Trả lời nhanh
Để biểu diễn rõ ràng bộ phận bên trong bị che khuất của vật thể, người ta dùng hình cắt. Hình cắt tưởng tượng dùng mặt phẳng cắt vật thể, bỏ phần phía trước, rồi vẽ phần còn lại. Nhờ đó phần ruột hiện ra bằng nét liền và được gạch chéo ở chỗ mặt phẳng cắt đi qua, thay cho những nét đứt khó đọc.
Vì sao phải dùng hình cắt?
Các hình chiếu vuông góc (hình chiếu đứng, bằng, cạnh) chỉ vẽ những gì nhìn thấy từ ngoài bằng nét liền. Phần nằm khuất bên trong như lỗ khoan, rãnh, khoang rỗng phải vẽ bằng nét đứt.
Với vật thể đơn giản thì nét đứt vẫn đọc được. Nhưng khi bên trong phức tạp, nét đứt chồng chéo lên nhau làm bản vẽ rối và dễ hiểu nhầm. Hình cắt giải quyết đúng vấn đề này.
Hình cắt là gì và vẽ như thế nào?
Hình cắt là hình biểu diễn phần vật thể nằm sau mặt phẳng cắt. Cách hình thành gồm ba bước:
- Tưởng tượng dùng một mặt phẳng cắt đi qua vị trí cần thể hiện (thường qua trục lỗ hoặc mặt đối xứng).
- Bỏ phần vật thể ở phía trước mặt phẳng cắt, giữ lại phần phía sau.
- Chiếu phần còn lại lên mặt phẳng hình chiếu, rồi kẻ nét gạch chéo (nét mảnh, nghiêng khoảng 45°) trên phần vật liệu bị mặt phẳng cắt đi qua.
Chú ý: việc “cắt” chỉ là tưởng tượng, vật thật không bị cắt hay thay đổi.
So sánh hình cắt với các hình biểu diễn khác
| Hình biểu diễn | Thể hiện gì? | Có biểu diễn rõ phần khuất bên trong không? |
|---|---|---|
| Hình chiếu đứng, bằng, cạnh | Hình dạng nhìn từ ngoài theo từng hướng | Không rõ, phần khuất chỉ vẽ bằng nét đứt |
| Hình chiếu trục đo | Hình không gian của vật thể, giúp “nhìn” ba chiều | Không, chủ yếu cho thấy hình dạng bên ngoài |
| Hình cắt | Cấu tạo bên trong khi vật bị cắt tưởng tượng | Có, rõ ràng nhất |
Nếu đề cho các phương án như hình chiếu đứng, hình chiếu bằng, hình chiếu cạnh… thì đáp án vẫn là hình cắt, vì chỉ hình cắt mới “mở” vật thể ra để lộ phần bên trong.
Mẹo nhớ
- “Khuất bên trong” gắn với “cắt ra xem”: thấy cụm bên trong, bị che khuất thì nghĩ ngay đến hình cắt.
- Nhìn bản vẽ: thấy các đường gạch chéo song song trên phần vật liệu thì đó là hình cắt.
- Nét đứt = phần khuất trên hình chiếu; nét gạch chéo = phần vật liệu bị cắt trên hình cắt.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “hình chiếu cạnh” vì nghĩ nó “nhìn từ bên cạnh vào trong”. Thực tế hình chiếu cạnh chỉ nhìn từ ngoài, theo hướng từ trái sang.
- Nghĩ rằng hình cắt làm hỏng vật thể. Đây chỉ là cách vẽ quy ước.
- Gạch chéo cả phần lỗ rỗng. Chỉ gạch phần vật liệu bị mặt phẳng cắt đi qua, phần rỗng để trắng.
Bài luyện tập
Câu 1. Trên một bản vẽ ống lót, phần lỗ rỗng ở giữa có được gạch chéo trên hình cắt không?
Đáp án: Không. Chỉ gạch phần thành ống (vật liệu bị cắt), lỗ rỗng để trắng.
Câu 2. Một chi tiết có nhiều lỗ và rãnh ở bên trong, hình chiếu đứng đầy nét đứt khó đọc. Nên bổ sung hình biểu diễn nào?
Đáp án: Hình cắt, để các phần bên trong hiện bằng nét liền.
Câu 3. Việc “cắt vật thể” khi vẽ hình cắt có làm vật thật bị mất phần nào không?
Đáp án: Không, vì mặt phẳng cắt chỉ là tưởng tượng.
Câu hỏi thường gặp
Hình cắt dùng để làm gì?
Hình cắt dùng để biểu diễn rõ hình dạng và cấu tạo bên trong của vật thể, đặc biệt là những bộ phận bị che khuất như lỗ, rãnh, khoang rỗng.
Trên hình cắt, các đường gạch chéo có ý nghĩa gì?
Đường gạch chéo mảnh cho biết phần vật liệu bị mặt phẳng cắt đi qua. Phần rỗng như lỗ không được gạch.
Hình chiếu có biểu diễn được phần bên trong không?
Có thể, nhưng chỉ bằng nét đứt, nên kém rõ ràng với vật thể phức tạp. Vì vậy người ta bổ sung hình cắt.
Vẽ hình cắt thì vật thể thật có bị cắt không?
Không. Mặt phẳng cắt chỉ là tưởng tượng để vẽ bản vẽ, vật thể thật vẫn nguyên vẹn.