Trả lời nhanh
Đáp án là phương án nói vùng có đồng bằng châu thổ rộng lớn, dân cư đông đúc, thế mạnh lúa nước hoặc khai thác dầu khí. Trung du và miền núi Bắc Bộ chủ yếu là đồi núi, có nhiều khoáng sản, thủy điện, cây cận nhiệt, mùa đông lạnh và dân cư thưa, nhiều dân tộc. Những đặc điểm trái với các ý này là đặc điểm “không phải” của vùng.
Đề bài này là dạng câu hỏi phủ định: em phải tìm ý sai, không phải ý đúng. Vì trang không có sẵn bốn phương án gốc, thầy trình bày cách làm: thuộc kỹ các đặc điểm đúng của vùng, rồi đối chiếu từng phương án trong đề của em.
Các đặc điểm ĐÚNG của Trung du và miền núi Bắc Bộ
- Vị trí: nằm ở phía bắc và tây bắc đất nước, giáp Trung Quốc và Lào; có hai tiểu vùng là Đông Bắc và Tây Bắc.
- Diện tích: thuộc nhóm vùng có diện tích lớn nhất cả nước, phần lớn là đồi núi.
- Địa hình: bị chia cắt mạnh. Tây Bắc có dãy Hoàng Liên Sơn với đỉnh Phan-xi-păng cao nhất nước ta. Đông Bắc có các cánh cung và vùng đồi trung du.
- Khí hậu: nhiệt đới ẩm gió mùa, mùa đông lạnh nhất cả nước. Vùng núi cao có sương muối, rét đậm, rét hại.
- Tài nguyên: khoáng sản phong phú (than, apatit, sắt, thiếc, chì – kẽm…); sông dốc có tiềm năng thủy điện lớn (sông Đà, sông Gâm, sông Chảy).
- Nông nghiệp: cây công nghiệp, dược liệu và rau quả cận nhiệt, ôn đới (chè, hồi, quế, mận, lê…); chăn nuôi trâu, bò; nghề rừng.
- Công nghiệp: khai thác khoáng sản, thủy điện, nhiệt điện than, chế biến nông – lâm sản.
- Dân cư: mật độ thấp, nhiều dân tộc thiểu số cùng sinh sống (Tày, Nùng, Thái, Mường, Dao, Mông…).
- Khó khăn: địa hình hiểm trở, giao thông khó khăn, thiên tai như lũ quét, sạt lở đất, rét hại.
Những ý thường là đáp án “KHÔNG PHẢI”
Trong các đề trắc nghiệm, đáp án sai thường là đặc điểm của vùng khác bị “gắn nhầm” sang vùng này:
| Phương án hay gặp | Thực ra là của vùng nào | Kết luận với TDMN Bắc Bộ |
|---|---|---|
| Đồng bằng châu thổ rộng lớn, đất phù sa màu mỡ | Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long | Không phải |
| Mật độ dân số cao nhất cả nước | Đồng bằng sông Hồng | Không phải |
| Thế mạnh trồng lúa nước, vựa lúa cả nước | Đồng bằng sông Cửu Long | Không phải |
| Khai thác dầu khí ở thềm lục địa | Đông Nam Bộ | Không phải |
| Trồng cà phê, cao su quy mô lớn trên đất đỏ bazan | Tây Nguyên, Đông Nam Bộ | Không phải |
| Khí hậu nóng quanh năm, không có mùa đông lạnh | Nam Bộ | Không phải |
| Có mùa đông lạnh, trồng cây cận nhiệt | Chính vùng này | Đúng |
| Giàu khoáng sản và thủy điện | Chính vùng này | Đúng |
Cách loại trừ nhanh khi làm bài
- Đọc kỹ từ phủ định “không phải” và gạch chân. Nhiều bạn chọn nhầm ý đúng vì đọc vội.
- Nhắm từ khóa: thấy “đồi núi, khoáng sản, thủy điện, mùa đông lạnh, cận nhiệt, dân tộc ít người” thì đó là ý đúng, gạch bỏ.
- Nghi ngờ từ khóa: “đồng bằng rộng”, “đông dân nhất”, “lúa nước”, “dầu khí”, “nóng quanh năm” là các ý đáng nghi nhất.
- Kiểm tra lại bằng cách hỏi: ý này có hợp với địa hình đồi núi và khí hậu có mùa đông lạnh không?
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng vùng không có biển. Thực tế, vùng có một đoạn bờ biển ở phía đông (Quảng Ninh) thuộc Đông Bắc nên không nên vội loại ý có liên quan đến biển. Hãy đọc kỹ cách diễn đạt của đề.
- Nhầm “thế mạnh thủy điện” là của Tây Nguyên. Tây Nguyên cũng có thủy điện, nhưng trữ năng lớn nhất cả nước ở sông Đà (Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu) thuộc vùng này.
- Nhầm chè là cây nhiệt đới. Chè ở vùng này là cây cận nhiệt, ưa khí hậu mát.
Mẹo nhớ: “Núi – mỏ – điện – chè – lạnh – nhiều dân tộc”. Cái gì lệch khỏi chuỗi này thì nghi ngờ.
Bài luyện tập
Câu 1. Thế mạnh nào sau đây không phải của Trung du và miền núi Bắc Bộ?
A. Khai thác khoáng sản. B. Phát triển thủy điện. C. Trồng cây cận nhiệt. D. Sản xuất lúa gạo xuất khẩu với quy mô lớn nhất cả nước.
Đáp án: D. Sản xuất lúa gạo quy mô lớn nhất là thế mạnh của Đồng bằng sông Cửu Long. Vùng núi đất dốc, ít đất phẳng nên không có điều kiện này.
Câu 2. Đặc điểm nào sau đây không đúng với tự nhiên của vùng?
A. Địa hình bị chia cắt mạnh. B. Có mùa đông lạnh. C. Nhiều sông có tiềm năng thủy điện. D. Địa hình thấp, bằng phẳng, có nhiều ô trũng ngập nước.
Đáp án: D. Địa hình thấp, bằng phẳng là của đồng bằng. Vùng này chủ yếu là đồi núi, bị chia cắt.
Câu 3. Vì sao vùng thường chịu rét đậm, rét hại và sương muối? Gợi ý: nằm gần chí tuyến Bắc, chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió mùa Đông Bắc; địa hình núi cao, các cánh cung mở rộng về phía bắc đón không khí lạnh.
Câu hỏi thường gặp
Trung du và miền núi Bắc Bộ gồm những tiểu vùng nào?
Vùng gồm hai tiểu vùng là Đông Bắc và Tây Bắc. Đông Bắc có nhiều đồi núi thấp, cánh cung, khoáng sản. Tây Bắc có địa hình cao hiểm trở, nhiều sông lớn có tiềm năng thủy điện.
Thế mạnh kinh tế chủ yếu của Trung du và miền núi Bắc Bộ là gì?
Đó là khai thác khoáng sản, phát triển thủy điện, trồng cây công nghiệp và cây dược liệu, rau quả cận nhiệt, ôn đới, chăn nuôi gia súc lớn, nghề rừng và du lịch.
Vì sao vùng này có mùa đông lạnh nhất cả nước?
Vùng nằm ở phía bắc, gần chí tuyến Bắc, đón gió mùa Đông Bắc đầu tiên. Địa hình cao và các cánh cung mở rộng về phía bắc càng làm không khí lạnh tràn sâu vào.
Làm sao tránh nhầm khi gặp câu hỏi "không phải" về một vùng?
Em hãy học kỹ các đặc điểm đúng của vùng, rồi gạch các ý khớp. Ý còn lại thường là đặc điểm của vùng khác, như đồng bằng rộng, lúa nước, dầu khí hoặc dân cư đông đúc.