Trả lời nhanh
Đối tượng nghiên cứu của Sử học là toàn bộ hoạt động của con người và xã hội loài người trong quá khứ, trên mọi lĩnh vực như chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, quân sự. Sử học không chỉ ghi lại sự kiện mà còn tìm hiểu nguyên nhân, diễn biến, kết quả và quy luật phát triển của xã hội qua các thời kì.
1. Hiểu đúng câu hỏi: “đối tượng nghiên cứu” nghĩa là gì?
Mỗi khoa học đều có một “mảnh đất” riêng để nghiên cứu. Vật lí nghiên cứu các dạng vận động của vật chất và năng lượng, Sinh học nghiên cứu sự sống. Còn Sử học nghiên cứu con người và xã hội loài người đã diễn ra như thế nào trong quá khứ.
Vì vậy khi gặp câu hỏi “Đối tượng nghiên cứu của Sử học là gì?”, em cần nhớ hai từ khoá: “con người, xã hội loài người” và “quá khứ”.
2. Phân biệt “lịch sử” và “Sử học”
Đây là chỗ nhiều bạn nhầm lẫn nhất. Hai khái niệm này có liên quan chặt chẽ nhưng không đồng nhất.
| Tiêu chí | Lịch sử | Sử học |
|---|---|---|
| Bản chất | Những gì đã xảy ra trong quá khứ, tồn tại khách quan | Một ngành khoa học nghiên cứu về quá khứ ấy |
| Có phụ thuộc con người nhận thức không? | Không, đã xảy ra thì không thay đổi được | Có, tuỳ nguồn sử liệu và phương pháp của nhà nghiên cứu |
| Ví dụ | Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 đã diễn ra | Việc tìm sử liệu, phân tích, kết luận về ý nghĩa của chiến thắng đó |
Nói gọn: lịch sử là đối tượng, Sử học là người nghiên cứu đối tượng ấy.
3. Đối tượng nghiên cứu của Sử học gồm những gì?
- Hoạt động của con người: lao động sản xuất, đấu tranh giành độc lập, xây dựng nhà nước, sáng tạo văn hoá, nghệ thuật…
- Xã hội loài người: các hình thái tổ chức xã hội (công xã nguyên thuỷ, nhà nước, giai cấp…), sự biến đổi của chúng theo thời gian.
- Toàn diện các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, quân sự, văn hoá, tôn giáo, đời sống thường ngày…
- Mọi không gian và thời gian: từ lịch sử một làng xã, một dân tộc đến lịch sử thế giới; từ thời nguyên thuỷ đến thời cận hiện đại.
Mẹo nhớ: “Ai – làm gì – ở đâu – khi nào – vì sao – kết quả ra sao”. Sử học trả lời toàn bộ chuỗi câu hỏi này về quá khứ.
4. Vì sao đối tượng nghiên cứu lại là “quá khứ” chứ không phải hiện tại?
Quá khứ đã xảy ra và không lặp lại y nguyên, nên nhà sử học không thể làm thí nghiệm như nhà vật lí. Họ phải dựa vào sử liệu (hiện vật, di tích, văn bản, tranh ảnh, lời kể…) để dựng lại bức tranh quá khứ một cách khách quan.
Cũng vì thế, Sử học coi trọng tính trung thực: nói đúng sự thật, có bằng chứng, không thêm bớt theo cảm tính.
5. Từ đối tượng suy ra nhiệm vụ của Sử học
- Tái hiện quá khứ: sự kiện nào, nhân vật nào, diễn ra thế nào.
- Giải thích nguyên nhân, ý nghĩa, mối liên hệ giữa các sự kiện.
- Rút ra quy luật và bài học để hiểu hiện tại, định hướng tương lai.
Ví dụ: nghiên cứu các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc ta, Sử học không chỉ kể lại trận đánh mà còn chỉ ra yếu tố đoàn kết, nghệ thuật quân sự và lòng yêu nước đã làm nên thắng lợi.
6. Những lỗi sai thường gặp
- Nhầm với “chỉ nghiên cứu vua chúa, chiến tranh”: sai, Sử học còn nghiên cứu cả đời sống nhân dân, kinh tế, văn hoá.
- Nhầm với “nghiên cứu giới tự nhiên”: thiên nhiên chỉ được xét khi gắn với hoạt động của con người.
- Nhầm với “nghiên cứu hiện tại”: đối tượng của Sử học là quá khứ, dù kết quả giúp ta hiểu hiện tại.
- Nhầm lịch sử với Sử học: xem lại bảng ở mục 2.
7. Bài luyện tập
Câu 1. Đối tượng nghiên cứu của Sử học là:
- các hiện tượng tự nhiên đang diễn ra;
- toàn bộ hoạt động của con người và xã hội loài người trong quá khứ;
- chỉ các sự kiện chính trị và chiến tranh;
- những dự đoán về tương lai của loài người.
Đáp án: B. A sai vì đó là đối tượng của khoa học tự nhiên; C sai vì thu hẹp phạm vi, Sử học nghiên cứu mọi lĩnh vực; D sai vì Sử học nghiên cứu quá khứ, không phải dự đoán tương lai.
Câu 2. Điền vào chỗ trống: “Lịch sử là những gì đã diễn ra trong ……, còn Sử học là ……… nghiên cứu về điều đó.”
Đáp án: quá khứ; khoa học.
Câu 3. Việc tìm hiểu công cụ lao động, nhà ở và cách sinh sống của người nguyên thuỷ có thuộc đối tượng nghiên cứu của Sử học không? Vì sao?
Gợi ý đáp án: Có, vì đây là hoạt động của con người trong quá khứ (lao động, sinh hoạt), phản ánh sự phát triển của xã hội loài người ở giai đoạn đầu.
8. Tóm tắt cần nhớ
- Đối tượng: hoạt động của con người và xã hội loài người trong quá khứ.
- Phạm vi: toàn diện các lĩnh vực, mọi không gian và thời gian.
- Cách làm: dựa vào sử liệu, trung thực, khách quan.
- Mục đích: hiểu quá khứ, rút bài học cho hiện tại và tương lai.
Câu hỏi thường gặp
Đối tượng nghiên cứu của Sử học là gì?
Là toàn bộ hoạt động của con người và xã hội loài người trong quá khứ, trên tất cả các lĩnh vực như chính trị, kinh tế, quân sự, văn hoá, xã hội.
Lịch sử và Sử học khác nhau thế nào?
Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ, tồn tại khách quan. Sử học là ngành khoa học nghiên cứu, tái hiện và giải thích quá khứ đó.
Sử học có nghiên cứu hiện tại không?
Đối tượng chính của Sử học là quá khứ. Tuy nhiên kết quả nghiên cứu giúp con người hiểu hiện tại và định hướng tương lai.
Sử học dựa vào đâu để nghiên cứu quá khứ?
Dựa vào sử liệu như hiện vật, di tích, tư liệu chữ viết, tranh ảnh và truyền miệng, được xử lí bằng phương pháp khoa học để đảm bảo trung thực, khách quan.