Trả lời nhanh
Đơn vị cấu tạo nên cơ thể sống gọi là tế bào. Mọi sinh vật (trừ virus, vốn chưa có cấu tạo tế bào) đều được tạo nên từ một hoặc nhiều tế bào. Tế bào vừa là đơn vị cấu trúc, vừa là đơn vị chức năng: nó có thể thực hiện các hoạt động sống cơ bản như trao đổi chất, sinh trưởng và sinh sản.
Vì sao tế bào là đơn vị cấu tạo của cơ thể sống?
Khi quan sát bất kì cây xanh, con vật hay vi khuẩn dưới kính hiển vi, ta đều thấy chúng gồm những “khoang” nhỏ gọi là tế bào. Tế bào được nhà khoa học Robert Hooke phát hiện khi quan sát lát mỏng vỏ bần (nút chai) vào thế kỉ XVII.
Có ba lí do để nói tế bào là đơn vị cơ bản của sự sống:
- Đơn vị cấu trúc: cơ thể là tập hợp các tế bào, giống như ngôi nhà được xây từ những viên gạch.
- Đơn vị chức năng: trong tế bào diễn ra trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng; tế bào lớn lên và phân chia.
- Tế bào sinh ra từ tế bào có trước: nhờ sự phân chia mà cơ thể lớn lên và thay thế tế bào già, tế bào chết.
Sinh vật đơn bào và đa bào
- Đơn bào: cơ thể chỉ có 1 tế bào, ví dụ vi khuẩn, trùng roi, amip, nấm men.
- Đa bào: cơ thể gồm nhiều tế bào, ví dụ cây bưởi, con gà, cơ thể người (có hàng chục nghìn tỉ tế bào).
Ở sinh vật đơn bào, một tế bào làm mọi việc: lấy thức ăn, sinh sản, di chuyển. Ở sinh vật đa bào, các tế bào phân công nhau: tế bào cơ co dãn, tế bào thần kinh dẫn truyền xung thần kinh, tế bào hồng cầu vận chuyển khí.
Các cấp độ tổ chức của cơ thể đa bào
| Cấp độ | Đặc điểm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tế bào | Đơn vị nhỏ nhất thực hiện được hoạt động sống | Tế bào cơ, tế bào biểu bì lá |
| Mô | Nhóm tế bào giống nhau cùng làm một chức năng | Mô cơ, mô dẫn ở thực vật |
| Cơ quan | Nhiều mô phối hợp thực hiện một chức năng nhất định | Tim, dạ dày, lá, rễ |
| Hệ cơ quan | Các cơ quan phối hợp thực hiện một quá trình sống | Hệ tiêu hoá, hệ rễ – thân – lá |
| Cơ thể | Các hệ cơ quan hoạt động thống nhất | Một con người, một cây |
Mẹo nhớ: “Tế bào – Mô – Cơ quan – Hệ cơ quan – Cơ thể”: cứ lên một bậc là nhiều thành phần hơn và chức năng phức tạp hơn.
Loại trừ các đáp án dễ nhầm
- Mô: chỉ là nhóm tế bào cùng loại, đã là tập hợp của nhiều đơn vị nên chưa phải đơn vị cấu tạo nhỏ nhất.
- Cơ quan, hệ cơ quan: là cấp độ tổ chức cao hơn, gồm nhiều mô, nhiều cơ quan.
- Nhân tế bào, màng tế bào: chỉ là thành phần của tế bào, tách riêng thì không thực hiện được đầy đủ hoạt động sống.
- Nguyên tử, phân tử: là đơn vị của chất, không đặc trưng cho cơ thể sống.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ tế bào luôn rất nhỏ nên “chắc chỉ là một phần”: thực tế mỗi tế bào là một đơn vị sống hoàn chỉnh; ngay cả trứng đà điểu cũng là một tế bào rất lớn.
- Cho rằng virus cũng gồm tế bào: virus không có cấu tạo tế bào, chỉ sống kí sinh trong tế bào vật chủ.
- Nhầm “mô” với “đơn vị cấu tạo”: nhớ mô là cấp độ trên tế bào.
Bài luyện tập
- Điền vào chỗ trống: “Cơ thể con người được cấu tạo từ rất nhiều ………, các ……… giống nhau tập hợp thành ………”.
Đáp án: tế bào; tế bào; mô. - Sắp xếp theo thứ tự từ nhỏ đến lớn: cơ quan, tế bào, cơ thể, mô, hệ cơ quan.
Đáp án: tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể. - Trùng giày là sinh vật đơn bào hay đa bào? Vì sao?
Đáp án: Đơn bào, vì toàn bộ cơ thể chỉ gồm một tế bào đảm nhiệm mọi hoạt động sống.
Câu hỏi thường gặp
Đơn vị cấu tạo nên cơ thể sống gọi là gì?
Đó là tế bào. Mọi sinh vật có cấu tạo tế bào đều được tạo nên từ một hoặc nhiều tế bào.
Mô có phải đơn vị cấu tạo nên cơ thể sống không?
Không. Mô là nhóm tế bào giống nhau cùng thực hiện một chức năng, là cấp độ tổ chức cao hơn tế bào.
Virus có được cấu tạo từ tế bào không?
Không. Virus chưa có cấu tạo tế bào, chỉ nhân lên khi kí sinh trong tế bào vật chủ.
Sinh vật đơn bào và đa bào khác nhau thế nào?
Sinh vật đơn bào chỉ gồm một tế bào đảm nhiệm mọi chức năng sống, còn sinh vật đa bào gồm nhiều tế bào phân hoá và phối hợp với nhau.