Trả lời nhanh
Hành vi KHÔNG biểu hiện việc vi phạm pháp luật là hành vi thực hiện đúng quy định của pháp luật: làm điều pháp luật cho phép, làm điều pháp luật yêu cầu hoặc không làm điều pháp luật cấm. Vì vi phạm pháp luật phải đủ ba dấu hiệu (trái pháp luật, có lỗi, người thực hiện có năng lực trách nhiệm pháp lý), nên thiếu dấu hiệu “trái pháp luật” là không vi phạm.
Đề bài trên là dạng câu hỏi phủ định quen thuộc trong phần “Thực hiện pháp luật”. Các phương án của từng đề có thể khác nhau, nên thay vì chỉ nhớ một đáp án, em hãy nắm cách làm để áp dụng cho mọi đề cùng kiểu.
Vi phạm pháp luật là gì? Ba dấu hiệu cần nhớ
Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do người có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ. Một hành vi chỉ bị coi là vi phạm khi hội đủ cả ba dấu hiệu dưới đây.
| Dấu hiệu | Ý nghĩa | Thiếu dấu hiệu này thì… |
|---|---|---|
| 1. Hành vi trái pháp luật | Làm điều pháp luật cấm, không làm điều pháp luật yêu cầu, hoặc làm quá giới hạn cho phép | Là hành vi hợp pháp, không vi phạm |
| 2. Có lỗi | Chủ thể nhận thức được hành vi và hậu quả nhưng vẫn cố ý làm, hoặc vô ý gây ra | Không bị coi là vi phạm (ví dụ sự kiện bất khả kháng) |
| 3. Người có năng lực trách nhiệm pháp lý | Đạt độ tuổi theo luật định và có khả năng nhận thức, điều khiển hành vi | Không phải chịu trách nhiệm pháp lý với tư cách người vi phạm |
Cách làm câu “Hành vi nào … không biểu hiện vi phạm pháp luật?”
- Đọc kỹ từ phủ định “không”: đề hỏi hành vi hợp pháp, đừng chọn nhầm hành vi sai.
- Với mỗi phương án, tự hỏi: hành vi này có bị luật cấm hoặc có trái nghĩa vụ luật quy định không?
- Gạch ngay các phương án có dấu hiệu “trái quy định” như vượt đèn đỏ, buôn bán hàng cấm, trốn thuế, xâm phạm tài sản người khác.
- Phương án còn lại thường là hành vi thể hiện sử dụng quyền, thi hành nghĩa vụ hoặc tuân thủ điều cấm, đó là đáp án.
- Nếu đề nêu rõ chủ thể là trẻ nhỏ hoặc người mất khả năng nhận thức, hãy xét thêm dấu hiệu thứ ba.
Hành vi đúng pháp luật thường rơi vào bốn hình thức
- Sử dụng pháp luật: làm điều pháp luật cho phép, như thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, kinh doanh ngành nghề không bị cấm.
- Thi hành pháp luật: làm điều pháp luật bắt buộc, như nộp thuế, đóng bảo hiểm theo quy định.
- Tuân thủ pháp luật: không làm điều pháp luật cấm, như không vượt đèn đỏ, không sử dụng ma tuý.
- Áp dụng pháp luật: cơ quan, người có thẩm quyền ra quyết định đúng luật, như xử phạt đúng mức, đúng thủ tục.
Ví dụ minh hoạ (do thầy cô tự đặt)
Dưới đây là các tình huống mẫu để em tập phân loại. Đây là ví dụ tự đặt, không phải đề gốc.
| Hành vi | Vi phạm? | Lý do |
|---|---|---|
| Bạn A đi xe máy điện, đội mũ bảo hiểm, dừng đúng vạch khi gặp đèn đỏ | Không | Tuân thủ quy định giao thông |
| Anh B kinh doanh cửa hàng tạp hoá đã đăng ký và nộp thuế đầy đủ | Không | Sử dụng quyền kinh doanh và thi hành nghĩa vụ thuế |
| Chị C bán hàng nhưng cố ý không xuất hoá đơn để trốn thuế | Có | Trái pháp luật, cố ý, chủ thể đủ năng lực |
| Bạn D 17 tuổi lái xe máy phân khối lớn khi chưa đủ điều kiện về giấy phép | Có | Trái quy định về điều kiện điều khiển phương tiện |
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “vi phạm đạo đức” với “vi phạm pháp luật”. Nói dối bạn bè hay thiếu lịch sự là trái đạo đức nhưng thường không trái luật.
- Cho rằng hậu quả nặng mới là vi phạm. Vi phạm xét ở tính trái pháp luật, không chỉ ở mức thiệt hại.
- Bỏ qua chủ thể. Trẻ em dưới độ tuổi quy định hoặc người mắc bệnh làm mất khả năng nhận thức không chịu trách nhiệm như người vi phạm.
- Đọc lướt chữ “không”. Đây là nguyên nhân mất điểm nhiều nhất ở dạng câu phủ định.
Mẹo nhớ: “Trái luật – Có lỗi – Đủ năng lực”, thiếu một trong ba thì chưa phải vi phạm pháp luật.
Bài luyện tập
Câu 1. Hành vi nào sau đây không phải vi phạm pháp luật: (a) học sinh tự ý đua xe trên đường phố; (b) công dân gửi đơn tố cáo đúng người có thẩm quyền, nội dung trung thực; (c) cửa hàng bán thực phẩm quá hạn sử dụng?
Đáp án: (b). Đây là sử dụng quyền tố cáo hợp pháp; (a) và (c) đều trái quy định pháp luật.
Câu 2. Em bé 5 tuổi nghịch làm vỡ cửa kính nhà hàng xóm. Em bé có bị coi là người vi phạm pháp luật không?
Đáp án: Không, vì chưa có năng lực trách nhiệm pháp lý (chưa đủ tuổi, chưa đủ nhận thức). Việc bồi thường do người giám hộ, cha mẹ chịu trách nhiệm theo quy định.
Câu 3. Một người đi làm đúng hạn nộp thuế thu nhập cá nhân theo quy định. Đây là hình thức thực hiện pháp luật nào?
Đáp án: Thi hành pháp luật, vì nộp thuế là nghĩa vụ pháp luật bắt buộc phải làm.
Nếu em gặp đề cụ thể với bốn phương án, hãy dán từng phương án vào bảng ba dấu hiệu ở trên để loại trừ lần lượt. Cách này nhanh và ít sai hơn học thuộc đáp án.
Câu hỏi thường gặp
Hành vi không biểu hiện vi phạm pháp luật là hành vi như thế nào?
Là hành vi không trái pháp luật: làm điều luật cho phép, làm điều luật yêu cầu hoặc không làm điều luật cấm. Ví dụ nộp thuế đúng hạn, dừng xe khi gặp đèn đỏ.
Vi phạm pháp luật phải có mấy dấu hiệu?
Ba dấu hiệu: hành vi trái pháp luật, có lỗi, và do người có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện. Thiếu một dấu hiệu thì chưa đủ để coi là vi phạm.
Hành vi trái đạo đức có phải vi phạm pháp luật không?
Không mặc nhiên. Hành vi chỉ là vi phạm pháp luật khi trái với quy định của pháp luật; nhiều hành vi trái đạo đức chưa bị pháp luật cấm.
Trẻ em gây thiệt hại có bị coi là người vi phạm pháp luật không?
Nếu chưa đủ tuổi hoặc chưa có khả năng nhận thức theo luật định thì chưa có năng lực trách nhiệm pháp lý nên không bị coi là người vi phạm; cha mẹ, người giám hộ có thể phải bồi thường theo quy định.