Trả lời nhanh
Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải là bài thơ năm chữ viết về mùa xuân thiên nhiên, mùa xuân đất nước và ước nguyện của nhà thơ. Ông muốn làm “con chim”, “cành hoa”, “nốt trầm” để lặng lẽ cống hiến một “mùa xuân nho nhỏ” cho cuộc đời chung. Khi soạn, em cần bám ba ý: bức tranh xuân, hình ảnh “lộc”, khát vọng sống đẹp.
Tóm tắt kiến thức cần nắm trước khi soạn
- Tác giả: Thanh Hải (1930 – 1980), quê Thừa Thiên Huế, là nhà thơ cách mạng trưởng thành trong kháng chiến.
- Hoàn cảnh sáng tác: bài thơ viết vào cuối năm 1980, khi nhà thơ đang bệnh nặng, ít lâu trước lúc qua đời. Biết điều này, em mới hiểu vì sao lời ước nguyện cuối bài vừa khiêm nhường vừa xúc động.
- Thể thơ: năm chữ, nhịp nhanh, giọng điệu tha thiết, gần với dân ca xứ Huế.
- Mạch cảm xúc: mùa xuân thiên nhiên → mùa xuân đất nước, con người → ước nguyện cống hiến → lời ngợi ca quê hương.
Thông tin chi tiết hơn về tác giả và giá trị bài thơ, em xem tại bài Mùa xuân nho nhỏ – Thanh Hải: nội dung, tác giả, tác phẩm.
Trước khi đọc
Câu 1 (trang 90): Mùa xuân trong cảm nhận của em có gì đáng nhớ?
Đây là câu hỏi mở, em kể theo trải nghiệm của mình. Gợi ý: mùa xuân là lúc cây đâm chồi, hoa nở, không khí Tết sum họp gia đình; có thể kể thêm một kỉ niệm cụ thể như đi chợ hoa, gói bánh chưng cùng ông bà. Em nên chọn một chi tiết riêng thay vì nói chung chung “mùa xuân rất đẹp”.
Câu 2 (trang 90): Đọc một vài đoạn thơ em yêu thích viết về mùa xuân
Em có thể chọn những đoạn thơ xuân đã học hoặc đã đọc, chẳng hạn đoạn tả cảnh ngày xuân trong Truyện Kiều của Nguyễn Du. Chú ý đọc diễn cảm và nói được vì sao mình thích (hình ảnh, nhịp thơ hay cảm xúc).
Trong khi đọc
Câu 1 (trang 90): Màu sắc, âm thanh gợi lên trong khổ thơ đầu
- Màu sắc: xanh của dòng sông, tím biếc của bông hoa.
- Âm thanh: tiếng chim chiền chiện hót vang trời.
Bức tranh vừa tươi sáng vừa rộn ràng, tạo cảm giác xuân Huế trong trẻo, đầy sức sống.
Câu 2 (trang 90): Vẻ đẹp mùa xuân qua hình ảnh “lộc”
“Lộc” vốn là chồi non của cây. Nhà thơ dùng nó để nói về cả con người:
- Người cầm súng: cành lá ngụy trang trên lưng chiến sĩ như mang theo mùa xuân ra trận.
- Người ra đồng: họ gieo hạt, ươm mầm, làm nên mùa màng tươi tốt.
Ý nghĩa: con người lao động và chiến đấu chính là người mang xuân đến cho đất nước.
Câu 3 (trang 91): Con chim, cành hoa, nốt trầm, mùa xuân nho nhỏ
Đó là những hình ảnh giản dị nhưng giàu ý nghĩa tượng trưng. “Con chim”, “cành hoa” gợi cái đẹp, niềm vui mà mỗi người đem lại cho đời. “Nốt trầm” gợi sự đóng góp lặng lẽ, không ồn ào. “Mùa xuân nho nhỏ” là cách nhà thơ gọi phần cống hiến của mình.
Sau khi đọc
Câu 1 (trang 91): Hình ảnh mùa xuân ở khổ thơ đầu
Nhà thơ vẽ mùa xuân bằng dòng sông xanh, bông hoa tím biếc và tiếng chim chiền chiện. Những hình ảnh này gợi cảm nhận về một mùa xuân tươi đẹp, hài hoà, đầy sức sống và rất gần gũi với người xứ Huế.
Câu 2 (trang 91): Cảm xúc của nhà thơ qua những dòng thơ về chim chiền chiện
Hai dòng mở đầu: “Ơi con chim chiền chiện / Hót chi mà vang trời”. Tiếng gọi “Ơi” và câu hỏi tu từ cho thấy sự ngạc nhiên, say sưa, trìu mến. Tiếng hót được hình dung thành “giọt long lanh” mà nhà thơ đưa tay hứng, đó là cách chuyển âm thanh thành hình ảnh, thể hiện sự trân trọng từng khoảnh khắc của mùa xuân.
Câu 3 (trang 92): Người cầm súng, người ra đồng gợi nghĩ đến ai? Vì sao nói về mùa xuân của đất nước lại nhắc đến họ?
Họ gợi nghĩ đến người lính và người lao động (nông dân, công nhân…). Đây là hai lực lượng bảo vệ và xây dựng đất nước. Mùa xuân đất nước không tự đến mà do chính họ góp công sức tạo nên, nên nhà thơ đặt họ ở vị trí trung tâm.
Câu 4 (trang 92): Gieo vần và ngắt nhịp trong khổ thơ về đất nước “bốn ngàn năm”
- Vần: gieo vần chân ở cuối dòng thứ hai và thứ tư theo kiểu vần cách (“lao” – “sao”), tạo âm vang nhẹ, dễ nhớ.
- Nhịp: phần lớn ngắt 2/3 (ví dụ “Đất nước / bốn ngàn năm”), riêng dòng cuối ngắt 3/2 để nhấn mạnh hướng “đi lên phía trước”.
Nhịp chậm rồi chuyển nhanh phù hợp với giọng suy tư về lịch sử nhưng hướng tới tương lai.
Câu 5 (trang 92): Vì sao tác giả muốn làm “con chim”, “một cành hoa”, “một nốt trầm”?
Nhà thơ muốn góp phần nhỏ bé nhưng có ích cho cuộc đời: mang tiếng hót, hương sắc và giai điệu lắng sâu cho mùa xuân chung. Hoàn cảnh sáng tác càng làm lời ước thêm thấm thía: dù bệnh nặng, ông vẫn khao khát cống hiến đến hơi thở cuối cùng, không đòi hỏi điều gì cho riêng mình.
Câu 6 (trang 92): Vì sao đổi cách xưng hô từ “tôi” sang “ta”?
“Tôi” là cái riêng, xúc cảm cá nhân trước mùa xuân. “Ta” vừa là tác giả vừa là mọi người, thể hiện sự hoà nhập của cá nhân vào cộng đồng. Sự chuyển đổi cho thấy khát vọng của một người cũng là khát vọng chung của dân tộc.
Câu 7 (trang 92): Nhận xét cách dùng từ trong nhan đề
“Nho nhỏ” là từ láy, làm giảm nghĩa của “nhỏ”, gợi vẻ xinh xắn, khiêm nhường, thân thương. Mùa xuân nho nhỏ là phần đóng góp bé mọn của mỗi cá nhân, nhưng góp lại sẽ thành mùa xuân lớn của đất nước. Nhan đề vì thế vừa giản dị vừa chứa triết lí sống đẹp.
Viết kết nối với đọc: đoạn văn cảm nhận (5 – 7 câu)
Đoạn mẫu (cảm nhận khổ thơ ước nguyện):
Khổ thơ ước nguyện trong Mùa xuân nho nhỏ khiến em xúc động bởi tấm lòng khiêm nhường của Thanh Hải. Nhà thơ không mong làm điều lớn lao mà chỉ muốn hoá thân thành con chim, cành hoa, nốt trầm giữa cuộc đời. Những hình ảnh ấy giản dị nhưng gợi đủ âm thanh, hương sắc và giai điệu của mùa xuân. Điệp ngữ “ta làm” nghe như một lời hứa chân thành. Nhất là khi biết ông viết bài thơ lúc bệnh nặng, em càng cảm nhận khát vọng cống hiến lặng lẽ mà bền bỉ. Từ đó, em hiểu rằng mỗi người, dù nhỏ bé, đều có thể góp một mùa xuân cho đời.
Mẹo viết: nêu khổ thơ chọn, chỉ ra 1–2 hình ảnh hoặc biện pháp nghệ thuật, rồi nói cảm xúc của riêng em. Nhiều đoạn mẫu khác có ở đoạn văn cảm nhận về một đoạn thơ trong Mùa xuân nho nhỏ.
Lỗi thường gặp khi làm bài
- Chép nguyên cả bài thơ vào phần trả lời; chỉ nên trích dòng thơ cần phân tích.
- Chỉ kể lại hình ảnh mà quên nêu ý nghĩa, ví dụ nói “lộc” là chồi non nhưng không nói “lộc” tượng trưng cho sức sống con người.
- Nhầm “mùa xuân nho nhỏ” là mùa xuân thiên nhiên; thực chất đó là ẩn dụ cho sự cống hiến của cá nhân.
- Bỏ qua hoàn cảnh sáng tác khi trả lời câu 5.
Luyện tập nhanh
- Đề: Nêu hai tác dụng của việc chuyển từ xưng “tôi” sang “ta”.
Đáp án gợi ý: (1) Mở rộng từ cảm xúc cá nhân sang tiếng nói chung; (2) thể hiện sự gắn bó giữa cá nhân và cộng đồng, dân tộc. - Đề: “Nốt trầm” trong bài thơ tượng trưng cho điều gì?
Đáp án gợi ý: Sự cống hiến thầm lặng, không phô trương nhưng làm cho bản hoà ca cuộc sống thêm sâu lắng. - Đề: Nêu một điểm giống nhau giữa “người cầm súng” và “người ra đồng”.
Đáp án gợi ý: Cả hai đều mang “lộc” xuân, tức góp sức bảo vệ và xây dựng đất nước.
Xem thêm các bài soạn liên quan
- Thực hành tiếng Việt lớp 7 trang 92 Tập 1
- Soạn văn 7 – Kết nối tri thức
- Văn mẫu lớp 7 – Kết nối tri thức
Câu hỏi thường gặp
Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của ai, viết năm nào?
Bài thơ của nhà thơ Thanh Hải, viết vào cuối năm 1980, khi ông đang bệnh nặng và ít lâu sau thì qua đời.
Nhan đề Mùa xuân nho nhỏ có ý nghĩa gì?
Đó là cách gọi khiêm nhường cho phần đóng góp bé mọn của mỗi cá nhân. Nhiều mùa xuân nhỏ góp lại sẽ tạo nên mùa xuân lớn của đất nước.
Hình ảnh lộc trong bài thơ tượng trưng cho điều gì?
Lộc tượng trưng cho sức sống, niềm tin và thành quả lao động, chiến đấu của người cầm súng và người ra đồng.
Vì sao tác giả chuyển từ xưng tôi sang xưng ta?
Để chuyển từ cảm xúc riêng sang tiếng nói chung, thể hiện sự hoà nhập giữa cá nhân với cộng đồng, dân tộc.