Trả lời nhanh
Nhận định đúng: đối tượng nghiên cứu của Sử học là toàn bộ những hoạt động của con người và xã hội loài người trong quá khứ. Sử học không nghiên cứu riêng một lĩnh vực nào mà tìm hiểu mọi mặt đời sống (kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội…) đã diễn ra theo thời gian để dựng lại và giải thích quá khứ.
Câu hỏi này đang hỏi điều gì?
Câu hỏi thường gặp trong bài đầu tiên của môn Lịch sử lớp 10 (Lịch sử và Sử học). Đề thường cho dưới dạng điền khuyết: “Đối tượng nghiên cứu của Sử học là toàn bộ những hoạt động của … trong quá khứ”. Từ cần điền là con người (và xã hội loài người).
Giải thích: vì sao là “hoạt động của con người”?
- Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ của loài người và từng quốc gia, dân tộc. Mọi sự kiện lịch sử đều do con người tạo ra hoặc gắn với con người.
- Sử học là khoa học nghiên cứu, tìm hiểu, phục dựng và lý giải quá khứ đó.
- Vì vậy, đối tượng của Sử học chính là các hoạt động của con người và xã hội loài người đã xảy ra: lao động sản xuất, dựng nước, giữ nước, sáng tạo văn hoá, đấu tranh xã hội…
Thiên nhiên (núi, sông, khí hậu) chỉ được xét đến khi nó tác động hoặc bị tác động bởi con người. Bản thân thiên nhiên không phải đối tượng chính của Sử học.
Phân biệt “lịch sử” và “sử học”
| Tiêu chí | Lịch sử | Sử học |
|---|---|---|
| Bản chất | Hiện thực đã xảy ra, tồn tại khách quan | Ngành khoa học nhận thức về hiện thực đó |
| Ví dụ | Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược đã diễn ra | Việc nhà sử học thu thập tư liệu, so sánh, rút ra nhận định về cuộc kháng chiến |
| Có thể thay đổi? | Không, quá khứ không làm lại được | Có thể bổ sung, chính xác hoá khi tìm thấy tư liệu mới |
Sử học làm gì với đối tượng của mình?
- Dựng lại bức tranh quá khứ một cách chân thực, dựa trên sử liệu (hiện vật, tài liệu chữ viết, tư liệu truyền miệng, tư liệu hình ảnh…).
- Giải thích nguyên nhân, diễn biến, kết quả của các sự kiện.
- Rút ra quy luật và bài học để hiểu hiện tại, định hướng tương lai.
Hai chức năng quen thuộc là khoa học (khôi phục và giải thích quá khứ) và giáo dục (bồi dưỡng lòng yêu nước, truyền thống, trách nhiệm công dân).
Mẹo nhớ
Nhớ “S–Đ–C”: Sử học – Đối tượng – Con người trong quá khứ. Thấy chữ “hoạt động” + “quá khứ” thì nghĩ ngay đến Sử học.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm với nhiệm vụ: “Dựng lại quá khứ, rút bài học” là nhiệm vụ/chức năng, không phải đối tượng nghiên cứu.
- Thu hẹp phạm vi: cho rằng Sử học chỉ nghiên cứu chiến tranh, vua chúa. Thực tế gồm cả đời sống kinh tế, văn hoá, tư tưởng của quần chúng nhân dân.
- Nhầm “lịch sử” với “sử học”: lịch sử là cái đã xảy ra, sử học là khoa học nghiên cứu cái đã xảy ra.
- Chỉ ghi “con người” mà quên “xã hội loài người”: nên viết đủ để trọn ý.
Luyện tập
Câu 1. Điền vào chỗ trống: “Sử học là khoa học nghiên cứu về … của con người và xã hội loài người trong quá khứ.”
Đáp án: toàn bộ hoạt động (quá trình hoạt động).
Câu 2. Nhận định “Sử học chỉ nghiên cứu các cuộc chiến tranh” đúng hay sai? Vì sao?
Đáp án: Sai. Sử học nghiên cứu mọi mặt hoạt động của con người trong quá khứ, không chỉ chiến tranh mà còn kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học – kĩ thuật…
Câu 3. Việc tìm hiểu nghề làm gốm của cư dân cổ có thuộc đối tượng nghiên cứu của Sử học không?
Đáp án: Có, vì đó là hoạt động sản xuất của con người trong quá khứ.
Kết luận
Đối tượng nghiên cứu của Sử học là toàn bộ những hoạt động của con người và xã hội loài người đã diễn ra trong quá khứ. Khi làm bài, hãy nắm chắc hai từ khoá “con người” và “quá khứ”, đồng thời không nhầm với nhiệm vụ hay chức năng của Sử học.
Câu hỏi thường gặp
Đối tượng nghiên cứu của Sử học là gì?
Là toàn bộ những hoạt động của con người và xã hội loài người đã diễn ra trong quá khứ, trên mọi lĩnh vực như kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội.
Lịch sử và Sử học khác nhau thế nào?
Lịch sử là những gì đã xảy ra trong quá khứ, tồn tại khách quan. Sử học là khoa học nghiên cứu, phục dựng và giải thích quá khứ đó dựa trên sử liệu.
Sử học có nghiên cứu thiên nhiên không?
Chỉ khi thiên nhiên gắn với hoạt động của con người, ví dụ ảnh hưởng của địa hình, khí hậu tới sản xuất, cư trú hay chiến tranh. Thiên nhiên tự thân không phải đối tượng chính.
Chức năng và nhiệm vụ của Sử học là gì?
Chức năng gồm khoa học và giáo dục. Nhiệm vụ là dựng lại bức tranh quá khứ, giải thích các sự kiện và rút ra quy luật, bài học cho hiện tại và tương lai.