Trả lời nhanh
Phát biểu đúng là: “Phân tử là một nhóm nguyên tử (hai hay nhiều nguyên tử) liên kết với nhau, đại diện cho chất và thể hiện đầy đủ tính chất hoá học của chất đó.” Lý do: phân tử được tạo bởi các nguyên tử liên kết, có thể cùng loại (O2) hoặc khác loại (H2O), nhưng luôn là hạt đại diện cho chất.
Đề bài và cách đọc đề
Đề thường gặp ở KHTN lớp 7 (chủ đề Phân tử – Đơn chất – Hợp chất) có dạng: “Hãy chọn phát biểu đúng trong các phát biểu dưới đây: Phân tử là một nhóm …”. Phần cần điền là đặc điểm của nhóm nguyên tử đó. Vì không còn nguyên văn bốn phương án, bài này nêu phát biểu đúng đầy đủ và các kiểu phát biểu sai hay được dùng làm đáp án nhiễu, để em tự đối chiếu với đề của mình.
Kiến thức cần nhớ về phân tử
- Cấu tạo: phân tử gồm một số nguyên tử liên kết với nhau (đa số là từ hai nguyên tử trở lên).
- Vai trò: là hạt đại diện cho chất, mang đầy đủ tính chất hoá học của chất đó.
- Phân loại theo nguyên tử tạo nên: phân tử đơn chất (các nguyên tử cùng loại: H2, O2, Cl2) và phân tử hợp chất (các nguyên tử khác loại: H2O, CO2, NH3).
- Khối lượng phân tử = tổng khối lượng nguyên tử của các nguyên tử trong phân tử (đơn vị amu).
Vì sao các phát biểu sai lại sai?
| Kiểu phát biểu hay gặp | Nhận xét |
|---|---|
| “Phân tử chỉ gồm các nguyên tử cùng loại” | Sai. Phân tử nước có hai nguyên tố H và O. |
| “Phân tử chỉ gồm các nguyên tử khác loại” | Sai. Phân tử O2, N2 gồm các nguyên tử cùng loại. |
| “Phân tử là hạt mang điện” | Sai. Phân tử trung hoà về điện vì tổng điện tích các nguyên tử bằng 0. |
| “Các nguyên tử trong phân tử đứng rời nhau, không liên kết” | Sai. Điều kiện để thành phân tử là các nguyên tử liên kết với nhau. |
| “Phân tử không còn giữ tính chất của chất” | Sai. Phân tử chính là hạt giữ tính chất hoá học của chất. |
Ví dụ giúp nhớ nhanh
- Khí oxygen: phân tử gồm 2 nguyên tử O liên kết, viết O2, khối lượng phân tử 16 × 2 = 32 amu.
- Nước: 1 nguyên tử O và 2 nguyên tử H, khối lượng phân tử 16 + 2 = 18 amu.
- Carbon dioxide: 1 C và 2 O, khối lượng phân tử 12 + 32 = 44 amu.
Mẹo nhớ: “Phân tử = nhóm nguyên tử liên kết + đại diện cho chất”. Thấy phát biểu nào thiếu một trong hai ý này hoặc thêm điều kiện “chỉ cùng loại/chỉ khác loại” thì nghi ngờ ngay.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm phân tử với nguyên tử: nguyên tử là hạt cấu tạo nên phân tử, còn phân tử mới là hạt đại diện cho chất (với chất có phân tử).
- Cho rằng mọi chất đều do phân tử tạo nên. Thực tế, kim loại và các hợp chất ion như NaCl được tạo từ nguyên tử hoặc ion, không nói tới “phân tử NaCl” trong chương trình phổ thông.
- Nhầm “đơn chất” với “nguyên tử cùng loại” khi nói về khí hiếm hay kim loại, trong khi đề đang hỏi về phân tử.
Bài luyện tập
- Tính khối lượng phân tử của CH4 (C = 12, H = 1).
Đáp án: 12 + 4 × 1 = 16 amu. - Tính khối lượng phân tử của H2SO4 (H = 1, S = 32, O = 16).
Đáp án: 2 + 32 + 64 = 98 amu. - Trong các phân tử Cl2, HCl, N2, CO2, phân tử nào là phân tử đơn chất?
Đáp án: Cl2 và N2, vì chỉ gồm các nguyên tử của một nguyên tố.
Câu hỏi thường gặp
Phân tử là gì?
Phân tử là một nhóm nguyên tử liên kết với nhau, là hạt đại diện cho chất và thể hiện đầy đủ tính chất hoá học của chất đó.
Phân tử có thể gồm các nguyên tử cùng loại không?
Có. Phân tử đơn chất như O2, H2, Cl2 gồm các nguyên tử của cùng một nguyên tố; phân tử hợp chất như H2O, CO2 gồm các nguyên tử khác loại.
Cách tính khối lượng phân tử?
Cộng khối lượng nguyên tử của tất cả nguyên tử trong phân tử. Ví dụ H2O = 2 × 1 + 16 = 18 amu.
Phân tử có mang điện không?
Không. Phân tử trung hoà về điện, hạt mang điện là ion.