Trả lời nhanh
Thành phần chính trong không khí (khí quyển gần mặt đất) là khí nitơ (N2), chiếm khoảng 78% thể tích. Khí oxi chỉ chiếm khoảng 21%, còn khoảng 1% là hơi nước, argon, khí cacbonic và các khí khác. Vậy nhận định “thành phần chủ yếu trong khí quyển là khí nitơ” là đúng.
Tỉ lệ các khí trong không khí
Không khí là hỗn hợp nhiều chất khí, không phải một chất duy nhất. Tỉ lệ dưới đây tính theo thể tích, ở lớp không khí gần mặt đất (tầng đối lưu).
| Thành phần | Tỉ lệ thể tích (xấp xỉ) |
|---|---|
| Nitơ (N2) | 78% |
| Oxi (O2) | 21% |
| Hơi nước, argon, CO2, neon, heli… | khoảng 1% |
Trong 1% cuối cùng, argon chiếm phần lớn; khí cacbonic (CO2) chỉ khoảng 0,04%. Lượng hơi nước thay đổi theo nơi và thời điểm (vùng ẩm nhiều hơn vùng khô), nên các số liệu trên chỉ là giá trị gần đúng.
Vì sao đáp án là nitơ chứ không phải oxi?
Nhiều bạn nghĩ oxi là khí chính vì ta cần oxi để thở và để đốt cháy. Nhưng “quan trọng với sự sống” và “chiếm nhiều nhất” là hai chuyện khác nhau. Đếm theo thể tích, cứ 100 phần không khí thì có khoảng 78 phần là nitơ và chỉ khoảng 21 phần là oxi.
Khi gặp câu trắc nghiệm kiểu “thành phần chính/chủ yếu của không khí là khí nào?”, ta loại trừ như sau:
- Khí oxi: sai, vì chỉ khoảng 21%, nhiều thứ hai.
- Khí cacbonic: sai, chỉ khoảng 0,04%, rất ít (nhưng quan trọng cho quang hợp và hiệu ứng nhà kính).
- Hơi nước: sai, lượng nhỏ và thay đổi theo thời tiết.
- Khí hiếm (argon, neon…): sai, chỉ chiếm phần rất nhỏ.
- Khí nitơ: đúng, chiếm khoảng 4/5 thể tích không khí.
Mẹo nhớ: “Bảy mươi tám nitơ, hai mươi mốt oxi, còn một phần trăm là khí khác”. Hoặc nhớ nhanh: nitơ ≈ 4/5, oxi ≈ 1/5.
Vai trò của khí nitơ trong tự nhiên
- Ở điều kiện thường, nitơ khá trơ về mặt hoá học, không duy trì sự cháy và sự hô hấp. Nó “pha loãng” oxi nên sự cháy và hô hấp diễn ra vừa phải, không quá mãnh liệt.
- Nitơ là nguyên liệu để tạo đạm cho cây: vi khuẩn nốt sần ở rễ cây họ đậu cố định nitơ thành hợp chất cây hấp thụ được.
- Khi có sấm sét (nhiệt độ rất cao), nitơ kết hợp với oxi tạo khí nitơ monooxit: N2 + O2 → 2NO (tia lửa điện, nhiệt độ cao). Đây là bước đầu để mưa mang đạm xuống đất.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn oxi vì nghĩ “không khí để thở thì oxi là chính”.
- Nhầm “hơi nước” là thành phần cố định: thực ra tỉ lệ của nó thay đổi.
- Ghi tỉ lệ theo khối lượng thay vì theo thể tích. Các con số 78% và 21% là % thể tích.
Bài luyện tập
Bài 1. Một căn phòng có thể tích 50 m3. Tính gần đúng thể tích khí nitơ và khí oxi trong phòng (coi không khí chỉ gồm 78% N2 và 21% O2, bỏ qua 1% còn lại).
Đáp án: V(N2) ≈ 50 × 0,78 = 39 m3; V(O2) ≈ 50 × 0,21 = 10,5 m3.
Bài 2. Điền vào chỗ trống: “Trong không khí, khí … chiếm khoảng 78% thể tích, khí … chiếm khoảng 21% thể tích.”
Đáp án: nitơ; oxi.
Bài 3. Đúng hay sai: “Nếu lấy hết khí oxi ra khỏi không khí thì phần còn lại gần như chỉ là khí cacbonic.”
Đáp án: Sai. Phần còn lại chủ yếu là khí nitơ (khoảng 78%), khí cacbonic chỉ rất ít.
Ghi nhớ
- Không khí là hỗn hợp khí; nitơ chiếm khoảng 78%, oxi khoảng 21%, các khí khác khoảng 1% (theo thể tích).
- Thành phần chính (chủ yếu) là khí nitơ; oxi là thành phần duy trì sự sống và sự cháy.
Câu hỏi thường gặp
Thành phần chính trong không khí là khí nào?
Là khí nitơ (N2), chiếm khoảng 78% thể tích không khí. Khí oxi đứng thứ hai với khoảng 21%.
Không khí gồm bao nhiêu phần trăm oxi?
Khoảng 21% thể tích. Đây là tỉ lệ gần đúng, thường nhớ nhanh là xấp xỉ 1/5 thể tích không khí.
Vì sao khí nitơ nhiều nhất mà con người không hít nitơ để sống?
Nitơ khá trơ ở điều kiện thường nên cơ thể không dùng nó cho hô hấp. Cơ thể chỉ lấy khí oxi trong không khí để oxi hoá chất dinh dưỡng, còn nitơ được thở ra gần như nguyên vẹn.
Tỉ lệ 78% và 21% tính theo thể tích hay khối lượng?
Tính theo thể tích. Nếu tính theo khối lượng thì tỉ lệ sẽ hơi khác vì khối lượng mol của các khí không giống nhau.