Trả lời nhanh
Kinh tế Trung Quốc thời Minh – Thanh nhìn chung phát triển hơn các triều đại trước: nông nghiệp được khôi phục, thủ công nghiệp có nhiều công trường lớn, thương nghiệp và đô thị sầm uất, xuất hiện mầm mống quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa. Tuy nhiên, chế độ phong kiến chuyên chế và chính sách hạn chế ngoại thương của nhà Thanh đã kìm hãm sự phát triển này.
Đề bài hỏi gì?
Câu hỏi có hai ý: (1) nêu biểu hiện của kinh tế thời Minh – Thanh; (2) rút ra nhận xét. Phần nhận xét cần có đánh giá chung (phát triển đến mức nào), điểm mới (mầm mống tư bản) và hạn chế. Đừng chỉ liệt kê sự kiện.
Lưu ý mốc thời gian: nhà Minh tồn tại từ năm 1368 đến 1644, nhà Thanh từ 1644 đến 1911.
Biểu hiện của kinh tế thời Minh – Thanh
| Lĩnh vực | Biểu hiện chính |
|---|---|
| Nông nghiệp | Đầu thời Minh, nhà nước khuyến khích khai hoang, làm thuỷ lợi, giảm bớt tô thuế, nhờ đó sản xuất được phục hồi. Thời Thanh, một số cây trồng mới như ngô, khoai lang được mở rộng, góp phần nuôi sống dân số tăng nhanh. |
| Thủ công nghiệp | Các nghề dệt, gốm sứ, luyện sắt, đóng thuyền… phát triển. Xuất hiện nhiều công trường thủ công với đông thợ làm thuê; gốm sứ Cảnh Đức Trấn nổi tiếng trong và ngoài nước. |
| Thương nghiệp | Buôn bán trong nước và với nước ngoài mở rộng. Nhiều thành thị lớn như Bắc Kinh, Nam Kinh, Quảng Châu… trở thành trung tâm buôn bán đông đúc. Đầu thế kỉ XV có các chuyến đi biển của Trịnh Hoà. |
Nhận xét (có thể dùng làm bài)
- Kinh tế phát triển và phục hồi mạnh sau thời kì chiến tranh cuối Nguyên, đặc biệt ở các vùng đồng bằng và vùng Giang Nam.
- Các ngành gắn bó với nhau: nông nghiệp có dư thừa, thủ công nghiệp chuyên môn hoá, thương nghiệp và đô thị mở rộng.
- Xuất hiện mầm mống kinh tế tư bản chủ nghĩa ở các công trường thủ công: chủ xưởng thuê nhân công, sản xuất để bán. Đây là điểm mới so với thời trước.
- Hạn chế: mầm mống này phát triển chậm vì nhà nước phong kiến chuyên chế đánh thuế nặng, quản lí chặt thủ công nghiệp; nhà Thanh còn thi hành chính sách “bế quan toả cảng”, hạn chế buôn bán với nước ngoài. Kinh tế vì thế không bứt phá được, dần tụt lại so với Tây Âu.
Đoạn trả lời mẫu
“Thời Minh – Thanh, kinh tế Trung Quốc phát triển khá mạnh. Nông nghiệp được khôi phục nhờ khai hoang và thuỷ lợi; thủ công nghiệp có nhiều công trường lớn, gốm sứ, dệt nổi tiếng; thương nghiệp và đô thị phồn thịnh. Đặc biệt đã xuất hiện mầm mống quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa. Tuy nhiên, do chế độ phong kiến chuyên chế và chính sách hạn chế ngoại thương, những mầm mống ấy không phát triển được, khiến Trung Quốc dần tụt hậu so với phương Tây.”
Mẹo nhớ và lỗi hay gặp
- Mẹo “N – T – T”: Nông nghiệp – Thủ công – Thương nghiệp, sau đó thêm “Mầm mống” và “Mặt hạn chế”.
- Không nhầm mầm mống tư bản chủ nghĩa với chủ nghĩa tư bản đã hình thành hoàn chỉnh. Ở Trung Quốc lúc đó mới chỉ là mầm mống.
- Không viết “kinh tế suy thoái hoàn toàn”: giai đoạn đầu và giữa vẫn phát triển; suy yếu rõ nhất ở nửa sau thời Thanh.
- Không nhầm Trịnh Hoà (thời Minh) với các sứ thần thời Thanh.
Luyện tập
- Công trường thủ công là gì, vì sao được coi là mầm mống tư bản?
Đáp án gợi ý: là xưởng sản xuất thủ công quy mô lớn, thuê đông thợ làm việc để lấy lợi nhuận; có chủ và người làm thuê nên mang tính chất quan hệ tư bản. - Nêu một nguyên nhân khiến mầm mống tư bản ở Trung Quốc phát triển chậm.
Đáp án gợi ý: chế độ phong kiến chuyên chế, thuế nặng, quản lí chặt; hoặc chính sách bế quan toả cảng của nhà Thanh. - Điền từ: Thành thị lớn thời Minh – Thanh gồm Bắc Kinh, Nam Kinh, … (đáp án: Quảng Châu).
Câu hỏi thường gặp
Kinh tế thời Minh – Thanh có những ngành nổi bật nào?
Nông nghiệp được khôi phục, thủ công nghiệp (dệt, gốm sứ, luyện sắt, đóng thuyền) phát triển với nhiều công trường, và thương nghiệp với các đô thị lớn như Bắc Kinh, Nam Kinh, Quảng Châu.
Mầm mống tư bản chủ nghĩa thời Minh – Thanh thể hiện ở đâu?
Ở các công trường thủ công, nơi chủ xưởng thuê nhiều thợ làm việc để sản xuất hàng hoá bán ra thị trường.
Vì sao kinh tế Trung Quốc thời Thanh dần tụt hậu?
Do chế độ phong kiến chuyên chế kìm hãm sản xuất và chính sách hạn chế ngoại thương, trong khi các nước Tây Âu đang phát triển nhanh bằng cách mạng tư sản và công nghiệp.