Trả lời nhanh
Văn hóa Phục hưng là phong trào văn hóa – tư tưởng lớn của giai cấp tư sản và tầng lớp quý tộc mới ở châu Âu, bắt đầu từ Italia vào thế kỉ XIV rồi lan ra nhiều nước Tây Âu. Phong trào khôi phục tinh hoa văn hóa Hy Lạp – La Mã cổ đại, đề cao con người và khoa học, phê phán Giáo hội và chế độ phong kiến, mở đường cho xã hội tư bản phát triển.
1. “Phục hưng” nghĩa là gì?
“Phục hưng” nghĩa là sự khôi phục, làm sống lại (tiếng Pháp: Renaissance – “tái sinh”). Cái được làm sống lại là những giá trị văn hóa của Hy Lạp và La Mã cổ đại, vốn đề cao lí trí, vẻ đẹp và con người, nhưng bị Giáo hội thời Trung đại lãng quên.
Lưu ý: Phục hưng không phải là quay lại quá khứ. Các nhà tư tưởng mượn tinh thần cổ đại để xây dựng một nền văn hóa mới phục vụ giai cấp mới.
2. Vì sao phong trào ra đời ở Italia?
- Kinh tế: các thành thị như Venice, Florence, Genoa buôn bán sầm uất, xuất hiện xưởng thủ công và ngân hàng mang tính chất tư bản chủ nghĩa.
- Giai cấp: tầng lớp tư sản và quý tộc mới giàu có về kinh tế nhưng không có địa vị chính trị – xã hội tương xứng.
- Tư tưởng: Giáo hội Công giáo và giáo lí phong kiến kìm hãm tự do tư tưởng, coi thường đời sống trần thế, trong khi giai cấp mới cần một hệ tư tưởng khác.
- Điều kiện văn hóa: Italia còn nhiều di tích, tác phẩm của thời La Mã cổ đại; nhiều học giả mang sách cổ Hy Lạp đến đây.
Mẹo nhớ: có tiền – thiếu quyền – bị giáo hội kìm → cần phong trào văn hóa để đòi vị thế.
3. Nội dung chính của phong trào
- Phê phán sự thối nát của Giáo hội Công giaó và những ràng buộc của chế độ phong kiến.
- Đề cao giá trị con người (tư tưởng nhân văn): con người có quyền hưởng hạnh phúc ở đời này, có tự do cá nhân, có khả năng sáng tạo.
- Đề cao khoa học – lí trí, đấu tranh chống tư tưởng thần quyền, mê tín.
- Phát triển văn học, nghệ thuật, khoa học theo hướng hiện thực, gần gũi với đời sống.
4. Thành tựu tiêu biểu
| Lĩnh vực | Nhân vật | Tác phẩm / phát minh nổi bật |
|---|---|---|
| Văn học | Dante, Petrarca, Boccaccio (Italia) | “Thần khúc”, thơ tình, “Mười ngày” |
| Văn học | Shakespeare (Anh), Cervantes (Tây Ban Nha) | “Rô-mê-ô và Giu-li-ét”, “Hăm-lét”, “Đôn Ki-hô-tê” |
| Hội họa, điêu khắc | Leonardo da Vinci, Michelangelo, Raphael | “Mona Lisa”, “Bữa tiệc cuối cùng”; tượng David, tranh trần nhà nguyện Sistine; các bức tranh Madonna |
| Khoa học | Copernicus, Galileo, Bruno | Thuyết nhật tâm (Mặt Trời là trung tâm), kính thiên văn quan sát bầu trời, bảo vệ quan điểm khoa học |
| Tư tưởng | Thomas More, Erasmus | “Utopia” (Không tưởng), tác phẩm châm biếm Giáo hội |
Ví dụ về sức mạnh của khoa học: Copernicus cho rằng Trái Đất quay quanh Mặt Trời, đi ngược giáo lí cho rằng Trái Đất là trung tâm vũ trụ. Bruno bảo vệ quan điểm này nên bị Giáo hội thiêu sống năm 1600; Galileo cũng bị tòa án Giáo hội buộc tội. Điều đó cho thấy cuộc đấu tranh tư tưởng gay gắt đến mức nào.
5. Ý nghĩa lịch sử
- Đánh mạnh vào tư tưởng thần quyền và trật tự phong kiến, giải phóng tư tưởng con người.
- Mở ra thời kì phát triển rực rỡ của văn học, nghệ thuật, khoa học châu Âu.
- Góp phần chuẩn bị tư tưởng cho phong trào Cải cách tôn giáo và sự hình thành, phát triển của chủ nghĩa tư bản.
- Để lại di sản nhân văn cho nhân loại: tôn trọng con người và tri thức.
6. Lỗi sai thường gặp
- Nhầm tính chất: đây là phong trào của giai cấp tư sản (cùng quý tộc mới), không phải của nông dân hay giáo sĩ.
- Nhầm “chống tôn giáo”: phong trào phê phán sự thối nát và quyền lực của Giáo hội, không phủ nhận hoàn toàn đức tin; nhiều nghệ sĩ vẫn vẽ đề tài tôn giáo, nhưng thể hiện con người sống động, hiện thực.
- Nhầm nơi bắt đầu: Italia, không phải Anh hay Pháp.
- Nhầm với Cải cách tôn giáo: Phục hưng thiên về văn hóa – tư tưởng; Cải cách tôn giáo (do Luther khởi xướng năm 1517) là phong trào đấu tranh trực tiếp chống Giáo hội về mặt tôn giáo.
7. Câu mẫu trả lời ngắn gọn (để ghi vở)
“Văn hóa Phục hưng là phong trào văn hóa – tư tưởng của giai cấp tư sản châu Âu, bắt đầu ở Italia từ thế kỉ XIV. Phong trào khôi phục giá trị văn hóa cổ đại Hy Lạp – La Mã, đề cao con người, khoa học, phê phán Giáo hội và chế độ phong kiến, tạo ra nhiều thành tựu rực rỡ về văn học, nghệ thuật, khoa học.”
8. Luyện tập
Câu 1. Vì sao nói giai cấp tư sản là lực lượng khởi xướng phong trào?
Đáp án: Họ có sức mạnh kinh tế nhưng bị chế độ phong kiến và Giáo hội cản trở về chính trị, xã hội; họ cần một nền văn hóa, tư tưởng mới bảo vệ quyền lợi và địa vị của mình.
Câu 2. Nêu hai nhà khoa học thời Phục hưng và đóng góp của họ.
Đáp án: Copernicus đưa ra thuyết nhật tâm; Galileo dùng kính thiên văn quan sát bầu trời, ủng hộ thuyết nhật tâm.
Câu 3. Tư tưởng nhân văn thời Phục hưng thể hiện ở điểm nào trong nghệ thuật?
Đáp án: Nghệ sĩ miêu tả con người với vẻ đẹp thể chất, tình cảm chân thực (như tượng David, tranh của Leonardo da Vinci), thay vì hình ảnh khô cứng, thần thánh hóa thời Trung đại.
Câu hỏi thường gặp
Văn hóa Phục hưng bắt đầu ở đâu và khi nào?
Phong trào bắt đầu ở Italia vào thế kỉ XIV, phát triển mạnh trong thế kỉ XV–XVI rồi lan sang nhiều nước Tây Âu như Anh, Pháp, Hà Lan, Tây Ban Nha.
Tư tưởng nhân văn của phong trào Phục hưng là gì?
Là tư tưởng đề cao giá trị con người, quyền hưởng hạnh phúc, tự do cá nhân và khả năng sáng tạo; đồng thời phản đối sự trói buộc của thần quyền và chế độ phong kiến.
Kể tên các danh nhân tiêu biểu của thời Phục hưng?
Văn học có Dante, Boccaccio, Shakespeare, Cervantes; mĩ thuật có Leonardo da Vinci, Michelangelo, Raphael; khoa học có Copernicus, Galileo, Bruno.
Phong trào Văn hóa Phục hưng có ý nghĩa gì?
Phong trào đánh vào tư tưởng thần quyền, giải phóng tư tưởng, thúc đẩy văn học – nghệ thuật – khoa học phát triển và chuẩn bị tư tưởng cho sự ra đời của chủ nghĩa tư bản.