Trả lời nhanh
Trong gia đình, tôn trọng sở thích và mong muốn của từng người là lắng nghe, không cười cợt, và tìm cách sắp xếp để mỗi người có chỗ cho điều mình thích. Đó không phải là làm theo mọi ý. Việc gây hại, trái phép hoặc ảnh hưởng nặng đến người khác thì cần được nói thẳng và không chiều. Bốn bài dưới đây cùng ý ấy, viết theo giọng bài nói lớp 6, khác độ dài.
Dàn ý bài nói về đời sống gia đình
Đề nằm trong gợi ý phần Nói và nghe, Ngữ văn 6, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống: trình bày ý kiến về một vấn đề trong đời sống gia đình. Một hướng là sự tôn trọng sở thích và mong muốn của từng người. Bài nói cần có chào hỏi, ý kiến rõ, lý lẽ, một ví dụ trong nhà, và một cách ứng xử em chọn.
Mở đầu. Chào. Nêu việc: trong nhà mỗi người một thích, dễ thành cãi nếu ai cũng cho ý mình là đúng. Ý kiến: tôn trọng nhau thì nhà bớt nặng lời.
Nội dung.
- Giải thích ngắn: sở thích là điều mình thấy vui khi làm. Mong muốn là điều mình muốn được làm hoặc được trở thành. Hai thứ có thể nhỏ, như món ăn, hoặc lớn, như ước mơ học một môn.
- Vì sao cần tôn trọng: người được nghe sẽ dám nói thật. Người bị cười sẽ giấu, rồi xa cách. Anh em khác nhau là thường, không phải lỗi.
- Ví dụ một lần cụ thể trong nhà hoặc ở lớp, kể ngắn.
- Giới hạn: không tôn trọng kiểu chiều hư. Muốn thức khuya chơi game đến bỏ học, muốn lấy đồ của em mà không hỏi, thì không phải sở thích để người khác phải chịu.
- Cách làm: hỏi trước khi dùng chung một thứ, chia giờ, nói “anh không thích nhưng anh không cấm” với việc vô hại.
Kết. Nhắc lại ý trong một câu. Nói một việc em sẽ làm tuần này. Cảm ơn người nghe.
Khi nói, em nhìn người nghe ở chỗ ví dụ. Đừng đọc dàn ý như đọc mục lục. Một ví dụ thôi, kể xong thì dừng.
Bài rất ngắn, khoảng một phút
Em chào thầy cô và các bạn. Hôm nay em nói về việc tôn trọng sở thích của từng người trong gia đình.
Nhà em bốn người, bốn kiểu chơi. Nếu ai cũng bắt người kia xem đúng cái mình xem, bữa cơm sẽ thành cuộc cãi. Em nghĩ tôn trọng là hỏi một câu trước khi quyết. “Em đang vẽ, cho anh mượn bàn nhé?” khác hẳn với giật giấy. Câu hỏi ấy mất vài giây, nhưng người kia thấy ý mình được tính đến.
Em không bảo phải thích mọi thứ người khác thích. Em chỉ không cười khi em của em hát lệch tông. Tuần này em sẽ hỏi anh trước khi đổi kênh. Em cảm ơn các bạn đã nghe.
Bài vừa: anh đá bóng, em vẽ
Em chào thầy cô và các bạn. Em muốn nói về sự tôn trọng sở thích và mong muốn của từng người trong nhà. Ý của em là: nhà êm không phải vì ai cũng giống ai, mà vì ai cũng được có một khoảng cho điều mình thích.
Anh em mê bóng đá. Em em mê vẽ. Trước đây cứ tối là tranh cái ti vi và cái bàn. Anh bảo vẽ thì ra ngoài. Em bảo bóng đá ồn. Mẹ mệt. Một lần bố không đứng về ai. Bố hỏi mỗi người cần bao lâu. Anh cần một trận. Em cần đến khi tô xong bức. Hai việc không diễn ra cùng một mét vuông thì đỡ. Anh ra sân trước nhà. Em ngồi bàn. Hết giờ, không ai bị cấm sở thích của mình.
Em học được rằng tôn trọng không phải nhường hết. Nếu em vẽ cả tối và anh không bao giờ được xem trận, thì đó là em được chiều, không phải cả nhà tôn trọng nhau. Tôn trọng là cả hai đều có phần. Người lớn làm gương bằng cách hỏi, không phải bằng cách phán “con gái thì đừng đá bóng” hoặc “con trai vẽ làm gì”. Câu ấy không bàn sở thích. Câu ấy cấm một người được là chính họ.
Em cũng thấy có mong muốn không nên theo. Em từng muốn thức đến một giờ để vẽ. Mẹ không cấm em vẽ. Mẹ cấm giờ ấy vì sáng hôm sau em ngủ gật. Em hiểu: mẹ vẫn tôn trọng sở thích, mẹ không tôn trọng việc hại sức khỏe. Phân biệt được hai thứ này thì em khỏi trách “nhà không ai hiểu con”.
Kết lại, em sẽ hỏi trước khi dùng đồ chung và sẽ không chế giễu khi anh hát. Việc nhỏ, làm được ngay trong tuần. Em cảm ơn thầy cô và các bạn.
Bài dài hơn: tôn trọng không phải chiều
Em chào thầy cô và các bạn. Vấn đề em trình bày là sự tôn trọng sở thích và mong muốn của từng người, nhất là trong gia đình. Em cho rằng đây là cách nhà mình đỡ biến yêu thương thành sự áp đặt.
Mỗi người một sở thích vì mỗi người một tính. Có người yên khi đọc. Có người yên khi có nhạc. Không bên nào “đúng chất gia đình” hơn. Khi ta cười “thích cái ấy là kỳ”, người kia không bỏ sở thích. Họ chỉ thôi kể cho ta nghe. Nhà vẫn ở chung một mái, mà chuyện thì hết. Em thấy vậy ở chính em. Lúc em khoe muốn học đàn, có người bảo đàn thì tốn tiền, học thêm đi. Em im. Không phải em hết muốn. Em hết muốn nói.
Tôn trọng bắt đầu bằng nghe hết câu. Nghe hết chưa phải đã đồng ý. Em có thể nói: “Anh chưa thích trò đó, nhưng anh thấy em vui, em chơi ở ban công nhé, đừng để chiếm cả phòng.” Câu này có giới hạn rõ, không có lời chê. Người nghe biết mình được tính, và biết phần mình dừng ở đâu.
Mong muốn lớn hơn sở thích một bậc. Sở thích là chiều nay ăn gì, chơi gì. Mong muốn là em muốn theo một lớp năng khiếu, muốn nuôi một con vật, muốn chọn môn mình hợp. Với mong muốn lớn, tôn trọng là cho em thử trong một khoảng thời gian, có thỏa thuận về học. Nếu học sút vì chơi, thì dừng phần chơi ấy, không phải cấm cả ước. Nếu học vẫn ổn, gia đình bớt lo. Cách này công bằng hơn là cấm từ đầu hoặc chiều đến khi bỏ bê.
Em không đồng ý kiểu tôn trọng giả. “Con thích gì bố cũng cho” nghe đẹp, nhưng nếu “thích” là lấy đồ của em mà không hỏi, hoặc trốn việc nhà để chơi, thì người khác phải trả giá. Tôn trọng từng người gồm cả tôn trọng người không nói to. Em út ít cãi. Nếu cứ nhường mãi, sở thích của em không bao giờ tới lượt. Gia đình cần để ý người ít lên tiếng, không chỉ nghe người nói khỏe.
Việc em chọn là nhỏ và làm được. Tối nay em hỏi mẹ muốn xem gì, không bật đúng kênh em thích. Cuối tuần em không mở cửa xông vào khi anh đang học. Hai việc ấy không cần diễn văn. Nếu mỗi người trong nhà có hai việc như vậy, em tin bữa cơm đỡ có câu “mày chỉ nghĩ đến mày”.
Em xin hết. Em cảm ơn thầy cô và các bạn đã nghe.
Cách chọn bài và lỗi nên tránh
Bài một phút dùng khi chỉ được nói ngắn. Bài anh em đá bóng và vẽ đủ ý cho một lần nói năm đến bảy phút. Bài dài dùng khi thầy cô xin bài viết, vì có thêm phần mong muốn lớn và phần tôn trọng giả.
Lỗi hay gặp là kể ba bốn chuyện, mỗi chuyện một dòng, người nghe không thấy cảnh nào. Một chuyện, có lời thoại ngắn, rồi dừng. Lỗi thứ hai là kết bằng “tất cả hãy yêu thương nhau” trong khi thân bài đang nói về sở thích. Hãy kết bằng việc em làm. Lỗi thứ ba là quên giới hạn, biến bài thành “muốn gì được nấy”. Đề hỏi ý kiến, nên em phải cho thấy em nghĩ đến cả người xung quanh.
Trước khi nói, em đọc một lần thành tiếng và gạch câu nào dài quá một hơi. Bài nói lớp 6 hay khi câu ngắn và ví dụ là việc có thật trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Đề tôn trọng sở thích và mong muốn thuộc bài nào?
Đây là gợi ý đề tài trong phần Nói và nghe, trình bày ý kiến về một vấn đề đời sống gia đình, Ngữ văn 6 bộ Kết nối tri thức với cuộc sống.
Tôn trọng sở thích có phải là đồng ý mọi điều không?
Không. Tôn trọng là lắng nghe và không chế giễu. Nếu mong muốn gây hại cho bản thân hoặc người khác, gia đình cần nói rõ và không làm theo.
Mở bài nói nên chào và nêu ý như thế nào?
Chào thầy cô và các bạn, nêu vấn đề là sở thích của từng người trong nhà, rồi nói thẳng ý: tôn trọng nhau thì nhà đỡ cãi.
Ví dụ nào vừa cụ thể vừa không kể chuyện lê thê?
Một việc nhỏ: anh thích bóng đá, em thích vẽ, cách chia ti vi hoặc góc học. Kể một lần, rồi rút ra cách ứng xử.
Kết bài nói cần nhắc điều gì?
Nhắc một việc em sẽ làm ở nhà, ví dụ hỏi ý anh chị trước khi đổi kênh, thay vì hô “hãy tôn trọng nhau”.