Trả lời nhanh
Ký hiệu bản đồ có 3 loại theo đặc điểm phân bố của đối tượng địa lí: ký hiệu điểm, ký hiệu đường và ký hiệu diện tích. Ngoài ra, về hình thức thể hiện, ký hiệu có 3 dạng: hình học, chữ và tượng hình. Cách phân loại này giúp ta đọc đúng vị trí, hướng và phạm vi của đối tượng trên bản đồ.
Vì sao cần ký hiệu trên bản đồ?
Bản đồ là hình vẽ thu nhỏ một vùng đất rộng, nên không thể vẽ nguyên hình dạng thật của từng con sông, thành phố hay khu rừng. Người ta dùng các ký hiệu quy ước để thay thế. Mỗi bản đồ đều có bảng chú giải để giải thích ý nghĩa của từng ký hiệu.
Ba loại ký hiệu bản đồ theo đặc điểm đối tượng
| Loại ký hiệu | Dùng để thể hiện | Ví dụ |
|---|---|---|
| Ký hiệu điểm | Đối tượng có vị trí cụ thể, chiếm diện tích nhỏ trên bản đồ | Thành phố, sân bay, cảng biển, mỏ khoáng sản, nhà máy |
| Ký hiệu đường | Đối tượng phân bố kéo dài theo chiều dài | Sông, đường bộ, đường sắt, đường biên giới, ranh giới tỉnh |
| Ký hiệu diện tích | Đối tượng phân bố thành vùng, có phạm vi rộng | Rừng, vùng trồng lúa, vùng trồng cây công nghiệp, hồ lớn |
1. Ký hiệu điểm
Đối tượng được vẽ bằng một dấu nhỏ đặt đúng vị trí của nó. Kích thước của dấu thường không đúng tỉ lệ thật mà chỉ cho biết “ở đâu” và đôi khi cho biết quy mô (ví dụ chấm tròn to hơn là thành phố lớn hơn).
2. Ký hiệu đường
Đối tượng được vẽ bằng nét liền hoặc nét đứt, màu sắc và độ đậm khác nhau. Chiều dài của nét vẽ thể hiện đúng theo tỉ lệ, còn bề rộng thường được phóng đại để dễ nhìn.
3. Ký hiệu diện tích
Đối tượng được thể hiện bằng một mảng màu hoặc nét gạch, chấm phủ kín vùng nó chiếm. Ranh giới của mảng màu cho biết phạm vi phân bố của đối tượng.
Ba dạng ký hiệu theo hình thức thể hiện
- Ký hiệu hình học: dùng hình tròn, vuông, tam giác… ví dụ chấm tròn chỉ thành phố.
- Ký hiệu chữ: dùng chữ viết tắt, ví dụ chữ “Fe” chỉ mỏ sắt, “Cu” chỉ mỏ đồng.
- Ký hiệu tượng hình: hình vẽ gợi giống vật thật, ví dụ hình bông lúa, hình mỏ neo (cảng), hình máy bay (sân bay).
Hai cách phân loại này không loại trừ nhau. Một ký hiệu điểm có thể có dạng hình học, chữ hoặc tượng hình; một ký hiệu diện tích cũng có thể kết hợp màu với hình vẽ nhỏ.
Mẹo nhớ nhanh
Hãy hình dung “Chấm – Nét – Mảng”: chấm là điểm, nét là đường, mảng màu là diện tích. Gặp một đối tượng, hỏi “nó nhỏ như một chấm, kéo dài như một nét, hay trải rộng như một mảng?” là biết ngay loại ký hiệu.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “3 loại” (điểm, đường, diện tích) với “3 dạng” (hình học, chữ, tượng hình). Khi đề hỏi “theo đặc điểm đối tượng” thì trả lời điểm – đường – diện tích.
- Cho rằng sông luôn là ký hiệu diện tích. Trên bản đồ tỉ lệ nhỏ, sông là nét đường; chỉ khi bản đồ rất chi tiết, sông lớn mới có thể vẽ thành mảng.
- Quên đọc bảng chú giải. Cùng một màu hay hình có thể mang nghĩa khác nhau ở các bản đồ khác nhau.
Bài luyện tập
- Xếp các đối tượng sau vào loại ký hiệu phù hợp: sân bay, đường sắt, rừng ngập mặn, mỏ than, biên giới quốc gia.
Đáp án: điểm: sân bay, mỏ than; đường: đường sắt, biên giới quốc gia; diện tích: rừng ngập mặn. - Ký hiệu hình bông lúa trên bản đồ nông nghiệp thuộc dạng nào, loại nào nếu tô kín vùng trồng lúa?
Đáp án: hình bông lúa là dạng tượng hình; khi dùng để thể hiện vùng trồng lúa rộng thì là ký hiệu diện tích. - Chữ “Au” đặt tại một vị trí trên bản đồ khoáng sản cho biết điều gì?
Đáp án: đó là ký hiệu chữ (loại điểm), cho biết nơi có mỏ vàng.
Lưu ý: nội dung này thường học ở môn Địa lí lớp 6 (bài ký hiệu và bảng chú giải bản đồ); ở lớp 4, học sinh làm quen ở mức đơn giản với việc đọc bảng chú giải.
Câu hỏi thường gặp
Ký hiệu bản đồ có mấy loại?
Có 3 loại theo đặc điểm đối tượng: ký hiệu điểm, ký hiệu đường và ký hiệu diện tích.
Ký hiệu bản đồ có mấy dạng?
Có 3 dạng theo hình thức thể hiện: ký hiệu hình học, ký hiệu chữ và ký hiệu tượng hình.
Đường biên giới thuộc loại ký hiệu nào?
Đường biên giới là ký hiệu đường vì đối tượng phân bố kéo dài theo chiều dài.
Làm sao biết một ký hiệu có nghĩa gì?
Hãy xem bảng chú giải của bản đồ, nơi giải thích ý nghĩa từng ký hiệu và màu sắc.