Trả lời nhanh
Hỗn hợp không được xem là dung dịch là hỗn hợp mà chất cho vào không tan, tạo thành hệ không đồng nhất, ví dụ cát trộn với nước, dầu ăn trộn với nước, bột mì khuấy trong nước. Dung dịch bắt buộc phải đồng nhất: chất tan phân tán đều đến từng hạt rất nhỏ trong dung môi, để yên không lắng, không tách lớp.
Dung dịch là gì? Nhớ ba dấu hiệu
Dung dịch là hỗn hợp đồng nhất của chất tan và dung môi. Khi đã tan hoàn toàn, em không còn nhìn thấy riêng chất tan nữa.
- Đồng nhất: chỗ nào trong cốc cũng giống nhau (vị, màu, độ trong như nhau).
- Không lắng, không tách lớp: để yên lâu vẫn không có cặn hay lớp riêng.
- Chất tan đi qua giấy lọc: lọc xong, dung dịch vẫn nguyên vẹn, không giữ lại được gì trên giấy.
Mẹo nhớ: “Tan đều – không lắng – lọc không giữ”. Thiếu một dấu hiệu thì đó không phải dung dịch.
Cách loại trừ phương án khi làm trắc nghiệm
Đề thường cho bốn hỗn hợp, trong đó ba hỗn hợp là dung dịch và một hỗn hợp thì không. Em đọc từng phương án và tự hỏi: chất cho vào có tan không?
| Hỗn hợp (ví dụ) | Có phải dung dịch? | Lý do |
|---|---|---|
| Muối ăn tan trong nước | Có | Muối tan hoàn toàn, nước muối trong và đồng nhất |
| Đường tan trong nước | Có | Đường tan đều, vị ngọt như nhau ở mọi chỗ |
| Giấm ăn (axit axetic trong nước) | Có | Hai chất lỏng hoà lẫn hoàn toàn |
| Cồn 70° (etanol + nước) | Có | Cồn và nước tan lẫn vào nhau |
| Dầu ăn tan trong xăng | Có | Dung môi không nhất thiết là nước |
| Cát khuấy trong nước | Không | Cát không tan, lắng xuống đáy |
| Dầu ăn trộn với nước | Không | Hai chất không hoà lẫn, tách thành hai lớp |
| Bột mì khuấy trong nước | Không | Bột lơ lửng rồi lắng, nước đục, lọc giữ lại được bột |
| Muối ăn trộn với cát (hai chất rắn) | Không | Chỉ là hỗn hợp rắn, chưa có dung môi |
Lưu ý: bảng trên là các ví dụ tự đặt để em luyện nhận biết. Nếu đề của em có phương án khác, em vẫn áp dụng ba dấu hiệu ở trên.
Vì sao các hỗn hợp trên không phải dung dịch?
Khi cho cát vào nước, các hạt cát vẫn rất lớn so với phân tử nước. Chúng không phân tán đến mức từng phân tử, nên chỉ lơ lửng tạm thời rồi lắng xuống. Đó là huyền phù (chất rắn không tan trong chất lỏng).
Dầu ăn và nước không hoà lẫn vì hai chất khác bản chất. Lắc mạnh thì thành các giọt nhỏ đục như sữa, để yên lại tách lớp. Đó là nhũ tương (chất lỏng không tan trong chất lỏng).
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ dung dịch nào cũng phải là nước. Sai: xăng, cồn, benzen… cũng có thể làm dung môi.
- Nghĩ dung dịch nào cũng trong suốt không màu. Sai: dung dịch đồng sunfat màu xanh lam, nước đường caramen màu nâu vẫn là dung dịch vì vẫn trong và đồng nhất.
- Nhầm “nước đục” là dung dịch. Nước đục thường có hạt lơ lửng, là huyền phù hoặc nhũ tương.
- Nhầm hai chất rắn trộn lẫn là dung dịch. Dung dịch cần chất tan được phân tán trong dung môi (thường là lỏng).
Bài luyện tập có đáp án
- Trong các hỗn hợp: (a) nước muối, (b) nước pha bột sắn dây chưa tan hết, (c) nước chanh đường đã khuấy tan, (d) cồn sát khuẩn. Hỗn hợp nào không phải dung dịch?
Đáp án: (b), vì bột chưa tan hết, lắng xuống và lọc được. - Vì sao khi lắc chai dầu ăn với nước ta không nhận được dung dịch?
Đáp án: Dầu không tan trong nước, chỉ vỡ thành giọt nhỏ tạm thời rồi tách thành hai lớp nên hỗn hợp không đồng nhất. - Em hãy nêu cách phân biệt nhanh nước đường và nước pha bột mì.
Đáp án: Để yên và lọc qua giấy lọc: nước đường vẫn trong, không có cặn; nước bột mì đục, để lâu có cặn và giấy lọc giữ lại bột.
Tóm tắt cần nhớ
Hỗn hợp không được xem là dung dịch khi nó không đồng nhất: có chất không tan, lắng cặn hoặc tách lớp. Gặp câu hỏi này, em chọn phương án có chất rắn không tan (cát, bột, đất) hoặc hai chất lỏng không hoà lẫn (dầu và nước).
Câu hỏi thường gặp
Cát trộn với nước có phải là dung dịch không?
Không. Cát không tan trong nước, các hạt cát lắng xuống đáy và có thể lọc ra, nên đây là huyền phù chứ không phải dung dịch.
Dầu ăn và nước có tạo thành dung dịch không?
Không. Dầu ăn không hoà lẫn với nước, để yên sẽ tách thành hai lớp, hỗn hợp không đồng nhất nên là nhũ tương.
Dung môi của dung dịch có bắt buộc là nước không?
Không. Nước là dung môi phổ biến nhất, nhưng cồn, xăng, benzen… cũng là dung môi. Ví dụ dầu ăn tan được trong xăng tạo thành dung dịch.
Làm sao phân biệt nhanh dung dịch với hỗn hợp không phải dung dịch?
Quan sát và lọc: dung dịch đồng nhất, không lắng, không tách lớp và không để lại chất trên giấy lọc. Nếu có cặn, đục hoặc tách lớp thì không phải dung dịch.