Trả lời nhanh
Cả hai văn bản đều là tùy bút. “Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt” của Vũ Bằng (trích “Thương nhớ mười hai”) tả cảnh sắc, hương vị mùa xuân miền Bắc trong nỗi nhớ da diết. “Chuyện cơm hến” của Hà Ánh Minh viết về món ăn dân dã của xứ Huế. Qua cảm nhận cá nhân, hai bài cùng thể hiện tình yêu quê hương.
Đề bài yêu cầu gì?
Đề yêu cầu em lập bảng thông tin cho hai văn bản. Bảng thường có các cột: tên văn bản, tác giả, thể loại, đề tài, nội dung chính, nét đặc sắc nghệ thuật và cảm xúc của người viết. Cột và hàng có thể khác đôi chút tuỳ sách em học. Em chỉ cần điền đúng và ngắn gọn các thông tin dưới đây.
Bảng thông tin gợi ý
| Nội dung | Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt | Chuyện cơm hến |
|---|---|---|
| Tác giả | Vũ Bằng (1913–1984), nhà văn, nhà báo, quê Hà Nội, sống nhiều năm xa miền Bắc | Hà Ánh Minh, người viết về văn hoá, đời sống và con người xứ Huế |
| Xuất xứ | Đoạn trích tháng Giêng trong tập tùy bút “Thương nhớ mười hai” | Bài tùy bút viết về món cơm hến |
| Thể loại | Tùy bút | Tùy bút |
| Đề tài | Mùa xuân và Tết ở miền Bắc, nhìn qua nỗi nhớ | Ẩm thực dân dã của Huế |
| Đối tượng được miêu tả | Khí trời (rét ngọt, mưa xuân), trăng non, cây cối đâm chồi, không khí Tết, thú vui ngày xuân | Món cơm hến: nguyên liệu, cách chế biến, hương vị, cách thưởng thức |
| Nội dung chính | Ca ngợi vẻ đẹp tinh tế của mùa xuân miền Bắc, bộc lộ nỗi nhớ quê hương tha thiết | Giới thiệu nét đẹp ẩm thực Huế, qua đó gợi vẻ đậm đà, giản dị của con người và văn hoá Huế |
| Cảm xúc chủ đạo | Nhớ nhung, thiết tha, say mê vẻ đẹp quê hương | Trân trọng, yêu mến món ăn và vùng đất quê hương |
| Nét đặc sắc nghệ thuật | Ngôi thứ nhất, giọng tâm tình; ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhịp điệu; so sánh, nhân hoá; liên tưởng phong phú | Ngôn ngữ gần gũi, giàu chất đời thường; miêu tả bằng nhiều giác quan; có chất riêng của tiếng nói địa phương |
Lưu ý: nếu SGK của em có ghi chú tiểu sử hoặc năm sáng tác cụ thể hơn, hãy ưu tiên thông tin trong sách.
Hiểu nhanh từng văn bản
1. Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt
Vũ Bằng viết “Thương nhớ mười hai” khi xa Hà Nội. Vì thế, mỗi cảnh xuân hiện lên đều đẫm nỗi nhớ. Tên đoạn trích có hai chi tiết đáng chú ý:
- Trăng non: hình ảnh mảnh, nhẹ, đầu tháng. Nó gợi sự khởi đầu của năm mới.
- Rét ngọt: cái rét dịu, dễ chịu, không buốt giá. Tác giả dùng vị giác (“ngọt”) để tả cảm giác của da thịt. Đây là cách nói chuyển đổi cảm giác.
Chữ “mơ” cho thấy cảnh xuân không chỉ được nhìn mà còn được nhớ và tưởng tượng. Vì vậy, đoạn văn có nhịp thơ mộng, nhiều liên tưởng.
2. Chuyện cơm hến
Cơm hến là món ăn bình dân nhưng làm nên hồn vía ẩm thực Huế. Bài viết không chỉ tả món ăn mà còn kể “chuyện” quanh nó: người làm, cách ăn, hương vị và nếp sống. Chữ “chuyện” cho thấy giọng kể thân mật, gần gũi, khác với giọng trữ tình bay bổng của Vũ Bằng.
So sánh để nhớ lâu
- Giống nhau: đều là tùy bút; đều viết bằng cái tôi cảm nhận; đều gửi gắm tình yêu quê hương; đều dùng ngôn ngữ giàu hình ảnh.
- Khác nhau: bài của Vũ Bằng thiên về trữ tình, đối tượng là thiên nhiên và không khí mùa xuân. Bài của Hà Ánh Minh thiên về đời sống, đối tượng là một món ăn cụ thể.
Mẹo nhớ: Vũ Bằng = “nhớ” (xa quê, mơ về xuân Bắc). Cơm hến = “nếm” (hương vị Huế ngay trước mắt).
Lỗi sai thường gặp
- Ghi thể loại là truyện ngắn hoặc thơ. Cả hai văn bản đều là tùy bút.
- Nhầm “Thương nhớ mười hai” với tên đoạn trích. Đây là tên tác phẩm; “Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt” là phần trích.
- Chỉ liệt kê cảnh vật mà quên nêu cảm xúc của người viết. Ở tùy bút, cảm xúc là linh hồn bài viết.
- Điền cột nội dung quá dài. Mỗi ô nên là một hai ý cô đọng.
Luyện tập
Câu 1. Vì sao có thể nói “rét ngọt” là cách dùng từ độc đáo?
Đáp án gợi ý: Vì tác giả dùng vị giác để diễn tả cảm giác của cái rét. Rét thường gợi sự lạnh lẽo, nhưng ở đây nó dịu dàng, dễ chịu. Cách nói này thể hiện tình cảm yêu mến của tác giả với xuân Bắc.
Câu 2. Điểm chung về tình cảm của hai tác giả là gì?
Đáp án gợi ý: Cả hai đều yêu quê hương, trân trọng những nét đẹp bình dị của vùng đất mình gắn bó: xuân miền Bắc và ẩm thực xứ Huế.
Câu 3. Viết 2–3 câu nói về một món ăn hoặc một mùa ở quê em theo giọng tùy bút.
Gợi ý: Mở bằng một cảm giác cụ thể (mùi, vị, tiếng, ánh sáng), thêm một so sánh, rồi kết bằng cảm xúc của em. Chẳng hạn: “Chiều cuối thu, gió mang mùi lúa mới ghé qua hiên nhà, thơm như lời mẹ gọi về ăn cơm.” (Câu mẫu tự đặt.)
Câu hỏi thường gặp
Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt là của tác giả nào?
Của Vũ Bằng, trích từ tập tùy bút "Thương nhớ mười hai", viết về nỗi nhớ mùa xuân và Tết ở miền Bắc.
Hai văn bản này thuộc thể loại gì?
Cả "Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt" và "Chuyện cơm hến" đều là tùy bút, nơi người viết bộc lộ cảm xúc và cái nhìn riêng.
"Rét ngọt" có nghĩa là gì?
Là cái rét dịu, dễ chịu của đầu xuân. Từ "ngọt" cho thấy cảm giác thích thú của tác giả khi đón cái lạnh ấy.
Điểm khác nhau chính giữa hai văn bản là gì?
Bài của Vũ Bằng thiên về trữ tình, tả thiên nhiên và không khí xuân bằng nỗi nhớ. Bài về cơm hến thiên về đời sống, kể chuyện một món ăn dân dã của Huế.