Trả lời nhanh
Vật liệu là một chất hoặc một hỗn hợp một số chất được con người sử dụng để làm ra các vật dụng, máy móc, công trình trong đời sống và sản xuất. Ví dụ: sắt, nhôm, gỗ, nhựa, thuỷ tinh, cao su, gốm, bê tông. Mỗi vật liệu được chọn vì có tính chất phù hợp với mục đích sử dụng.
Khái niệm vật liệu
Xung quanh em, cái bàn, chiếc cốc, cây bút hay ngôi nhà đều được làm ra từ những “chất liệu” nào đó. Trong môn Khoa học tự nhiên, những chất liệu ấy gọi là vật liệu.
Điểm cần nhớ gồm hai ý:
- Vật liệu có thể là một chất (ví dụ: đồng, nhôm) hoặc hỗn hợp nhiều chất (ví dụ: thép, bê tông, gỗ).
- Vật liệu phải do con người sử dụng để tạo ra vật dụng, sản phẩm. Một chất nằm trong tự nhiên mà chưa được dùng vào việc gì thì chưa gọi là vật liệu.
Một số vật liệu thông dụng và tính chất tiêu biểu
| Vật liệu | Tính chất nổi bật | Ứng dụng thường gặp |
|---|---|---|
| Kim loại (sắt, nhôm, đồng, thép) | Cứng, bền, dẫn điện, dẫn nhiệt tốt | Khung xe, dây điện, nồi, dụng cụ |
| Gỗ | Nhẹ, dễ gia công, cách nhiệt tốt, có thể bị mối mọt | Bàn ghế, cửa, giường |
| Nhựa | Nhẹ, cách điện, dễ tạo hình, không gỉ | Vỏ ổ cắm, chai, thước kẻ |
| Thuỷ tinh | Trong suốt, cứng nhưng giòn, dễ vỡ | Cốc, cửa kính, kính đeo mắt |
| Cao su | Đàn hồi, cách điện, chịu mài mòn | Lốp xe, găng tay, dây chun |
| Gốm, sứ | Cứng, chịu nhiệt, cách điện, giòn | Bát đĩa, gạch men, ấm chén |
| Bê tông | Chịu nén rất tốt, bền | Nhà cửa, cầu, đường |
Vì sao phải chọn vật liệu phù hợp?
Cùng là một vật dụng nhưng chọn vật liệu khác nhau sẽ cho công dụng khác nhau. Ta chọn vật liệu dựa vào tính chất của nó.
- Lõi dây điện làm bằng đồng vì đồng dẫn điện tốt; vỏ dây làm bằng nhựa vì nhựa cách điện, an toàn khi chạm vào.
- Cửa sổ dùng kính vì thuỷ tinh trong suốt, cho ánh sáng đi qua.
- Lốp xe dùng cao su vì cao su đàn hồi, êm và bám đường.
- Tay cầm nồi làm bằng nhựa hoặc gỗ vì các vật liệu này dẫn nhiệt kém, không làm bỏng tay.
Mẹo nhớ: muốn biết vì sao người ta chọn một vật liệu, hãy hỏi “vật này cần có tính chất gì?” rồi đối chiếu với tính chất của vật liệu.
Phân biệt vật liệu với các khái niệm dễ nhầm
| Khái niệm | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Chất | Cái tạo nên các vật thể, có thành phần và tính chất xác định | Nước, muối ăn, sắt |
| Vật thể | Những gì có hình dạng, kích thước, xác định trong không gian | Cái cốc, cây cột, con dao |
| Vật liệu | Chất hoặc hỗn hợp chất dùng để làm ra vật dụng, công trình | Thuỷ tinh làm cốc, thép làm dao |
| Nhiên liệu | Vật liệu bị đốt cháy để cung cấp năng lượng (nhiệt, ánh sáng) | Than, xăng, khí gas |
| Nguyên liệu | Vật liệu thô, ban đầu để chế biến thành sản phẩm | Quặng sắt, cát, mía, đá vôi |
Hiểu đơn giản: vật thể là “cái đồ vật”, còn vật liệu là “thứ dùng để làm ra cái đồ vật ấy”. Cùng một vật liệu có thể làm ra nhiều vật thể khác nhau, chẳng hạn nhựa làm thước, làm chai, làm hộp.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ vật liệu chỉ là một chất duy nhất. Sai, thép, bê tông, gỗ đều là hỗn hợp nhiều chất nhưng vẫn là vật liệu.
- Gọi cái bàn là vật liệu. Cái bàn là vật thể; gỗ mới là vật liệu làm ra nó.
- Đồng nhất vật liệu với nhiên liệu. Nhiên liệu chỉ là vật liệu được dùng để đốt, lấy năng lượng.
- Cho rằng vật liệu tốt thì dùng cho mọi việc. Thuỷ tinh trong suốt rất hợp làm kính nhưng không hợp làm khung xe vì giòn.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: “Vật liệu là một ……… hoặc một ……… một số chất được con người sử dụng để làm ra các ………”.
Đáp án: chất; hỗn hợp; vật dụng (sản phẩm, công trình). - Trong các từ sau, từ nào là vật liệu: cái kéo, thép, chai nước, ngôi nhà?
Đáp án: chỉ có “thép” là vật liệu; cái kéo, chai nước, ngôi nhà là các vật thể. - Vì sao người ta làm vỏ ổ cắm điện bằng nhựa mà không làm bằng sắt?
Đáp án: nhựa cách điện nên đảm bảo an toàn cho người dùng; sắt dẫn điện nên dễ gây giật điện.
Cuối cùng, hãy tự đặt câu: “Chiếc ……… được làm từ vật liệu ……… vì vật liệu này có tính chất ………”. Làm quen với kiểu câu này sẽ giúp em giải tốt các câu hỏi vận dụng.
Câu hỏi thường gặp
Thế nào là vật liệu?
Vật liệu là một chất hoặc một hỗn hợp một số chất được con người sử dụng để làm ra các vật dụng, máy móc, công trình trong đời sống và sản xuất.
Gỗ, thép, bê tông có phải là vật liệu không?
Có. Cả ba đều là vật liệu và đều là hỗn hợp nhiều chất. Điều này cho thấy vật liệu không nhất thiết phải là một chất tinh khiết.
Vật liệu khác vật thể ở điểm nào?
Vật thể là đồ vật có hình dạng, kích thước xác định (cái cốc, cái bàn). Vật liệu là chất hoặc hỗn hợp chất dùng để làm ra vật thể đó (thuỷ tinh, gỗ).
Vật liệu khác nhiên liệu và nguyên liệu thế nào?
Nhiên liệu là vật liệu được đốt cháy để lấy năng lượng (than, xăng). Nguyên liệu là vật liệu thô ban đầu dùng để chế biến thành sản phẩm (quặng sắt, mía).