Trả lời nhanh
Vĩ tuyến gốc là vĩ tuyến 0°, chính là đường xích đạo, chia Trái Đất thành bán cầu Bắc và bán cầu Nam. Kinh tuyến gốc là kinh tuyến 0°, đi qua đài thiên văn Grin-uých (Greenwich) ở ngoại ô Luân Đôn, nước Anh. Kinh tuyến Tây là các kinh tuyến nằm bên trái (phía tây) kinh tuyến gốc, từ 0° đến 180°T.
Kinh tuyến và vĩ tuyến là gì?
Trước khi tìm hiểu đường “gốc”, em cần phân biệt hai loại đường trên quả Địa Cầu.
- Kinh tuyến: là những nửa đường tròn nối từ cực Bắc xuống cực Nam. Mọi kinh tuyến đều có độ dài bằng nhau.
- Vĩ tuyến: là những vòng tròn nằm ngang, song song với nhau và vuông góc với các kinh tuyến. Vĩ tuyến càng gần cực thì vòng càng nhỏ, độ dài càng ngắn.
Vì có vô số kinh tuyến và vĩ tuyến nên người ta phải chọn một đường làm mốc để đánh số các đường còn lại. Đường mốc đó gọi là đường “gốc”.
Xác định kinh tuyến gốc và vĩ tuyến gốc
| Nội dung | Kinh tuyến gốc | Vĩ tuyến gốc |
|---|---|---|
| Số đo | 0° | 0° |
| Là đường nào? | Kinh tuyến đi qua đài thiên văn Grin-uých (ngoại ô Luân Đôn, Anh) | Đường xích đạo |
| Chia Trái Đất thành | Nửa cầu Đông và nửa cầu Tây | Bán cầu Bắc và bán cầu Nam |
| Dùng để đánh số | Kinh độ (từ 0° đến 180°) | Vĩ độ (từ 0° đến 90°) |
Vĩ tuyến gốc có một đặc điểm riêng: nó là vĩ tuyến dài nhất, cách đều hai cực, nên được chọn một cách tự nhiên. Còn kinh tuyến gốc thì do con người thống nhất quy ước, vì mọi kinh tuyến đều giống nhau, không có đường nào “đặc biệt” hơn.
Thế nào là kinh tuyến Tây, kinh tuyến Đông?
Lấy kinh tuyến gốc làm ranh giới:
- Kinh tuyến Đông: những kinh tuyến nằm bên phải (phía đông) kinh tuyến gốc, đánh số từ 0° đến 180°Đ. Các kinh tuyến này thuộc nửa cầu Đông.
- Kinh tuyến Tây: những kinh tuyến nằm bên trái (phía tây) kinh tuyến gốc, đánh số từ 0° đến 180°T. Các kinh tuyến này thuộc nửa cầu Tây.
Kinh tuyến 180° là kinh tuyến nằm đối diện kinh tuyến gốc, nó vừa được coi là 180°Đ vừa là 180°T nên không phân Đông hay Tây.
Tương tự, vĩ tuyến nằm từ xích đạo lên cực Bắc gọi là vĩ tuyến Bắc (0° – 90°B), từ xích đạo xuống cực Nam gọi là vĩ tuyến Nam (0° – 90°N).
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: nhìn bản đồ có hướng Bắc ở phía trên, “Tây bên trái, Đông bên phải”. Kinh tuyến nằm lệch trái so với kinh tuyến gốc là Tây, lệch phải là Đông.
- Kinh = dọc, vĩ = ngang: kinh tuyến chạy theo hướng bắc – nam, vĩ tuyến chạy theo hướng đông – tây. Nhiều bạn nhầm hai khái niệm này.
- Nhầm xích đạo với kinh tuyến gốc: xích đạo là vĩ tuyến gốc (nằm ngang), không phải kinh tuyến.
- Nhầm số tối đa: kinh độ tối đa 180°, vĩ độ tối đa 90°.
Ví dụ vận dụng với Việt Nam
Lãnh thổ Việt Nam nằm ở phía đông kinh tuyến gốc, trong khoảng kinh độ 102°Đ đến 109°Đ (phần đất liền), nên nước ta thuộc nửa cầu Đông. Về vĩ độ, đất liền nằm trong khoảng từ khoảng 8°B đến 23°B, tức là ở phía bắc xích đạo, thuộc bán cầu Bắc.
Ngược lại, nước Mỹ và Canada nằm ở khoảng kinh độ Tây nên thuộc nửa cầu Tây (trừ một số phần lãnh thổ ngoài khơi).
Bài luyện tập
- Điểm A có toạ độ 30°T, 20°B. Điểm này nằm ở nửa cầu nào và bán cầu nào?
Đáp án: Kinh độ 30°T nên thuộc nửa cầu Tây; vĩ độ 20°B nên thuộc bán cầu Bắc. - Trên quả Địa Cầu, nếu cách 10° vẽ một kinh tuyến thì có bao nhiêu kinh tuyến Tây (không kể kinh tuyến gốc và kinh tuyến 180°)?
Đáp án: Các kinh tuyến Tây là 10°T, 20°T, …, 170°T, tức 17 kinh tuyến. - Vì sao không thể chọn một vĩ tuyến bất kì làm gốc theo cách “tự nhiên” như xích đạo?
Đáp án: Vì xích đạo là vĩ tuyến duy nhất dài nhất và cách đều hai cực, chia Trái Đất thành hai phần bằng nhau; các vĩ tuyến khác không có đặc điểm này.
Câu hỏi thường gặp
Vĩ tuyến gốc là gì?
Vĩ tuyến gốc là vĩ tuyến 0°, tức đường xích đạo. Nó chia Trái Đất thành bán cầu Bắc và bán cầu Nam.
Kinh tuyến gốc đi qua đâu?
Kinh tuyến gốc (0°) đi qua đài thiên văn Grin-uých ở ngoại ô thủ đô Luân Đôn, nước Anh.
Kinh tuyến Tây là gì?
Kinh tuyến Tây là các kinh tuyến nằm phía tây (bên trái) kinh tuyến gốc, đánh số từ 0° đến 180°T và thuộc nửa cầu Tây.
Vì sao phải có kinh tuyến gốc?
Mọi kinh tuyến đều giống nhau về độ dài nên cần thống nhất chọn một kinh tuyến làm mốc để đánh số kinh độ và xác định vị trí các điểm trên Trái Đất.