Trả lời nhanh
Biện pháp liệt kê là cách sắp xếp nối tiếp nhiều từ hoặc cụm từ cùng loại để diễn tả đầy đủ, rõ ràng, sâu sắc các khía cạnh của sự vật, hiện tượng hay tư tưởng, tình cảm. Muốn chỉ ra liệt kê, em tìm chuỗi từ ngữ cùng loại đứng liền nhau, thường ngăn cách bằng dấu phẩy, dấu hai chấm hoặc từ nối, rồi nêu tác dụng.
Đề bài thường gặp
Đề “chỉ ra biện pháp liệt kê trong các trường hợp sau” thường cho vài câu văn, câu thơ và yêu cầu: (1) gọi tên biện pháp, (2) trích các từ ngữ được liệt kê, (3) nêu tác dụng. Vì mỗi đề có ngữ liệu khác nhau, trang này hướng dẫn phương pháp làm và dùng các ví dụ tự đặt để em luyện cách trình bày. Khi gặp đề cụ thể, em chỉ cần thay ngữ liệu vào các bước dưới đây.
Dấu hiệu nhận biết liệt kê
- Có từ ba từ hoặc cụm từ trở lên (đôi khi hai) đứng nối tiếp nhau.
- Các từ ngữ cùng loại: cùng là danh từ, cùng là động từ, hoặc cùng là cụm từ có cấu tạo gần giống nhau.
- Thường ngăn cách bằng dấu phẩy; có thể mở đầu bằng dấu hai chấm hoặc dùng các từ như “và”, “cùng”, “rồi”.
- Các yếu tố cùng nói về một đối tượng hoặc cùng một chủ đề lớn.
Các kiểu liệt kê
| Căn cứ | Kiểu | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Cấu tạo | Liệt kê theo từng cặp | Các từ ngữ đi thành từng đôi, thường có từ “và”, “với” nối trong mỗi cặp. |
| Cấu tạo | Liệt kê không theo từng cặp | Các từ ngữ đứng riêng lẻ nối tiếp nhau. |
| Ý nghĩa | Liệt kê tăng tiến | Các yếu tố sắp xếp theo mức độ tăng dần hoặc giảm dần. |
| Ý nghĩa | Liệt kê không tăng tiến | Các yếu tố ngang hàng, đổi chỗ cho nhau vẫn hợp lý. |
Mẹo kiểm tra tăng tiến: thử đảo thứ tự các yếu tố. Nếu đảo mà câu mất sức gợi hoặc kém hợp lý thì đó là liệt kê tăng tiến.
Cách làm bài theo 3 bước
- Gọi tên: “Câu văn sử dụng biện pháp liệt kê.”
- Chỉ ra: trích đúng chuỗi từ ngữ được liệt kê, đặt trong dấu ngoặc kép.
- Nêu tác dụng: liệt kê giúp điều gì (làm rõ, đầy đủ, nhấn mạnh, gợi cảm xúc gì) gắn với nội dung câu.
Cấu trúc tác dụng có thể dùng: “Việc liệt kê … giúp người đọc hình dung rõ/đầy đủ …, đồng thời nhấn mạnh/thể hiện …”.
Ví dụ phân tích (tự đặt)
Ví dụ 1. “Sân trường rộn ràng tiếng cười, tiếng nói, tiếng trống, tiếng chân chạy.”
- Biện pháp: liệt kê (không theo từng cặp, không tăng tiến).
- Chỉ ra: “tiếng cười, tiếng nói, tiếng trống, tiếng chân chạy”.
- Tác dụng: tái hiện đầy đủ âm thanh đa dạng của sân trường giờ ra chơi, làm nổi bật không khí náo nhiệt, tươi vui.
Ví dụ 2. “Cơn bão làm gãy cành, đổ cây, sập nhà, cuốn trôi cả xóm.”
- Biện pháp: liệt kê tăng tiến, mức tàn phá tăng dần từ cành cây đến cả xóm.
- Tác dụng: nhấn mạnh sức mạnh khủng khiếp của cơn bão, gây ấn tượng về mức thiệt hại.
Ví dụ 3. “Trong lớp, thầy và trò, bạn nam và bạn nữ đều chăm chú nghe giảng.”
- Biện pháp: liệt kê theo từng cặp.
- Tác dụng: bao quát mọi thành viên trong lớp, cho thấy không khí học tập nghiêm túc, đồng đều.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm với điệp ngữ: trong ví dụ 1 có lặp từ “tiếng” nhưng nội dung chính là kể ra nhiều âm thanh khác nhau, nên trước hết là liệt kê. Điệp ngữ nhấn vào việc lặp lại một từ ngữ nhằm nhấn mạnh.
- Nhầm với câu đơn nhiều thành phần: không phải chuỗi từ nào cũng là liệt kê tu từ. Phải có ý đồ làm rõ, nhấn mạnh.
- Quên nêu tác dụng: chỉ trích mà không giải thích sẽ mất điểm.
- Nêu tác dụng chung chung: câu “làm câu văn hay hơn” không được tính; phải gắn với nội dung cụ thể.
Bài luyện tập
Bài 1. Chỉ ra biện pháp liệt kê: “Trong cặp sách của em có sách, vở, bút, thước và hộp màu.”
Đáp án: Liệt kê không theo cặp, không tăng tiến: “sách, vở, bút, thước và hộp màu”. Tác dụng: kể đầy đủ đồ dùng học tập, cho thấy sự chuẩn bị chu đáo của bạn học sinh.
Bài 2. Xác định kiểu liệt kê: “Nước mắt, nỗi buồn, nỗi đau rồi cả sự tuyệt vọng ập đến với cô bé.”
Đáp án: Liệt kê tăng tiến (“nước mắt, nỗi buồn, nỗi đau, sự tuyệt vọng”: mức độ tâm trạng nặng dần). Tác dụng: diễn tả sự dồn dập, nặng nề của nỗi đau, gợi sự thương cảm.
Bài 3. Viết một câu có liệt kê để tả chợ quê buổi sáng và nêu tác dụng.
Gợi ý: “Chợ sớm bày la liệt rau muống, cà pháo, bí đao, mướp hương.” Tác dụng: cho thấy sự phong phú, giản dị của sản vật quê và nhịp sống nhộn nhịp.
Nếu đề của em có ngữ liệu khác, hãy làm đúng ba bước ở trên và đối chiếu với các dấu hiệu nhận biết.
Câu hỏi thường gặp
Biện pháp liệt kê là gì?
Là cách sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ hoặc cụm từ cùng loại để diễn tả đầy đủ, rõ hơn các mặt của sự vật, hiện tượng hay tư tưởng, tình cảm.
Liệt kê tác dụng gì trong câu văn, câu thơ?
Giúp nội dung được nêu đầy đủ, cụ thể, nhấn mạnh số lượng hoặc mức độ và gợi cảm xúc cho người đọc, tuỳ theo ngữ cảnh.
Làm sao phân biệt liệt kê tăng tiến và không tăng tiến?
Thử đảo thứ tự các yếu tố. Nếu đảo làm câu mất ý nghĩa hoặc kém hợp lý vì mức độ không còn tăng dần thì đó là liệt kê tăng tiến.
Liệt kê khác điệp ngữ như thế nào?
Liệt kê kể ra nhiều sự vật, sự việc cùng loại; điệp ngữ lặp lại một từ hoặc cụm từ nhằm nhấn mạnh. Hai biện pháp có thể xuất hiện cùng nhau trong một câu.