Trả lời nhanh
Nước có những tính chất sau: không màu, không mùi, không vị; không có hình dạng nhất định (nước có hình dạng của vật chứa nó); chảy từ chỗ cao xuống chỗ thấp và lan ra khắp mọi phía; thấm qua một số vật như vải, giấy ăn; hoà tan được một số chất như đường, muối. Con người dựa vào các tính chất này để tưới tiêu, làm áo mưa, pha nước uống… Nước rất cần cho sự sống của con người, động vật, thực vật và cho sản xuất.
Đây là bài đầu tiên của chủ đề Chất trong Khoa học 4 bộ Kết nối tri thức. Muốn học tốt bài này, các em không cần học thuộc lòng nhiều. Các em chỉ cần làm lại từng thí nghiệm nhỏ ở nhà, tự nhìn thấy kết quả rồi rút ra kết luận. Dưới đây thầy cô hướng dẫn giải lần lượt từng hoạt động, kèm giải thích vì sao ra kết quả như vậy.
Câu hỏi mở đầu: Em biết gì về nước?
Đề: Em biết gì về tính chất của nước? Hãy tưởng tượng cuộc sống sẽ ra sao nếu không có nước.
Gợi ý trả lời:
- Nước sạch trong suốt, ngửi không thấy mùi, nếm không thấy vị. Đổ nước vào vật gì thì nước có hình dạng của vật đó. Nước chảy xuống chỗ trũng, thấm ướt quần áo, hoà tan được đường và muối.
- Nếu không có nước, con người và động vật sẽ khát rồi chết, cây cối héo khô, đồng ruộng bỏ hoang. Chúng ta cũng không thể nấu ăn, tắm giặt hay làm ra các sản phẩm trong nhà máy.
1. Tính chất của nước – giải các thí nghiệm
Thí nghiệm 1: Màu, mùi, vị và hình dạng của nước
Cách làm: Rót lượng nước như nhau vào một cốc, một bát và một chai thuỷ tinh không màu. Sau đó quan sát màu, ngửi và nếm (chỉ dùng nước sạch uống được).
Kết quả và nhận xét:
- Qua lớp thuỷ tinh vẫn nhìn rõ đồ vật phía sau, nên nước không màu, trong suốt.
- Ngửi không thấy mùi, nếm không thấy vị, nên nước không mùi, không vị.
- Ở cốc, nước có hình cốc. Ở bát, nước có hình bát. Ở chai, nước có hình chai. Vậy nước không có hình dạng nhất định mà có hình dạng của vật chứa nó.
Vì sao cần lượng nước như nhau? Để các em thấy dù lượng nước không đổi, hình dạng vẫn thay đổi theo vật chứa. Như vậy hình dạng phụ thuộc vào vật chứa chứ không phụ thuộc vào lượng nước.
Thí nghiệm 2: Nước chảy như thế nào?
Cách làm: Đặt nghiêng một tấm gỗ trên khay nhựa rồi đổ từ từ nước lên phần cao của tấm gỗ.
Kết quả:
- Trên tấm gỗ, nước chảy từ chỗ cao xuống chỗ thấp.
- Xuống đến khay (mặt phẳng), nước chảy lan ra khắp mọi phía.
Liên hệ: Khi ta làm đổ cốc nước trên bàn, nước loang rộng ra xung quanh. Khi trời mưa, nước trên mái nhà chảy xuống máng rồi xuống đất cũng theo cách này.
Thí nghiệm 3: Nước thấm qua vật nào?
Cách làm: Xếp chồng hai khăn mặt, hai đĩa, hai tờ giấy ăn khô thành từng cặp. Nhỏ một thìa nước lên vật ở trên mỗi chồng. Sau đó nhấc vật ở trên ra và xem vật ở dưới.
| Vật | Vật bên dưới | Kết luận |
|---|---|---|
| Khăn mặt | Bị ướt | Nước thấm qua khăn mặt |
| Giấy ăn | Bị ướt | Nước thấm qua giấy ăn |
| Đĩa | Vẫn khô | Nước không thấm qua đĩa |
Vì sao em biết? Ta dựa vào vật ở bên dưới. Nếu vật bên dưới ướt, nước đã đi xuyên qua vật bên trên. Nếu vật bên dưới khô, nước bị giữ lại phía trên.
Thí nghiệm 4: Nước hoà tan chất nào?
Cách làm: Cho muối ăn, cát và đường vào ba cốc nước như nhau rồi khuấy đều.
- Cốc muối và cốc đường: không còn thấy hạt muối, hạt đường, nước trong trở lại. Vậy nước hoà tan muối và đường.
- Cốc cát: cát vẩn đục rồi lắng xuống đáy, khuấy bao lâu vẫn còn hạt cát. Vậy nước không hoà tan cát.
Mẹo kiểm tra: Không thấy hạt muối nữa không có nghĩa là muối đã biến mất. Nếm thử nước (khi an toàn) vẫn thấy mặn. Đó là bằng chứng muối đã tan vào nước.
Câu hỏi 1: Em phát hiện được tính chất nào của nước?
Gộp kết quả bốn thí nghiệm, ta có: nước không màu, không mùi, không vị, không có hình dạng nhất định; chảy từ cao xuống thấp, lan ra khắp mọi phía; thấm qua một số vật; hoà tan một số chất.
Câu hỏi 2: Ví dụ trong cuộc sống
- Nước thấm qua một số vật: đi mưa không mặc áo mưa thì quần áo bị ướt sũng; dùng giẻ lau hút nước đổ trên sàn; đất tơi xốp hút nước tưới cho cây.
- Nước hoà tan một số chất: pha nước chanh với đường, pha nước muối để súc miệng, pha xà phòng vào nước để giặt đồ.
2. Vận dụng tính chất của nước
Hoạt động: Mỗi hình vận dụng tính chất nào?
Theo các hình trong sách, kết quả như sau:
| Hình | Tính chất được vận dụng |
|---|---|
| a | Thấm qua một số vật |
| b | Chảy từ trên cao xuống thấp |
| c | Hoà tan một số chất |
| d | Thấm qua một số vật |
| e | Chảy lan ra khắp mọi phía |
Cách nhận ra nhanh: Trong hình có làm ướt, lau, thấm hút hoặc ngăn nước thấm thì đó là tính chất thấm. Nước được dẫn từ chỗ cao xuống thì là tính chất chảy từ cao xuống thấp. Có pha hoặc khuấy một chất vào nước thì là hoà tan. Nước toả rộng trên một mặt phẳng thì là chảy lan.
Câu hỏi: Kể thêm ví dụ ở gia đình, địa phương
- Lợp mái nhà dốc và làm máng xối để nước mưa chảy xuống nhanh (chảy từ cao xuống thấp).
- Đắp ruộng bậc thang, đào mương dẫn nước từ trên cao về ruộng thấp (chảy từ cao xuống thấp).
- Xây nhà máy thuỷ điện, dùng sức nước chảy từ hồ cao xuống để làm quay tua-bin (chảy từ cao xuống thấp).
- Làm áo mưa, ô, ủng bằng chất liệu nước không thấm qua được (dựa vào hiểu biết nước không thấm qua một số vật).
- Dùng khăn bông để lau khô người, dùng giẻ để lau sàn (thấm qua một số vật).
- Pha nước đường, pha nước muối ngâm rau, hoà phân bón vào nước để tưới cây (hoà tan một số chất).
- Lát sân hơi nghiêng về phía rãnh thoát nước để sân không đọng nước (chảy từ cao xuống thấp).
3. Vai trò của nước trong đời sống, sản xuất và sinh hoạt
Vai trò của nước đối với con người, động vật và thực vật
- Con người: cần uống nước hằng ngày để cơ thể hoạt động bình thường. Cơ thể thiếu nước sẽ mệt mỏi, khô môi; thiếu nước lâu ngày có thể nguy hiểm đến tính mạng.
- Động vật: cần nước để uống. Nhiều loài như cá, tôm, cua còn sống hẳn trong nước.
- Thực vật: rễ hút nước để cây sống và lớn lên. Thiếu nước, cây héo rồi chết.
Như vậy, nước cần cho sự sống của mọi sinh vật. Không có nước thì không có sự sống.
Vai trò của nước trong sinh hoạt và sản xuất
| Lĩnh vực | Ví dụ sử dụng nước |
|---|---|
| Sinh hoạt | Ăn uống, nấu cơm, tắm rửa, giặt giũ, lau dọn nhà cửa |
| Nông nghiệp | Tưới cây, cấy lúa, chăn nuôi gia súc, nuôi tôm cá |
| Công nghiệp | Làm mát máy móc, chế biến thực phẩm, sản xuất giấy, phát điện ở nhà máy thuỷ điện |
| Giao thông, vui chơi | Tàu thuyền đi lại trên sông, biển; bơi lội, các khu vui chơi dưới nước |
Vì nước quý như vậy, mỗi em cần dùng nước tiết kiệm: khoá vòi khi đánh răng, báo người lớn khi thấy ống nước rò rỉ, tận dụng nước vo gạo để tưới cây. Phần giữ gìn nguồn nước sạch sẽ được học kĩ ở Bài 3: Sự ô nhiễm và bảo vệ nguồn nước.
Mẹo ghi nhớ tính chất của nước
Các em nhớ câu vần sau:
“Ba không – một tuỳ – hai chảy – thấm, tan”
- Ba không: không màu, không mùi, không vị.
- Một tuỳ: hình dạng tuỳ theo vật chứa.
- Hai chảy: chảy từ cao xuống thấp, chảy lan ra mọi phía.
- Thấm, tan: thấm qua một số vật, hoà tan một số chất.
Những lỗi sai thường gặp
- Viết “nước thấm qua mọi vật”: sai. Nước chỉ thấm qua một số vật. Đĩa sứ, ni lông, kính thì nước không thấm qua.
- Viết “nước hoà tan mọi chất”: sai. Cát, sỏi, dầu ăn không tan trong nước.
- Cho rằng nước có màu xanh: nước sạch không màu. Nước sông, hồ trông có màu là do có bùn đất, rêu tảo hoặc do phản chiếu bầu trời.
- Nếm thử nước lạ khi làm thí nghiệm: không an toàn. Chỉ nếm nước sạch uống được và phải có người lớn hướng dẫn.
Bài tập tự luyện (có đáp án)
- Bạn Lan đổ nước vào khuôn làm đá hình ngôi sao. Nước trong khuôn có hình gì? Điều đó thể hiện tính chất nào của nước?
Đáp án: Nước có hình ngôi sao, giống khuôn. Điều đó thể hiện nước không có hình dạng nhất định, có hình dạng của vật chứa. - Vì sao người ta làm áo mưa bằng ni lông mà không làm bằng vải bông?
Đáp án: Nước thấm qua vải bông nên mặc áo vải bông đi mưa vẫn bị ướt. Nước không thấm qua ni lông nên áo mưa ni lông giữ cho người khô ráo. - Cho một thìa dầu ăn vào cốc nước rồi khuấy đều. Em dự đoán điều gì xảy ra? Dầu ăn có tan trong nước không?
Đáp án: Sau một lúc, dầu ăn nổi thành lớp váng trên mặt nước. Vậy dầu ăn không tan trong nước. Đây là thêm một ví dụ cho thấy nước chỉ hoà tan một số chất.
Học tiếp các bài khác
- Bài 2: Sự chuyển thể của nước và vòng tuần hoàn của nước trong tự nhiên
- Bài 4: Không khí có ở đâu? Tính chất và thành phần của không khí
- Vở bài tập Khoa học 4 Bài 1: Tính chất của nước và nước với cuộc sống
- Mục lục giải SGK Khoa học 4 Kết nối tri thức
Câu hỏi thường gặp
Nước có những tính chất nào theo Khoa học lớp 4?
Nước không màu, không mùi, không vị và không có hình dạng nhất định. Nước chảy từ cao xuống thấp, lan ra khắp mọi phía, thấm qua một số vật và hoà tan một số chất.
Nước có thấm qua tất cả các vật không?
Không. Nước thấm qua vải, giấy ăn, đất xốp nhưng không thấm qua đĩa sứ, ni lông hay kính. Vì vậy người ta dùng ni lông để làm áo mưa.
Vì sao nói nước không có hình dạng nhất định?
Vì đổ nước vào cốc, bát hay chai thì nước có hình dạng của chính vật chứa đó. Lượng nước vẫn như cũ, chỉ có hình dạng là thay đổi.
Nêu ví dụ con người vận dụng tính chất nước chảy từ cao xuống thấp.
Có thể kể: làm mái nhà dốc và máng xối, đào mương dẫn nước vào ruộng, làm ruộng bậc thang, xây nhà máy thuỷ điện.