Trả lời nhanh
Pháp luật chỉ có 3 đặc trưng: tính quy phạm phổ biến, tính quyền lực – bắt buộc chung và tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức. Vì vậy, phương án “không bao gồm” là phương án nêu một tính chất khác, như tính tự nguyện, tính tùy nghi, tính ngẫu hứng, hoặc tính giai cấp, tính xã hội (đây là bản chất, không phải đặc trưng).
Ba đặc trưng của pháp luật
Theo chương trình GDCD 12 (Pháp luật và đời sống), pháp luật có ba đặc trưng cơ bản. Ở chương trình GDKTPL 10 mới, nội dung này thường được gọi là “đặc điểm” của pháp luật, nhưng vẫn là ba ý ấy.
| Đặc trưng | Nội dung chính | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tính quy phạm phổ biến | Là khuôn mẫu, quy tắc xử sự chung; áp dụng nhiều lần, ở mọi nơi, với mọi đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh. | Quy định đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy áp dụng với mọi người, mọi địa phương. |
| Tính quyền lực, bắt buộc chung | Do Nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh quyền lực nhà nước (giáo dục, thuyết phục, cưỡng chế); mọi cá nhân, tổ chức đều phải tuân theo. | Vi phạm luật giao thông thì bị xử phạt, ai vi phạm cũng bị xử lý. |
| Tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức | Nội dung diễn đạt chính xác, một nghĩa, dễ hiểu; hình thức văn bản có tên gọi, thẩm quyền, trình tự ban hành rõ ràng; văn bản cấp dưới không được trái cấp trên. | Nghị định không được trái Luật; Luật không được trái Hiến pháp. |
Cách loại trừ khi gặp câu “không bao gồm”
Trang gốc không còn phương án đi kèm nên mình hướng dẫn cách xét bất kỳ phương án nào em gặp. Hãy đối chiếu từng phương án với ba đặc trưng ở trên:
- Nếu phương án là một trong ba cụm “quy phạm phổ biến”, “quyền lực, bắt buộc chung”, “xác định chặt chẽ về hình thức”: đó là đặc trưng, loại.
- Nếu là “tính tự nguyện”, “tính tùy nghi”, “tính ngẫu hứng”, “tính cục bộ, chỉ áp dụng cho một nhóm”: trái với pháp luật, đây chính là đáp án “không bao gồm”.
- Nếu là “tính giai cấp” hoặc “tính xã hội”: đây là hai mặt của bản chất pháp luật, không nằm trong ba đặc trưng. Khi đề hỏi về “đặc trưng”, chọn đây là đáp án “không bao gồm”.
Vì sao “tự nguyện” không phải đặc trưng?
Pháp luật mang tính bắt buộc chung: em không thể nói “tôi không thích nên không tuân theo”. Nhà nước có công cụ cưỡng chế như xử phạt, truy cứu trách nhiệm. Đạo đức mới dựa nhiều vào sự tự giác và dư luận xã hội. Đó cũng là điểm khác nhau cơ bản giữa pháp luật và đạo đức.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm bản chất với đặc trưng. Bản chất gồm tính giai cấp và tính xã hội. Đặc trưng gồm ba tính nói trên. Đề hỏi cái nào thì chỉ xét cái đó.
- Nhầm “quyền lực” với “chỉ có cưỡng chế”. Bảo đảm thực hiện pháp luật gồm cả giáo dục, thuyết phục, không chỉ trừng phạt.
- Nghĩ tính phổ biến là “áp dụng cho mọi việc”. Thực ra là áp dụng cho mọi đối tượng trong phạm vi điều chỉnh, không có ngoại lệ vì địa vị.
Mẹo nhớ
Nhớ câu “Phổ – Quyền – Chặt“: Phổ biến, Quyền lực, Chặt chẽ hình thức. Cứ cụm nào không rơi vào ba chữ này thì nghi ngờ ngay.
Bài luyện tập
- Việc Luật Giao thông đường bộ áp dụng như nhau cho mọi người tham gia giao thông thể hiện đặc trưng nào?
Đáp án: Tính quy phạm phổ biến. - Nghị định của Chính phủ không được trái với Luật do Quốc hội ban hành. Điều này thể hiện đặc trưng nào?
Đáp án: Tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức. - “Tính giai cấp” có phải đặc trưng của pháp luật không?
Đáp án: Không. Đó là một mặt bản chất của pháp luật, cùng với tính xã hội.
Câu hỏi thường gặp
Pháp luật có mấy đặc trưng?
Pháp luật có 3 đặc trưng: tính quy phạm phổ biến, tính quyền lực – bắt buộc chung và tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức.
Tính giai cấp và tính xã hội có phải đặc trưng của pháp luật không?
Không. Hai tính này thuộc bản chất của pháp luật. Khi đề hỏi về đặc trưng, đây là các phương án không thuộc đặc trưng.
Tính tự nguyện có phải đặc trưng của pháp luật không?
Không. Pháp luật mang tính bắt buộc chung và được Nhà nước bảo đảm thực hiện, nên không dựa trên sự tự nguyện của từng người.
Đặc trưng của pháp luật khác đạo đức ở điểm nào?
Pháp luật do Nhà nước ban hành, bắt buộc với mọi người và có cưỡng chế khi vi phạm. Đạo đức dựa vào lương tâm, dư luận và sự tự giác.