Trả lời nhanh
Bài nghị luận về lối sống ích kỉ gồm bốn bước: giải thích ích kỉ là chỉ nghĩ đến lợi ích riêng; nêu biểu hiện trong học tập, gia đình, xã hội; phân tích nguyên nhân, tác hại; đề xuất cách khắc phục. Bài dưới đây có dàn ý chung và 4 bài mẫu theo bốn góc nhìn khác nhau để em chọn học.
Đề bài
Viết bài văn nghị luận về một vấn đề đời sống (một thói xấu của con người trong xã hội hiện đại): lối sống ích kỉ.
Đây là dạng bài thuộc phần Viết của Ngữ văn 8 Kết nối tri thức. Em có thể xem thêm hướng dẫn chung tại bài soạn Viết bài văn nghị luận về một thói xấu của con người trong xã hội hiện đại.
Hiểu đúng về ích kỉ trước khi viết
Ích kỉ là chỉ biết nghĩ đến lợi ích, sự thoải mái của riêng mình, bất chấp cảm xúc và quyền lợi của người khác. Người ích kỉ thường tính toán thiệt hơn, ít chia sẻ, ít biết ơn.
Cần phân biệt rõ để bài viết không bị lệch ý:
| Khái niệm | Bản chất | Ví dụ |
|---|---|---|
| Ích kỉ | Đặt mình lên trên, gây thiệt cho người khác | Giấu tài liệu hay để bạn không giỏi hơn mình |
| Biết bảo vệ quyền lợi chính đáng | Giữ điều mình đáng được hưởng, không hại ai | Từ chối cho mượn bài khi đang thi |
| Quan tâm bản thân | Chăm sóc sức khoẻ, học tập, nghỉ ngơi hợp lí | Dành thời gian ngủ đủ để học tốt hơn |
Lỗi hay gặp: viết rằng “quan tâm đến bản thân là ích kỉ”. Em nên nói rõ: yêu bản thân là bình thường, chỉ khi vì mình mà làm tổn hại người khác thì mới là ích kỉ.
Dàn ý chung
1. Mở bài
- Dẫn vào vấn đề: xã hội hiện đại đề cao cá nhân nhưng cũng nảy sinh lối sống ích kỉ.
- Nêu vấn đề nghị luận và thái độ của em.
2. Thân bài
- Giải thích: ích kỉ là gì, khác gì với biết yêu quý bản thân.
- Biểu hiện: ở lớp (không giúp bạn, giấu bài), ở nhà (chỉ đòi hỏi, không phụ giúp), ngoài xã hội (xả rác, chen lấn, vô cảm trước người gặp nạn).
- Nguyên nhân: được nuông chiều, thiếu kĩ năng đồng cảm, chạy theo vật chất, ảnh hưởng của lối sống thực dụng.
- Tác hại: bị xa lánh, cô đơn; làm việc nhóm kém hiệu quả; làm xói mòn tình cảm gia đình, sự gắn kết cộng đồng.
- Giải pháp: tập đặt mình vào vị trí người khác, tham gia hoạt động tập thể, làm việc thiện nhỏ hằng ngày; gia đình – nhà trường giáo dục lòng sẻ chia.
- Mở rộng: phê phán lối sống ích kỉ nhưng không nên đòi hỏi con người hi sinh vô điều kiện; cần biết cho và nhận.
3. Kết bài
- Khẳng định lại: ích kỉ là thói xấu cần loại bỏ.
- Liên hệ bản thân: sống chan hoà, biết sẻ chia.
Bài văn mẫu 1: Nhìn tổng quát vấn đề
Trong cuộc sống, có những người luôn tự hỏi: “Việc này có lợi gì cho mình?” trước khi làm bất cứ điều gì. Đó là biểu hiện của lối sống ích kỉ, một thói xấu tưởng nhỏ nhưng có thể bào mòn cả tình người lẫn sự phát triển của xã hội.
Ích kỉ là chỉ biết nghĩ cho bản thân, đặt lợi ích riêng lên trên tất cả, sẵn sàng làm thiệt người khác để mình được hưởng. Thói xấu này có mặt ở khắp nơi. Ở trường, đó là bạn không muốn giảng bài cho người khác vì sợ bị vượt mặt. Ở nhà, đó là người con chỉ biết đòi hỏi mà chẳng bao giờ hỏi cha mẹ đã ăn chưa, mệt không. Ngoài xã hội, đó là người thản nhiên vứt rác ra đường, hoặc đứng nhìn người gặp nạn mà chỉ lo quay điện thoại thay vì giúp đỡ.
Nguyên nhân của lối sống này có phần do cách nuôi dạy: những đứa trẻ được chiều chuộng quá mức dễ nghĩ rằng cả thế giới phải xoay quanh mình. Có phần do lối sống thực dụng, coi tiền bạc và lợi ích là thước đo mọi giá trị. Cũng có khi do mạng xã hội khiến nhiều người chỉ chú ý đến hình ảnh của chính mình.
Hậu quả của ích kỉ là rất rõ. Người ích kỉ có thể được lợi trước mắt, nhưng về lâu dài họ mất bạn bè, mất sự tin cậy, sống cô đơn giữa đám đông. Một tập thể có nhiều người ích kỉ thì việc chung không ai làm, trách nhiệm đẩy qua đẩy lại, cái chung dần suy yếu.
Tuy nhiên, cần phân biệt ích kỉ với việc biết chăm lo cho bản thân. Ta có quyền học tập, nghỉ ngơi, bảo vệ điều chính đáng của mình. Chỉ khi vì mình mà bỏ mặc, làm hại người khác thì mới đáng phê phán.
Để khắc phục, mỗi người trước hết cần tập nhìn sự việc từ vị trí của người khác. Hãy bắt đầu từ việc nhỏ: nhường chỗ trên xe buýt, chia sẻ bài với bạn, phụ giúp việc nhà. Gia đình và nhà trường cũng cần dạy trẻ biết cho đi, biết cảm ơn.
Là học sinh, em tự nhắc mình: sống không chỉ để nhận mà còn để trao. Khi biết nghĩ cho người, ta không mất đi điều gì, mà còn có được niềm vui và sự quý trọng chân thành.
Bài văn mẫu 2: Góc nhìn học đường
Lớp em có một bạn học rất giỏi Toán. Mỗi khi có người nhờ giảng bài, bạn thường đáp: “Mình bận lắm”. Thật ra bạn sợ người khác giỏi lên sẽ tranh mất vị trí của mình. Câu chuyện nhỏ ấy cho thấy ích kỉ không ở đâu xa, nó có thể nằm ngay trong lớp học.
Trong môi trường học đường, ích kỉ biểu hiện bằng nhiều cách: giấu tài liệu hay, không chịu chia sẻ cách học, trong làm việc nhóm thì chỉ nhận phần dễ, đẩy phần khó cho bạn; ngồi cuối lớp bật bài ồn ào mà không để ý đến những người đang cần yên tĩnh. Có bạn còn vui mừng khi thấy bạn khác điểm thấp, vì như thế mình sẽ “nổi” hơn.
Lối sống ấy khiến người trong cuộc đánh mất nhiều thứ. Kiến thức giống như ngọn lửa, chia cho người khác không làm nó nhỏ đi mà còn giúp ta hiểu bài sâu hơn, vì giảng lại cho bạn chính là cách ôn bài hiệu quả nhất. Người cứ giữ riêng cho mình dần bị bạn bè e dè, trong khi tập thể lớp thiếu đi không khí cùng tiến bộ.
Giải pháp không phức tạp. Giáo viên có thể tổ chức học nhóm, chấm điểm theo kết quả chung để các bạn thấy rằng thành công của mỗi người gắn với thành công của cả nhóm. Về phía mỗi học sinh, hãy thử là người đầu tiên chủ động giúp bạn một câu hỏi khó, cũng như biết nhờ bạn giúp mình khi cần.
Một lớp học đẹp không phải lớp có nhiều người xuất sắc đứng riêng lẻ, mà là lớp mà ai cũng sẵn lòng kéo bạn mình đi lên cùng.
Bài văn mẫu 3: Góc nhìn gia đình và cộng đồng
Có những bữa cơm gia đình mà mỗi người một chiếc điện thoại, món ngon đến đâu cũng chỉ lo gắp phần mình. Có những căn nhà, mẹ vừa đi làm về đã vội vào bếp, trong khi con cái nằm dài ở phòng khách chờ gọi ăn. Đó là những lát cắt nhỏ của lối sống ích kỉ mà ta dễ coi là “bình thường”.
Ích kỉ trong gia đình thường bắt đầu từ sự vô tâm. Con cái xem sự hi sinh của cha mẹ là điều đương nhiên, quên rằng cha mẹ cũng có lúc mệt mỏi, cũng cần được hỏi han. Anh chị em tranh nhau phần hơn, ít khi nhường nhịn. Khi tình cảm bị tính toán như một cuộc trao đổi, tổ ấm cũng nguội đi.
Ra ngoài xã hội, ích kỉ là lấn làn, vượt đèn đỏ để mình đến sớm vài phút mà gây nguy hiểm cho người đi đường; là xả nước thải, rác xuống nơi dùng chung; là mùa dịch tranh mua tích trữ đồ, bỏ mặc người yếu thế. Ngược lại, hình ảnh những người sẵn sàng chia nhau từng suất cơm, từng chiếc khẩu trang trong lúc khó khăn lại làm ta xúc động và tin vào điều tốt đẹp.
Ích kỉ khiến sợi dây gắn kết con người lỏng dần. Một cộng đồng mà ai cũng chỉ lo phần mình thì khó vượt qua thiên tai, dịch bệnh, vì sức mạnh chung được tạo nên từ sự tin tưởng lẫn nhau.
Muốn thay đổi, mỗi người nên bắt đầu từ những hành động rất nhỏ trong nhà: rửa bát giúp mẹ, hỏi thăm khi cha về muộn, nhường em phần ngon. Ra ngoài, giữ trật tự công cộng, giúp người già qua đường. Những điều nhỏ lặp lại mỗi ngày sẽ hình thành thói quen biết nghĩ đến người khác.
Bài văn mẫu 4: Đối thoại với ý kiến trái chiều
Có người cho rằng: “Ai cũng ích kỉ cả, nghĩ cho mình trước là lẽ thường”. Ý kiến ấy đúng một nửa, nhưng nếu xem đó là cái cớ để sống ích kỉ thì lại sai hoàn toàn.
Đúng ở chỗ, con người ai cũng có nhu cầu riêng: được ăn no, mặc ấm, được học hành, được an toàn. Nghĩ đến những điều đó không có gì đáng chê. Nhưng ích kỉ bắt đầu khi nhu cầu của mình trở thành lí do để chà đạp nhu cầu của người khác: lấy phần của bạn, trút việc cho đồng đội, thấy người gặp khó mà quay đi vì “không liên quan đến mình”.
Thử hình dung một nhóm bốn bạn làm bài thuyết trình. Nếu ai cũng nghĩ “để người khác làm, mình hưởng điểm chung”, bài sẽ không thể hoàn thành. Cả nhóm cùng thiệt, kể cả người tưởng mình khôn khéo. Điều đó cho thấy ích kỉ không đem lại lợi ích bền vững, vì lợi ích của mỗi người luôn gắn với tập thể mà họ sống trong đó.
Cũng có ý kiến ngược lại: muốn không ích kỉ thì phải hi sinh tất cả. Điều này không cần thiết và cũng không thực tế. Cách sống đẹp là biết cân bằng: vừa lo cho mình, vừa sẵn lòng sẻ chia trong khả năng. Giúp bạn một bài toán khó không làm ta thiệt, mà còn khiến tình bạn gắn bó hơn.
Bởi vậy, thay vì viện cớ “ai cũng vậy”, mỗi chúng ta nên tự đặt câu hỏi: hành động của mình có làm ai thiệt không? Nếu có, hãy dừng lại và điều chỉnh. Từng người thay đổi một chút, xã hội sẽ ấm hơn rất nhiều.
Mẹo viết bài nghị luận về thói xấu đạt điểm cao
- Có luận điểm rõ: mỗi đoạn một ý (giải thích – biểu hiện – nguyên nhân – tác hại – giải pháp).
- Dẫn chứng đời sống: chọn ví dụ cụ thể, gần gũi, tránh nói chung chung.
- Có phản biện: thêm một đoạn nói về ranh giới giữa ích kỉ và quan tâm chính đáng, bài sẽ sâu hơn.
- Liên kết câu, đoạn: dùng từ nối như “tuy nhiên”, “bởi vậy”, “ngược lại”.
- Tránh giọng lên lớp: dùng “chúng ta”, “mỗi người”, đừng chỉ trích một cá nhân cụ thể.
Em cũng có thể tham khảo cách làm với các thói xấu khác: thói khoe khoang, trì hoãn công việc, thói nói dối. Kho đề đầy đủ hơn nằm ở văn mẫu lớp 8 Kết nối tri thức.
Lỗi thường gặp
- Chỉ liệt kê biểu hiện mà không phân tích tác hại.
- Lẫn lộn ích kỉ với tự trọng hoặc biết giữ ranh giới cá nhân.
- Kết bài chỉ lặp lại mở bài, không có liên hệ bản thân.
- Dùng dẫn chứng bịa đặt, thiếu thực tế hoặc quá xa lạ.
Luyện tập
Bài 1. Viết một đoạn văn 6–8 câu nêu tác hại của lối sống ích kỉ trong làm việc nhóm.
Gợi ý: câu mở nêu luận điểm (ích kỉ làm nhóm mất hiệu quả); 2–3 câu nêu biểu hiện (đẩy việc khó, giữ thông tin); 2 câu nêu hậu quả (chậm tiến độ, mất lòng tin); câu kết khẳng định cần chia sẻ trách nhiệm.
Bài 2. Hãy chỉ ra câu nào dưới đây là biểu hiện ích kỉ: (a) Bạn An từ chối cho bạn chép bài trong giờ kiểm tra; (b) Bạn Bình giấu quyển sách tham khảo để bạn khác không mượn được.
Đáp án: câu (b). Ở (a), bạn An giữ nguyên tắc trung thực, không gây hại ai. Ở (b), bạn Bình vì lợi ích riêng mà cản trở việc học của người khác.
Bài 3. Nêu ba việc làm cụ thể để em khắc phục tính ích kỉ trong tuần này.
Gợi ý: giảng lại một bài khó cho bạn; giúp bố mẹ một việc nhà cố định mỗi ngày; nhường chỗ hoặc giúp đỡ người lớn tuổi khi gặp.
Câu hỏi thường gặp
Bài nghị luận về lối sống ích kỉ nên có mấy phần?
Gồm ba phần: mở bài nêu vấn đề, thân bài giải thích – biểu hiện – nguyên nhân – tác hại – giải pháp, kết bài khẳng định và liên hệ bản thân. Thân bài thường 4–6 đoạn.
Ích kỉ khác gì với biết bảo vệ quyền lợi bản thân?
Bảo vệ quyền lợi chính đáng là giữ điều mình đáng được hưởng mà không làm hại ai. Ích kỉ là đặt lợi ích riêng lên trên và chấp nhận làm thiệt người khác.
Nên dùng dẫn chứng nào khi viết về thói ích kỉ?
Nên chọn ví dụ gần gũi, có thật trong đời sống: chuyện ở lớp, ở nhà, nơi công cộng. Có thể thêm một câu nói hay của người nổi tiếng nhưng không lạm dụng.
Bài văn này thuộc chương trình sách nào?
Dạng đề viết bài văn nghị luận về một vấn đề đời sống (một thói xấu của con người trong xã hội hiện đại) thuộc Ngữ văn 8 bộ Kết nối tri thức với cuộc sống.