Trả lời nhanh
Ý nghĩa: phong trào Tây Sơn lật đổ các tập đoàn phong kiến Nguyễn, Trịnh, Lê; bước đầu thống nhất đất nước; đánh bại quân Xiêm và quân Thanh, bảo vệ độc lập dân tộc. Nguyên nhân thắng lợi: được nhân dân ủng hộ, có đường lối đúng đắn, nghĩa quân chiến đấu dũng cảm và có người lãnh đạo tài giỏi là Nguyễn Huệ (Quang Trung).
Nhìn nhanh các mốc của phong trào Tây Sơn
Trước khi trả lời câu hỏi, em cần nắm chắc diễn biến chính. Có mốc thời gian trong đầu thì khi viết ý nghĩa hay nguyên nhân, em sẽ có ngay dẫn chứng.
- 1771: ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa ở Tây Sơn (Bình Định), với khẩu hiệu “lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo”.
- 1777: nghĩa quân đánh đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong.
- 1785: Nguyễn Huệ chỉ huy trận Rạch Gầm – Xoài Mút, đánh tan quân Xiêm xâm lược.
- 1786 – 1788: nghĩa quân tiến ra Bắc, lật đổ chính quyền chúa Trịnh, rồi đặt nền móng thống nhất đất nước.
- Cuối năm 1788 – đầu năm 1789: Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung, rồi đại phá 29 vạn quân Thanh (trận Ngọc Hồi – Đống Đa).
Ý nghĩa lịch sử của phong trào Tây Sơn
- Xoá bỏ sự cát cứ, chia cắt. Phong trào lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong, chúa Trịnh ở Đàng Ngoài và triều Lê đã mục nát. Ranh giới chia cắt đất nước kéo dài hàng thế kỉ về cơ bản bị xoá bỏ, tạo cơ sở cho việc thống nhất lãnh thổ.
- Bảo vệ nền độc lập dân tộc. Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút (1785) và Ngọc Hồi – Đống Đa (1789) đã đập tan hai cuộc xâm lược lớn từ bên ngoài, giữ vững chủ quyền đất nước.
- Thể hiện sức mạnh của nông dân và truyền thống yêu nước. Đây là phong trào nông dân lớn nhất thế kỉ XVIII, vừa giải quyết mâu thuẫn trong nước vừa làm nhiệm vụ chống ngoại xâm.
- Để lại bài học quân sự và chính trị quý giá về tinh thần đoàn kết, cách đánh thần tốc, táo bạo, biết dựa vào dân.
Nguyên nhân thắng lợi của phong trào Tây Sơn
1. Được nhân dân ủng hộ
Đây là nguyên nhân gốc rễ. Thế kỉ XVIII, nông dân bị bóc lột nặng nề, ruộng đất tập trung vào tay quan lại, địa chủ, đời sống cùng cực. Tây Sơn đưa ra khẩu hiệu sát với nguyện vọng của nông dân nên nhanh chóng thu hút đông đảo nhân dân tham gia, từ đó có lực lượng và hậu phương vững chắc.
2. Có đường lối đúng đắn
Nghĩa quân biết nắm bắt đúng thời cơ, khi chính quyền chúa Nguyễn, chúa Trịnh đều suy yếu. Họ đề ra mục tiêu rõ ràng: lật đổ chính quyền thối nát, thống nhất đất nước, chống ngoại xâm. Mục tiêu ấy phù hợp lòng dân nên được ủng hộ.
3. Tinh thần chiến đấu dũng cảm, đoàn kết
Quân Tây Sơn có kỉ luật, chiến đấu kiên cường, sẵn sàng hành quân thần tốc. Quân và dân đồng lòng, nên dù lực lượng ít hơn vẫn thắng quân thù hùng mạnh.
4. Có người lãnh đạo tài giỏi
Nguyễn Huệ là nhà quân sự thiên tài: biết chọn thời điểm, địa điểm quyết chiến, dùng chiến thuật bất ngờ, đánh nhanh thắng gọn. Các trận Rạch Gầm – Xoài Mút và Ngọc Hồi – Đống Đa là minh chứng rõ nhất.
Mẹo nhớ nhanh
Nguyên nhân thắng lợi có thể nhớ theo công thức “Dân – Đường – Quân – Tướng”:
- Dân: nhân dân ủng hộ.
- Đường: đường lối đúng đắn.
- Quân: quân đội dũng cảm, đoàn kết.
- Tướng: người lãnh đạo tài giỏi.
Ý nghĩa thì nhớ theo ba vế: lật đổ – thống nhất – chống ngoại xâm.
Lỗi sai thường gặp
- Viết “thống nhất đất nước hoàn toàn”. Chính xác hơn là bước đầu thống nhất, vì công cuộc này chưa hoàn thành khi Quang Trung mất sớm.
- Chỉ kể diễn biến mà không nêu rõ “nguyên nhân” hoặc “ý nghĩa”. Đề hỏi gì thì phải trả lời đúng ý đó và có đánh số rõ ràng.
- Nhầm tên trận: Rạch Gầm – Xoài Mút (chống Xiêm, 1785), Ngọc Hồi – Đống Đa (chống Thanh, 1789).
- Bỏ sót yếu tố “nhân dân ủng hộ”, vốn là nguyên nhân quan trọng nhất.
Bài luyện tập
Câu 1. Phong trào Tây Sơn đã đánh bại hai cuộc xâm lược nào của ngoại bang? Nêu thời gian và tên trận quyết định.
Đáp án: Quân Xiêm (1785, trận Rạch Gầm – Xoài Mút) và quân Thanh (1789, trận Ngọc Hồi – Đống Đa).
Câu 2. Vì sao nói nhân dân ủng hộ là nguyên nhân quan trọng nhất làm nên thắng lợi của Tây Sơn?
Gợi ý đáp án: Phong trào xuất phát từ nguyện vọng của nông dân, nên được nhân dân tham gia, cung cấp lực lượng và hậu phương; nhờ đó nghĩa quân lớn mạnh nhanh và đủ sức đánh bại cả những thế lực mạnh hơn.
Câu 3. Em hãy viết 2 câu nêu ý nghĩa lịch sử của phong trào Tây Sơn.
Mẫu: Phong trào Tây Sơn lật đổ các tập đoàn phong kiến thối nát và bước đầu thống nhất đất nước. Phong trào còn đánh bại quân Xiêm và quân Thanh, bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên nhân quan trọng nhất làm nên thắng lợi của phong trào Tây Sơn là gì?
Là sự ủng hộ của đông đảo nhân dân, vì phong trào xuất phát từ nguyện vọng của nông dân nên có lực lượng và hậu phương vững chắc. Bên cạnh đó còn có đường lối đúng đắn và tài lãnh đạo của Nguyễn Huệ.
Phong trào Tây Sơn đánh bại những cuộc xâm lược nào?
Phong trào đánh bại quân Xiêm ở trận Rạch Gầm – Xoài Mút (1785) và quân Thanh ở trận Ngọc Hồi – Đống Đa (1789) do Nguyễn Huệ – Quang Trung chỉ huy.
Phong trào Tây Sơn bùng nổ năm nào, ở đâu?
Phong trào bùng nổ năm 1771 tại Tây Sơn (Bình Định), do ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ lãnh đạo.
Vì sao nói Tây Sơn mới bước đầu thống nhất đất nước?
Vì Tây Sơn đã xoá bỏ cơ bản sự chia cắt Đàng Trong – Đàng Ngoài nhưng công cuộc xây dựng, thống nhất toàn diện chưa hoàn thành khi vua Quang Trung mất sớm.