Trả lời nhanh
Để vẽ hình chiếu vuông góc của vật thể, em chiếu vật lên ba mặt phẳng: hình chiếu đứng (nhìn từ trước), hình chiếu bằng (nhìn từ trên), hình chiếu cạnh (nhìn từ trái). Đặt hình bằng dưới hình đứng, hình cạnh bên phải hình đứng, rồi ghi kích thước bằng đường gióng, đường kích thước và con số (đơn vị mm, không ghi đơn vị).
Bài này hướng dẫn phương pháp làm cho dạng đề “vẽ các hình chiếu vuông góc và ghi kích thước của vật thể”. Vì hình 21.2 trong sách của em có thể khác nhau tùy bài, thầy giải bằng một vật thể ví dụ tự đặt. Em chỉ cần đối chiếu từng bước với vật thể trong sách của mình.
Các bước vẽ hình chiếu vuông góc
- Quan sát vật thể. Xác định ba chiều: chiều dài (trái – phải), chiều cao (trên – dưới), chiều rộng (trước – sau). Tìm các phần bị cắt, khoét, lỗ, bậc.
- Chọn hướng chiếu. Hướng nhìn từ trước cho hình chiếu đứng nên chọn sao cho thấy rõ hình dạng đặc trưng nhất của vật.
- Vẽ hình chiếu đứng trước, rồi vẽ hình bằng và hình cạnh dựa theo hình đứng.
- Bố trí đúng vị trí: hình bằng ở dưới hình đứng, hình cạnh ở bên phải hình đứng.
- Giữ đúng quan hệ kích thước: hình đứng và hình bằng cùng chiều dài; hình đứng và hình cạnh cùng chiều cao; hình bằng và hình cạnh cùng chiều rộng.
- Dùng đúng nét vẽ: nét liền đậm cho cạnh thấy, nét đứt cho cạnh khuất, nét chấm gạch cho đường trục.
- Ghi kích thước rồi kiểm tra lại.
Ví dụ minh hoạ (vật thể tự đặt)
Vật thể là khối hộp chữ nhật dài 60, cao 40, rộng 30 (mm). Người ta cắt đi một phần ở góc trên bên phải, phần cắt dài 20, cao 15 và chạy suốt chiều rộng của khối. Vật thể trông như một bậc thang một nấc.
- Hình chiếu đứng: hình chữ nhật 60 × 40 bị khuyết góc trên bên phải 20 × 15, nên có dạng chữ L ngược.
- Hình chiếu bằng: hình chữ nhật 60 × 30. Có một nét liền thẳng đứng cách mép trái 40, vì đó là cạnh bậc (60 − 20 = 40) nhìn từ trên xuống.
- Hình chiếu cạnh (nhìn từ trái): hình chữ nhật 30 × 40. Cạnh bậc ở độ cao 25 (40 − 15) nằm sau mặt bên trái nên bị che, phải vẽ bằng nét đứt.
Quy tắc ghi kích thước
| Thành phần | Cách vẽ và ghi |
|---|---|
| Đường gióng | Nét liền mảnh, kẻ vuông góc với đoạn cần đo, vượt qua đường kích thước khoảng 2–3 mm. |
| Đường kích thước | Nét liền mảnh, song song với đoạn cần đo, hai đầu có mũi tên chạm đường gióng. |
| Con số kích thước | Ghi trên đường kích thước, đơn vị mặc định là mm nên không ghi đơn vị. |
| Vị trí | Mỗi kích thước chỉ ghi một lần, đặt ở hình thể hiện rõ nhất; ngoài hình, tránh cắt nhau. |
Với ví dụ trên, cần ghi các kích thước: dài 60, cao 40, rộng 30, và hai kích thước phần cắt là 20 và 15. Có đủ năm số là xác định hoàn toàn vật thể.
Mẹo nhớ
- “Đứng – Bằng – Cạnh”: đứng ở góc trên trái, bằng ngay bên dưới, cạnh bên phải.
- Dài chung cho đứng và bằng, cao chung cho đứng và cạnh, rộng chung cho bằng và cạnh.
- Thấy thì nét liền, khuất thì nét đứt.
Lỗi sai thường gặp
- Đặt hình bằng hoặc hình cạnh sai vị trí so với hình đứng.
- Quên nét đứt cho cạnh bị che, khiến hình cạnh giống một hình chữ nhật trơn.
- Dùng nét đậm cho đường kích thước và đường gióng.
- Ghi kích thước lặp lại ở nhiều hình hoặc ghi thiếu một chiều.
- Ghi đơn vị “mm” sau mỗi con số khi bản vẽ đã quy ước mm.
Bài luyện tập
Bài 1. Một khối hộp chữ nhật dài 50, cao 30, rộng 20. Cắt bỏ góc dưới bên trái, dài 10, cao 10, suốt chiều rộng. Hình đứng có hình dạng gì và cần ghi những kích thước nào?
Đáp án: hình đứng là hình chữ nhật 50 × 30 khuyết góc dưới trái 10 × 10; ghi 50, 30, 20, 10, 10.
Bài 2. Với vật thể ở bài 1, hình bằng có nét đứt hay nét liền ở chỗ bậc?
Đáp án: nhìn từ trên xuống, bậc nằm ở phía dưới nên cạnh bậc bị khối che, vẽ nét đứt cách mép trái 10.
Bài 3. Hình đứng cao 40 và hình cạnh có chiều rộng 25. Hình bằng phải có kích thước chiều rộng bao nhiêu?
Đáp án: 25, vì hình bằng và hình cạnh cùng chiều rộng.
Câu hỏi thường gặp
Ba hình chiếu vuông góc được bố trí như thế nào trên bản vẽ?
Hình chiếu đứng ở góc trên bên trái, hình chiếu bằng nằm ngay dưới hình đứng, hình chiếu cạnh nằm bên phải hình đứng.
Khi nào dùng nét đứt trong hình chiếu?
Khi cạnh hoặc đường bao của vật thể bị che khuất theo hướng nhìn, ta vẽ bằng nét đứt mảnh.
Đơn vị của kích thước trên bản vẽ kĩ thuật là gì?
Thông thường là milimét (mm) và không ghi đơn vị sau con số.
Cần ghi bao nhiêu kích thước cho một vật thể?
Ghi đủ để xác định hoàn toàn vật thể, thường gồm dài, cao, rộng và kích thước các phần cắt, khoét; mỗi kích thước chỉ ghi một lần.