Trả lời nhanh
Vần lưng là vần được gieo ở giữa dòng thơ, còn vần chân gieo ở cuối dòng. Trong thơ lục bát, hai cách này đan xen nhau: tiếng thứ sáu câu bát vần với tiếng thứ sáu câu lục liền trước (vần lưng), rồi tiếng thứ tám câu bát vần với tiếng thứ sáu câu lục kế tiếp (vần chân). Muốn tìm câu thơ có sự đan xen, em xác định vị trí tiếng gieo vần ở từng dòng.
Phân biệt vần lưng và vần chân
| Loại vần | Vị trí gieo vần | Ví dụ trong lục bát |
|---|---|---|
| Vần chân (cước vận) | Cuối dòng thơ | Tiếng thứ 8 câu bát vần với tiếng thứ 6 câu lục sau |
| Vần lưng (yêu vận) | Giữa dòng thơ | Tiếng thứ 6 câu bát vần với tiếng thứ 6 câu lục trước |
Để không nhầm, em nhớ rằng câu lục chỉ có 6 tiếng nên tiếng thứ 6 là tiếng cuối của dòng đó. Còn câu bát có 8 tiếng, tiếng thứ 6 nằm giữa dòng (vần lưng), tiếng thứ 8 nằm ở cuối dòng (vần chân).
Cách làm bài tìm câu thơ đan xen vần lưng
- Đánh số tiếng trong từng dòng: câu lục 6 tiếng, câu bát 8 tiếng.
- Gạch chân các tiếng 6 và 8 của mỗi cặp câu.
- Tìm các tiếng có cùng vần (cùng phần vần, thanh điệu thuộc cùng nhóm bằng hoặc trắc).
- Ghi rõ cặp nào là vần lưng, cặp nào là vần chân. Chỉ ra rằng chúng xuất hiện luân phiên.
Nếu đề cho bảng thống kê các dòng thơ trong bài, em đối chiếu từng hàng của bảng với bốn bước trên rồi trích dẫn câu thơ làm dẫn chứng.
Ví dụ 1: Những câu thơ lục bát mở đầu Truyện Kiều
Bốn câu thơ của Nguyễn Du:
Trăm năm trong cõi người ta
Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau
Trải qua một cuộc bể dâu
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng
- Vần lưng: tiếng thứ 6 câu lục “ta” vần với tiếng thứ 6 câu bát “là” (vần a); tiếng thứ 6 câu lục “dâu” vần với tiếng thứ 6 câu bát “đau”.
- Vần chân: tiếng thứ 8 câu bát “nhau” vần với tiếng thứ 6 câu lục “dâu” (vần au và âu, hai vần gần nhau).
Như vậy tiếng “dâu” là điểm nối: nó vần chân với “nhau” ở trước và vần lưng với “đau” ở sau. Đó chính là sự đan xen khiến câu thơ liền mạch, như một sợi dây nối tiếp.
Ví dụ 2: Một đoạn ca dao quen thuộc
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con
- Tiếng thứ 8 câu bát “ra” vần với tiếng thứ 6 câu lục “cha”: vần chân.
- Tiếng thứ 6 câu lục “cha” vần với tiếng thứ 6 câu bát “là”: vần lưng.
Hai cặp vần tiếp nối nhau qua tiếng “cha”, cho thấy sự đan xen giữa vần chân và vần lưng.
Tác dụng của cách gieo vần đan xen
- Tạo sự liên kết chặt chẽ giữa các dòng thơ, câu sau “bắt” vào câu trước.
- Tạo nhịp điệu uyển chuyển, êm ái, hợp với giọng tâm tình, kể chuyện.
- Giúp thơ dễ thuộc, dễ nhớ, nên lục bát được dùng nhiều trong ca dao, truyện thơ.
Lỗi sai thường gặp
- Gọi tất cả vần ở cuối dòng là vần lưng. Vần lưng chỉ có ở giữa dòng, cụ thể là tiếng thứ 6 của câu bát.
- Quên rằng câu lục kết thúc ở tiếng thứ 6, nên tiếng đó cũng là vần chân của dòng lục.
- Bỏ qua những vần gần nhau như au – âu, vì thơ ca không đòi hỏi trùng khít từng âm.
Bài luyện tập
Bài 1. Chỉ ra vần lưng trong hai câu ca dao: “Bầu ơi thương lấy bí cùng / Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”.
Đáp án: tiếng thứ 6 câu lục “cùng” vần với tiếng thứ 6 câu bát “chung” (vần ung): đó là vần lưng.
Bài 2. Trong bốn câu ở ví dụ 2, cặp tiếng nào gieo vần chân?
Đáp án: “ra” – “cha”.
Bài 3. Vì sao nói tiếng “cha” (câu thứ ba) là điểm nối của hai kiểu gieo vần?
Đáp án: vì nó vừa vần với “ra” ở câu trước (vần chân), vừa vần với “là” ở câu sau (vần lưng).
Câu hỏi thường gặp
Vần lưng là gì?
Là vần được gieo ở giữa dòng thơ. Trong lục bát, đó là tiếng thứ 6 của câu bát vần với tiếng thứ 6 của câu lục liền trước.
Vần chân là gì?
Là vần gieo ở cuối dòng thơ. Trong lục bát, tiếng thứ 8 câu bát vần với tiếng thứ 6 câu lục kế tiếp.
Làm sao nhận ra sự đan xen vần lưng và vần chân?
Đánh số tiếng, gạch chân tiếng thứ 6 và thứ 8, rồi xem tiếng nào vần với tiếng nào; nếu hai kiểu gieo vần nối tiếp luân phiên thì đó là sự đan xen.
Thơ lục bát có phải lúc nào cũng gieo vần đan xen không?
Phần lớn là có. Đây là đặc điểm làm nên nhịp điệu liền mạch của thể thơ này.