Trả lời nhanh
Nhân hóa là gọi hoặc tả sự vật, con vật, cây cối bằng từ ngữ vốn dùng cho con người. Tác dụng chung: làm sự vật trở nên sinh động, gần gũi, có hồn như con người, đồng thời giúp người viết bày tỏ tình cảm, thái độ rõ hơn. Khi làm bài, cần chỉ ra từ ngữ nhân hóa, kiểu nhân hóa và hiệu quả diễn đạt trong câu cụ thể.
Nhân hóa là gì? Nhận biết nhanh bằng một câu hỏi
Nhân hóa là biện pháp tu từ dùng những từ ngữ chỉ người (tên gọi, hoạt động, suy nghĩ, tính cách, cách xưng hô) để nói về vật không phải người.
Mẹo nhận biết: với mỗi từ nghi ngờ, hãy hỏi “Từ này vốn dùng cho người hay cho vật?”. Nếu một sự vật mà lại “cười”, “thì thầm”, “ngủ”, “chờ đợi”, “giận dữ”… thì đó là nhân hóa.
Ba kiểu nhân hóa thường gặp
| Kiểu nhân hóa | Cách nhận ra | Ví dụ tự đặt |
|---|---|---|
| Dùng từ gọi người để gọi vật | Có các từ như ông, bà, bác, chú, cô, chị, em… đứng trước tên vật | Bác gà trống, chị gió, ông mặt trời |
| Dùng từ chỉ hoạt động, tính chất của người để tả vật | Vật “làm” những việc người làm hoặc “mang” cảm xúc, tính cách của người | Gió thì thầm; hàng cây ngủ say; dòng sông lười biếng |
| Trò chuyện, xưng hô với vật như với người | Có lời gọi, lời hỏi, lời tâm tình hướng tới vật | “Mưa ơi, sao bạn đến muộn thế?” |
Cách làm bài: tìm câu và nêu tác dụng theo 3 bước
- Tìm câu và chỉ rõ từ ngữ nhân hóa: trích nguyên câu, gạch chân từ ngữ vốn dùng cho người.
- Gọi tên kiểu nhân hóa: gọi vật bằng từ chỉ người, tả vật bằng hoạt động/tính chất của người hay trò chuyện với vật.
- Nêu tác dụng gắn với câu đó: sự vật hiện lên thế nào (sinh động, gần gũi, có tâm trạng…) và người viết thể hiện tình cảm gì.
Câu chốt có thể dùng: “Việc nhân hóa … giúp … trở nên sinh động, gần gũi như con người, qua đó thể hiện … của người viết.”
Ví dụ phân tích (đoạn văn tự đặt)
Đoạn dưới đây do chúng tôi tự viết để minh họa cách làm:
(1) Sáng sớm, bác gà trống vươn cổ gáy vang gọi mặt trời dậy. (2) Cúc họa mi e lệ khoe áo trắng bên bờ rào. (3) Gió nhẹ nhàng ghé qua, thì thầm với đàn ong. (4) Con đường làng nằm dài, lặng lẽ chờ bước chân học trò. (5) Sân trường rộng và sạch.
| Câu | Có nhân hóa? | Từ ngữ nhân hóa – kiểu | Tác dụng |
|---|---|---|---|
| (1) | Có | “bác” (gọi vật bằng từ chỉ người); “gọi mặt trời dậy” (hoạt động của người) | Con gà trở thành người báo thức thân thiện, buổi sáng quê trở nên ấm áp, có sức sống. |
| (2) | Có | “e lệ”, “khoe áo trắng” (tính cách, hành động của người) | Hoa cúc như cô gái duyên dáng, gợi vẻ đẹp nhỏ nhắn, dịu dàng. |
| (3) | Có | “ghé qua”, “thì thầm” (hoạt động của người) | Gió hiện lên nhẹ nhàng, thân mật, như người bạn trò chuyện với ong. |
| (4) | Có | “nằm dài”, “lặng lẽ chờ” (hoạt động, trạng thái của người) | Con đường có tâm trạng, thể hiện sự gắn bó với học sinh. |
| (5) | Không | “rộng”, “sạch” là tính chất bình thường của sân | Chỉ là miêu tả thông thường. |
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ chép câu, quên nêu tác dụng. Đề bài có hai yêu cầu; thiếu một nửa là mất điểm.
- Nêu tác dụng chung chung kiểu “làm câu văn hay hơn”. Hãy nói rõ sự vật được tả sinh động thế nào và người viết gửi gắm điều gì.
- Nhầm với so sánh, ẩn dụ. “Trăng tròn như quả bóng” là so sánh vì có từ “như”; còn “trăng mải chơi trốn sau mây” là nhân hóa.
- Nhầm với miêu tả bình thường. “Chim hót”, “chó sủa” là hoạt động vốn của vật, không phải nhân hóa; còn “chim hát ca chào nắng” mới mang nét của người.
- Coi từ chỉ người là nhân hóa khi nói về người thật. “Bác nông dân ra đồng” không phải nhân hóa.
Bài luyện tập có đáp án
Bài 1. Câu nào dưới đây dùng nhân hóa? Chỉ ra từ ngữ nhân hóa.
- Trăng tròn như quả bóng treo trên cành cây.
- Trăng mải chơi, trốn sau đám mây.
- Mưa rơi lộp độp trên mái tôn.
Đáp án: Câu b. Từ ngữ nhân hóa: “mải chơi”, “trốn”. Câu a là so sánh, câu c chỉ tả âm thanh thông thường.
Bài 2. Nêu kiểu nhân hóa và tác dụng của câu: “Chú chim sâu chăm chỉ nhặt từng con sâu cho vườn cây.”
Đáp án gợi ý: “Chú” gọi chim bằng từ chỉ người; “chăm chỉ” là tính chất của người. Nhân hóa làm chim sâu hiện lên như người làm vườn cần mẫn, gần gũi, thể hiện sự yêu mến loài chim có ích.
Bài 3. Viết lại câu “Gió thổi mạnh ngoài cửa sổ” bằng cách dùng nhân hóa.
Đáp án gợi ý: “Gió giận dữ gào thét ngoài cửa sổ.” Cách viết này khiến cơn gió có cảm xúc, làm cảnh bão hiện lên dữ dội hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nhân hóa có những kiểu nào?
Có ba kiểu thường gặp: dùng từ gọi người để gọi vật (bác gà trống, chị gió), dùng từ chỉ hoạt động, tính chất của người để tả vật (gió thì thầm) và trò chuyện, xưng hô với vật như với người.
Tác dụng chung của biện pháp tu từ nhân hóa là gì?
Nhân hóa làm cho sự vật, con vật, cây cối trở nên sinh động, gần gũi, có hồn như con người, đồng thời giúp người viết thể hiện tình cảm, thái độ một cách tự nhiên và sâu sắc hơn.
Làm sao phân biệt nhân hóa với so sánh?
So sánh có hai vế đối chiếu và thường có từ như “như”, “tựa”, “là”. Nhân hóa không cần từ so sánh mà gán trực tiếp từ ngữ của người cho vật, ví dụ “trăng mải chơi”.
Câu “Con chó sủa vang” có phải nhân hóa không?
Không. “Sủa” là hoạt động vốn có của chó nên đây chỉ là miêu tả thông thường, không mượn từ ngữ chỉ người.