Trả lời nhanh
Muốn xác định tọa độ địa lí của một điểm, em đọc hai số: kinh độ (số đo của kinh tuyến đi qua điểm, kèm Đ hoặc T) và vĩ độ (số đo của vĩ tuyến đi qua điểm, kèm B hoặc N). Sau đó ghi kinh độ trên, vĩ độ dưới. Ví dụ điểm nằm giữa hai đường thì ước lượng theo khoảng cách.
Đề bài “Hãy xác định tọa độ địa lí và ghi lại tọa độ địa lí của các điểm A, B, C, D, E” thường gắn với một hình bản đồ có lưới kinh vĩ tuyến trong sách. Vì mỗi sách vẽ hình khác nhau nên ở đây thầy hướng dẫn quy trình làm bài, rồi làm mẫu trên một hình tự vẽ. Em áp dụng đúng các bước này lên hình trong sách của mình là sẽ ra đáp án.
Tọa độ địa lí là gì?
Tọa độ địa lí của một điểm là cặp số cho biết vị trí của điểm đó trên bề mặt Trái Đất, gồm hai thành phần:
- Kinh độ: số đo góc từ kinh tuyến gốc (0°) đến kinh tuyến đi qua điểm. Phía đông kinh tuyến gốc ghi Đ (kinh Đông), phía tây ghi T (kinh Tây).
- Vĩ độ: số đo góc từ xích đạo (0°) đến vĩ tuyến đi qua điểm. Phía bắc xích đạo ghi B (vĩ Bắc), phía nam ghi N (vĩ Nam).
Giao điểm của kinh tuyến và vĩ tuyến đi qua điểm chính là vị trí của điểm đó.
Các bước xác định tọa độ địa lí
- Tìm hướng bắc – nam, đông – tây trên bản đồ. Trên lưới kinh vĩ tuyến, kinh tuyến là các đường dọc nối hai cực, vĩ tuyến là các đường ngang song song với xích đạo.
- Đọc kinh độ: từ điểm cần tìm, đi theo kinh tuyến lên (hoặc xuống) mép khung bản đồ, đọc số ghi ở đó. Số tăng dần về phía đông thì là kinh Đông; tăng dần về phía tây là kinh Tây.
- Đọc vĩ độ: từ điểm đó, đi theo vĩ tuyến sang mép trái (hoặc phải), đọc số. Số tăng dần lên phía trên (bắc) là vĩ Bắc, tăng dần xuống dưới là vĩ Nam.
- Ghi kết quả: kinh độ ghi trên, vĩ độ ghi dưới, nhớ kèm chữ Đ/T và B/N.
Mẹo nhớ: “Kinh đi dọc, vĩ nằm ngang; kinh viết trước, vĩ viết sau”.
Làm mẫu trên hình tự vẽ
Hình dưới là lưới kinh vĩ tuyến cách nhau 10°, có năm điểm A, B, C, D, E. Đây là ví dụ do thầy tự đặt để minh hoạ cách làm, không phải hình trong sách.
| Điểm | Kinh độ | Vĩ độ | Vị trí |
|---|---|---|---|
| A | 110°Đ | 10°B | Nằm đúng giao điểm của hai đường lưới |
| B | 120°Đ | 20°B | Nằm đúng giao điểm, ở hàng trên cùng |
| C | 115°Đ | 5°B | Nằm chính giữa các đường 110°Đ–120°Đ và 0°–10°B |
| D | 105°Đ | 0° | Nằm trên xích đạo nên không ghi B hay N |
| E | 125°Đ | 5°N | Nằm dưới xích đạo, chính giữa hai đường 0° và 10°N |
Giải thích vài điểm dễ nhầm
- Điểm C và E không nằm trên đường lưới nào. Vì ở chính giữa hai đường cách nhau 10° nên mỗi giá trị là trung bình cộng: (110 + 120) : 2 = 115 và (0 + 10) : 2 = 5.
- Điểm D nằm trên xích đạo nên vĩ độ là 0°, không cần chữ B/N. Tương tự, điểm nằm trên kinh tuyến gốc thì kinh độ là 0°.
- Điểm E ở dưới xích đạo nên là vĩ Nam. Chỉ cần nhìn các số vĩ độ tăng dần xuống phía dưới là biết.
Lỗi sai thường gặp
- Đọc ngược kinh độ và vĩ độ. Hãy nhớ kinh tuyến là đường dọc, nên số kinh độ ghi ở mép trên hoặc dưới bản đồ.
- Quên chữ Đ/T, B/N. Thiếu chúng thì tọa độ chưa xác định được vị trí.
- Ước lượng sai khi điểm nằm giữa hai đường: phải xem điểm gần đường nào hơn, rồi cộng thêm phần chênh lệch tương ứng.
- Nhầm chiều tăng của số: ở nửa cầu Bắc, vĩ độ tăng dần lên phía trên; ở nửa cầu Nam, tăng dần xuống phía dưới.
Bài luyện tập
- Điểm M nằm tại giao điểm của kinh tuyến 20°T và vĩ tuyến 30°N. Hãy ghi tọa độ địa lí của M và cho biết M nằm ở nửa cầu nào.
Đáp án: 20°T, 30°N. M ở nửa cầu Tây và nửa cầu Bắc. - Trên lưới kinh vĩ tuyến cách nhau 10°, điểm P nằm chính giữa các kinh tuyến 100°Đ, 110°Đ và các vĩ tuyến 10°N, 20°N. Tọa độ của P là gì?
Đáp án: kinh độ (100 + 110) : 2 = 105°Đ; vĩ độ (10 + 20) : 2 = 15°N. Vậy P: 105°Đ, 15°N. - Điểm nào có tọa độ 0°, 0°? Nằm ở đâu?
Đáp án: giao điểm của xích đạo và kinh tuyến gốc, ở vùng biển phía nam Tây Phi (vịnh Ghi-nê).
Vận dụng với lãnh thổ Việt Nam
Phần đất liền nước ta kéo dài từ khoảng 8°34’B (mũi Cà Mau) đến 23°23’B (Lũng Cú), và từ khoảng 102°09’Đ đến 109°24’Đ. Vì toàn bộ vĩ độ đều là Bắc và kinh độ đều là Đông, nên mọi địa điểm của Việt Nam đều thuộc nửa cầu Bắc và nửa cầu Đông.
Câu hỏi thường gặp
Tọa độ địa lí gồm những thành phần nào?
Gồm kinh độ và vĩ độ của điểm đó. Kinh độ tính từ kinh tuyến gốc, ghi kèm Đ hoặc T; vĩ độ tính từ xích đạo, ghi kèm B hoặc N.
Khi ghi tọa độ địa lí, viết kinh độ trước hay vĩ độ trước?
Theo cách trình bày thường dùng trong sách Địa lí 6, kinh độ viết trên, vĩ độ viết dưới. Dù thứ tự thế nào, em vẫn phải ghi đủ chữ Đ/T và B/N.
Điểm nằm trên xích đạo có vĩ độ bao nhiêu?
Vĩ độ là 0°, và không ghi chữ B hay N vì điểm nằm đúng đường phân chia hai bán cầu Bắc – Nam.
Điểm nằm giữa hai đường kinh vĩ tuyến thì xác định thế nào?
Em xem điểm cách mỗi đường bao nhiêu, rồi ước lượng. Nếu điểm ở chính giữa thì lấy trung bình cộng hai giá trị của hai đường đó.