Trả lời nhanh
Với bài thơ viết về chiều xuân (tiêu biểu là bài “Chiều xuân” của Anh Thơ), cảm xúc chủ đạo là sự yêu mến, say mê và trân trọng vẻ đẹp bình dị, yên ả của thiên nhiên và làng quê trong buổi chiều xuân, kèm chút bâng khuâng, thư thái. Cảm hứng ấy gợi ta nghĩ đến tình yêu quê hương và biết nâng niu những điều giản dị quanh mình.
Cảm hứng chủ đạo và cảm xúc chủ đạo là gì?
Cảm hứng chủ đạo là dòng cảm xúc, tình cảm xuyên suốt toàn bài, chi phối cách nhà thơ chọn hình ảnh, từ ngữ, nhịp điệu. Nói gọn: nhà thơ đang cảm thấy điều gì khi viết về cảnh, về người?
Cần phân biệt với đề tài (viết về cái gì) và chủ đề (muốn nói điều gì). Đề tài của bài thơ này là cảnh chiều xuân; cảm xúc là niềm yêu mến, nâng niu; chủ đề là vẻ đẹp thanh bình của thiên nhiên, quê hương.
4 bước xác định cảm xúc chủ đạo
- Đọc nhan đề và thời điểm: “chiều xuân” gợi không khí dịu nhẹ, hơi lắng, nhiều dư vị.
- Liệt kê hình ảnh, âm thanh, màu sắc: cảnh vật nào được chọn, đẹp hay buồn, rộn ràng hay tĩnh lặng?
- Chú ý từ ngữ biểu cảm, biện pháp tu từ: từ láy, so sánh, nhân hoá, từ cảm thán cho biết thái độ của người viết.
- Gọi tên cảm xúc bằng cụm từ cụ thể: không chỉ ghi “vui” hay “buồn” mà nói rõ “yêu mến, say mê vẻ đẹp bình dị của làng quê”.
Bảng gợi ý nhận diện
| Dấu hiệu trong bài | Cảm xúc có thể rút ra |
|---|---|
| Hình ảnh thiên nhiên tươi sáng, màu sắc nhẹ, thanh | Yêu mến, ngợi ca vẻ đẹp thiên nhiên |
| Nhịp thơ chậm, âm thanh khẽ, không gian rộng | Thư thái, bình yên, hơi bâng khuâng |
| Cảnh gắn với sinh hoạt làng quê quen thuộc | Gắn bó, tự hào về quê hương |
| Nhiều từ láy gợi tả, nhân hoá | Nhìn cảnh bằng đôi mắt tinh tế, giàu rung động |
Gợi ý trả lời mẫu
Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là niềm yêu mến, say mê trước vẻ đẹp bình dị, yên ả của thiên nhiên và làng quê trong buổi chiều xuân. Người viết quan sát bằng đôi mắt tinh tế, chọn những hình ảnh gần gũi, dùng từ ngữ gợi tả nhẹ nhàng nên bức tranh hiện lên vừa tươi sáng vừa thanh bình, thấp thoáng nỗi bâng khuâng dịu dàng.
Lưu ý: nếu đề của em dùng một bài thơ khác về chiều xuân, hãy giữ khung trả lời này nhưng thay bằng hình ảnh, từ ngữ có thật trong bài đó.
Cảm hứng ấy gợi cho em suy nghĩ gì?
Câu hỏi này yêu cầu liên hệ bản thân, nên em trả lời theo ba ý: (1) nêu cảm nhận, (2) giải thích vì sao, (3) rút ra điều cho bản thân. Ví dụ:
Bài thơ khiến em nhận ra vẻ đẹp không ở đâu xa mà có ngay trong cảnh vật quen thuộc quanh mình. Nếu biết dừng lại, lắng nghe và quan sát, ta sẽ thấy quê hương đáng yêu hơn. Từ đó, em thêm trân trọng thiên nhiên và có ý thức giữ gìn môi trường sống.
Lỗi sai thường gặp
- Trả lời chung chung “tình yêu thiên nhiên” mà không bám hình ảnh trong bài.
- Nhầm cảm xúc với đề tài: chỉ chép “viết về cảnh chiều xuân”.
- Chỉ ghi một chữ “vui” hoặc “buồn”, bỏ qua sắc thái bâng khuâng, lắng đọng của buổi chiều.
- Phần liên hệ bản thân sáo rỗng, không có lí do.
Mẹo nhớ: công thức “Cảm xúc + đối tượng + dấu hiệu” – ví dụ: yêu mến (cảm xúc) cảnh làng quê (đối tượng) qua hình ảnh và từ láy gợi tả (dấu hiệu).
Bài luyện tập
- Một bài thơ tả cánh đồng buổi chiều với “gió nhẹ”, “nắng thưa”, “tiếng sáo xa xa”. Cảm xúc chủ đạo có thể là gì?
Đáp án gợi ý: thư thái, bình yên, gắn bó với quê hương; các từ “nhẹ”, “thưa”, “xa xa” tạo không khí êm dịu. - Phân biệt đề tài và cảm xúc chủ đạo trong câu: “Bài thơ viết về buổi chiều xuân ở làng quê, thể hiện niềm yêu mến cảnh sắc bình dị.”
Đáp án: đề tài là buổi chiều xuân ở làng quê; cảm xúc chủ đạo là niềm yêu mến cảnh sắc bình dị. - Viết 3 câu nêu suy nghĩ của em sau khi đọc một bài thơ về mùa xuân.
Gợi ý: nêu cảm nhận, lí do, và việc làm cụ thể như giữ gìn cảnh đẹp quê hương.
Câu hỏi thường gặp
Cảm hứng chủ đạo của bài thơ Chiều xuân là gì?
Là niềm yêu mến, say mê vẻ đẹp bình dị, thanh bình của thiên nhiên và làng quê trong buổi chiều xuân, có thêm chút bâng khuâng nhẹ nhàng.
Cảm hứng chủ đạo khác gì chủ đề của bài thơ?
Cảm hứng chủ đạo là cảm xúc xuyên suốt của người viết; chủ đề là vấn đề, ý nghĩa chính bài thơ muốn nói. Hai khái niệm gần nhau nhưng không đồng nhất.
Làm sao xác định cảm xúc chủ đạo nhanh khi làm bài?
Đọc nhan đề, gạch chân hình ảnh và từ ngữ biểu cảm, nhận xét giọng điệu, rồi gọi tên cảm xúc cụ thể kèm dẫn chứng từ bài thơ.
Trả lời phần suy nghĩ cá nhân thế nào cho điểm cao?
Nêu cảm nhận rõ ràng, giải thích vì sao có cảm nhận ấy dựa vào bài thơ, rồi liên hệ bằng một bài học hoặc việc làm cụ thể của bản thân.