Bài tập tính tỉ số truyền i Công nghệ 8 Bài 29

Trả lời nhanh

Tỉ số truyền i = n₂/n₁ = D₁/D₂ = Z₁/Z₂ (chỉ số 1 là bánh dẫn, chỉ số 2 là bánh bị dẫn). Câu 4 trang 101: đĩa xích Z₁ = 50, líp Z₂ = 20 nên i = 50/20 = 2,5. Vì i > 1 nên líp quay nhanh hơn đĩa xích 2,5 lần.

Kiến thức cần nhớ để tính tỉ số truyền

Trong bộ truyền chuyển động quay, bánh nhận chuyển động từ động cơ hoặc từ người đạp gọi là bánh dẫn (kí hiệu 1). Bánh nhận chuyển động từ bánh dẫn gọi là bánh bị dẫn (kí hiệu 2).

Tỉ số truyền i cho biết bánh bị dẫn quay nhanh hay chậm hơn bánh dẫn bao nhiêu lần:

Truyền động đai: i = n₂/n₁ = D₁/D₂ (D là đường kính bánh đai, n là số vòng quay trong một phút).
Truyền động ăn khớp (bánh răng, xích): i = n₂/n₁ = Z₁/Z₂ (Z là số răng; với xích là số răng của đĩa).

Giá trị i	Ý nghĩa	Tên gọi
i > 1	Bánh bị dẫn quay nhanh hơn bánh dẫn	Tăng tốc
i = 1	Hai bánh quay cùng tốc độ	—
i < 1	Bánh bị dẫn quay chậm hơn bánh dẫn	Giảm tốc

Mẹo nhớ: bánh nào nhỏ (đường kính nhỏ, ít răng) thì quay nhanh. Vì vậy số vòng quay tỉ lệ nghịch với kích thước, nên ở vế kích thước ta phải viết “dẫn trên bị dẫn”, còn ở vế vòng quay viết “bị dẫn trên dẫn”.

Giải câu 4 trang 101: đĩa xích 50 răng, líp 20 răng

Trên xe đạp, đĩa xích gắn với bàn đạp nên là bánh dẫn; líp gắn với bánh sau nên là bánh bị dẫn.

Z₁ = 50 (đĩa), Z₂ = 20 (líp).
i = Z₁/Z₂ = 50/20 = 2,5.
i = n₂/n₁ = 2,5 nên n₂ = 2,5·n₁.

Kết luận: tỉ số truyền i = 2,5; líp (cùng bánh sau) quay nhanh hơn đĩa xích 2,5 lần. Người đạp 1 vòng thì bánh sau quay được 2,5 vòng.

Ví dụ tự đặt: bộ truyền đai

Đề (ví dụ): Bánh dẫn có đường kính 120 mm, quay 300 vòng/phút. Bánh bị dẫn có đường kính 60 mm. Tính i và số vòng quay của bánh bị dẫn.

i = D₁/D₂ = 120/60 = 2.
n₂ = i·n₁ = 2 × 300 = 600 vòng/phút.

Bánh bị dẫn nhỏ hơn nên quay nhanh gấp đôi, đây là bộ truyền tăng tốc.

Lỗi sai thường gặp

Đảo vị trí bánh dẫn và bánh bị dẫn. Bước đầu tiên luôn là xác định bánh nào dẫn. Ở xe đạp thì đĩa là dẫn, líp là bị dẫn.
Dùng sai công thức vòng quay. Không viết n₁/n₂ = D₁/D₂. Công thức đúng là n₂/n₁ = D₁/D₂.
Không đổi đơn vị. Hai đường kính phải cùng đơn vị (cùng mm hoặc cùng cm). Tỉ số truyền không có đơn vị.
Kết luận ngược. i > 1 là bị dẫn quay nhanh hơn, không phải chậm hơn.

Giải các câu hỏi khác trong bài

Câu hỏi giữa bài

Vì sao truyền chuyển động từ trục giữa tới trục sau xe đạp? Để làm bánh sau quay, đẩy xe tiến lên.
Vì sao đĩa nhiều răng hơn líp? Khi đó i > 1, líp và bánh sau quay nhanh hơn đĩa nên xe đi nhanh hơn với cùng một vòng đạp.
Bánh đai làm bằng gì? Thường bằng da thuộc, vải dệt nhiều lớp hoặc vải ép với cao su. Dây đai thường là da, vải, cao su.
Muốn đảo chiều quay bánh bị dẫn? Mắc dây đai theo kiểu hai nhánh đai bắt chéo nhau.
Điều kiện để hai bánh răng hoặc đĩa với xích ăn khớp? Khoảng cách giữa hai răng kề nhau (bước răng) trên hai bánh phải bằng nhau. Cỡ răng của đĩa phải tương ứng với cỡ mắt xích.

Câu hỏi cuối bài

Câu 1: Các bộ phận của máy thường đặt xa nhau và cần tốc độ khác nhau, nhưng đều được dẫn động từ một nguồn chuyển động. Vì vậy cần cơ cấu truyền và biến đổi chuyển động cho phù hợp.
Câu 2: Thông số đặc trưng là tỉ số truyền i, với công thức như phần trên.
Câu 3: Truyền động đai dùng ở máy khâu, máy khoan, ô tô, máy kéo… Truyền động bánh răng và xích dùng ở đồng hồ, hộp số xe máy, xe đạp, máy công cụ…

Muốn ôn kỹ hơn, xem thêm lý thuyết tại Lý thuyết Công nghệ 8 Bài 29 và làm 10 câu trắc nghiệm Công nghệ 8 Bài 29.

Bài luyện tập có đáp án

Bánh đai dẫn đường kính 80 mm quay 900 vòng/phút, bánh bị dẫn đường kính 240 mm. Tính i và n₂.
Đáp án: i = 80/240 = 1/3; n₂ = 900 × 1/3 = 300 vòng/phút (giảm tốc).
Xe đạp có đĩa 48 răng, líp 16 răng. Đạp 1 vòng thì bánh sau quay mấy vòng?
Đáp án: i = 48/16 = 3, nên bánh sau quay 3 vòng.
Bộ truyền đai có n₁ = 1200 vòng/phút, n₂ = 400 vòng/phút, D₂ = 300 mm. Tìm D₁.
Đáp án: i = 400/1200 = 1/3 = D₁/D₂ nên D₁ = 300/3 = 100 mm.

Câu hỏi thường gặp

Công thức tính tỉ số truyền i trong Công nghệ 8 là gì?

i = n2/n1. Với truyền động đai i = D1/D2, với truyền động ăn khớp i = Z1/Z2. Chỉ số 1 là bánh dẫn, chỉ số 2 là bánh bị dẫn.

Đĩa xích 50 răng, líp 20 răng thì tỉ số truyền bằng bao nhiêu?

i = 50/20 = 2,5. Líp quay nhanh hơn đĩa xích 2,5 lần.

i lớn hơn 1 và nhỏ hơn 1 có ý nghĩa gì?

i lớn hơn 1: bánh bị dẫn quay nhanh hơn bánh dẫn (tăng tốc). i nhỏ hơn 1: bánh bị dẫn quay chậm hơn (giảm tốc).

Làm sao đảo chiều quay của bánh bị dẫn trong truyền động đai?

Mắc dây đai theo kiểu bắt chéo, tức hai nhánh đai chéo nhau, thì bánh bị dẫn quay ngược chiều với bánh dẫn.