”: tổ tiên trong nhà, Thành hoàng của làng, Mẫu trong dân gian và Vua Hùng của cả nước. Thấy phương án nào gắn với bốn hướng này, hãy nghĩ ngay tới tín ngưỡng.
Luyện tập
Câu 1. (Ví dụ tự đặt) Gia đình bạn H chuẩn bị mâm cơm cúng giỗ ông bà, cả nhà cùng thắp hương. Hành vi này thể hiện điều gì?
Đáp án: Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
Câu 2. Bác M bị đau bụng dữ dội nhưng không đi viện mà mời thầy cúng làm lễ trừ tà. Đây có phải tín ngưỡng không?
Đáp án: Không. Đây là mê tín dị đoan vì gây nguy hại đến sức khoẻ, cần khuyên bác đi khám bệnh.
Câu 3. Làng em mở hội đình, mọi người tham gia rước kiệu, tế lễ Thành hoàng và giữ trật tự. Hành vi đó đúng hay sai?
Đáp án: Đúng, vì là sinh hoạt tín ngưỡng truyền thống, hợp pháp và góp phần giữ gìn văn hoá cộng đồng.
Lỗi sai thường gặp
- Đồng nhất mọi hoạt động tâm linh với tín ngưỡng, quên loại trừ mê tín dị đoan.
- Nhầm tín ngưỡng với tôn giáo; tôn giáo có giáo chủ, giáo lý, tổ chức.
- Cho rằng tôn trọng tín ngưỡng nghĩa là phải làm theo; thực ra là tôn trọng quyền lựa chọn của mỗi người.
Câu hỏi thường gặp
Tín ngưỡng khác tôn giáo ở điểm nào?
Tôn giáo có giáo chủ, giáo lý, giáo luật và tổ chức giáo hội rõ ràng. Tín ngưỡng là niềm tin dân gian, thể hiện qua nghi lễ như thờ cúng tổ tiên, thờ Thành hoàng, không có tổ chức chặt chẽ.
Thờ cúng tổ tiên có phải tín ngưỡng của người Việt không?
Có. Đây là tín ngưỡng phổ biến nhất, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn và lòng biết ơn thế hệ đi trước.
Xem bói có phải tín ngưỡng không?
Không. Xem bói, cúng bái chữa bệnh, trừ tà là mê tín dị đoan, dựa vào niềm tin phi khoa học và có thể gây thiệt hại cho bản thân, gia đình.
Tín ngưỡng Thờ cúng Hùng Vương được UNESCO ghi danh khi nào?
Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ được UNESCO ghi danh là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2012.