Trả lời nhanh
Đây là câu hỏi mở, em chọn 2–3 thể loại văn bản thông tin mình thích rồi nêu lí do. Ví dụ: bản tin báo chí, văn bản giới thiệu danh lam thắng cảnh – di tích, văn bản giải thích hiện tượng tự nhiên. Lí do nên gắn với lợi ích thật: cung cấp thông tin chính xác, mở rộng hiểu biết, dễ tra cứu và có ích trong học tập, đời sống.
Văn bản thông tin là gì?
Văn bản thông tin là loại văn bản chủ yếu cung cấp tri thức, số liệu, sự kiện về thế giới xung quanh một cách khách quan, rõ ràng. Mục đích chính là để người đọc biết và hiểu, chứ không nhằm kể chuyện hay bộc lộ cảm xúc như truyện, thơ.
Vì vậy văn bản thông tin thường có nhan đề, sa-pô hoặc mở đầu nêu vấn đề, các phần được chia mục rõ, kèm số liệu, hình ảnh, sơ đồ, bảng biểu (phương tiện phi ngôn ngữ).
Một số thể loại văn bản thông tin thường gặp
| Thể loại | Cung cấp gì? | Ví dụ gần gũi |
|---|---|---|
| Bản tin, tin tức báo chí | Sự kiện vừa xảy ra: ai, ở đâu, khi nào, thế nào | Tin về một giải thi đấu, một hoạt động của trường |
| Văn bản giới thiệu danh lam thắng cảnh, di tích | Vị trí, lịch sử, giá trị của địa danh | Bài giới thiệu Hoàng thành Thăng Long, vịnh Hạ Long |
| Văn bản giải thích hiện tượng tự nhiên | Nguyên nhân, diễn biến của hiện tượng | Vì sao có mưa, cầu vồng, nhật thực |
| Văn bản giới thiệu một phát minh, nhân vật, loài vật | Đặc điểm, quá trình hình thành, ý nghĩa | Bài về tê tê, về một nhà khoa học |
| Văn bản hướng dẫn, thuyết minh quy tắc | Các bước làm hoặc quy định cần tuân thủ | Hướng dẫn chơi một trò chơi, nội quy thư viện |
| Thông báo, quảng cáo | Thông tin ngắn gọn để người đọc hành động | Thông báo lịch học, áp phích hội sách |
Em không cần nhớ hết bảng này. Chỉ cần chọn những loại em thật sự đã đọc và có cảm nhận riêng.
Cách làm bài: dàn ý 3 bước
- Kể tên: nêu 2–3 thể loại (hoặc 2–3 văn bản cụ thể thuộc thể loại đó).
- Nêu lí do cho từng thể loại: mỗi lí do một ý, tránh nói chung chung kiểu “vì nó hay”.
- Chốt lại: văn bản thông tin giúp em điều gì (hiểu biết, kĩ năng đọc, thói quen tìm hiểu).
Mẹo nhớ: công thức “Thích – Vì – Ví dụ”. Thích thể loại nào, vì sao, và một ví dụ em từng đọc.
Ba đoạn mẫu theo ba góc nhìn
Mẫu 1: Góc nhìn người thích khám phá khoa học
Em thích nhất văn bản giải thích hiện tượng tự nhiên. Những hiện tượng như mưa, sấm chớp, nhật thực vốn rất quen mà em chưa hiểu rõ nguyên nhân. Nhờ các bài viết này, em biết mọi thứ đều có lí do, được trình bày theo từng bước dễ theo dõi, thường kèm sơ đồ minh hoạ. Đọc xong, em thấy mình hiểu thế giới hơn và muốn tìm hiểu thêm.
Mẫu 2: Góc nhìn người yêu quê hương, du lịch
Em yêu thích văn bản giới thiệu danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử. Qua những bài viết đó, em biết địa danh nằm ở đâu, có từ bao giờ, vì sao được coi là quý giá. Số liệu và hình ảnh giúp em hình dung rõ như đã được đến tận nơi. Điều này làm em thêm tự hào về đất nước và có ý thức giữ gìn di sản.
Mẫu 3: Góc nhìn người theo dõi đời sống hằng ngày
Em hay đọc bản tin vì nó ngắn gọn và cập nhật. Chỉ trong vài dòng, em nắm được sự việc diễn ra khi nào, ở đâu, liên quan đến ai. Bản tin còn rèn cho em thói quen đọc có chọn lọc, phân biệt đâu là thông tin chính, đâu là chi tiết phụ. Vì thế em coi bản tin là “cửa sổ” nhìn ra cuộc sống xung quanh.
Lỗi sai thường gặp
- Kể truyện hoặc thơ thay vì văn bản thông tin (truyện cổ tích, bài thơ không thuộc nhóm này).
- Chỉ kể tên, không nêu lí do – đề yêu cầu cả hai.
- Lí do chung chung như “hay, bổ ích” mà không nói bổ ích ở chỗ nào.
- Bịa tên văn bản chưa đọc. Nếu chưa nhớ rõ tên, em chỉ nói tên thể loại cùng một ví dụ quen thuộc.
Bài luyện tập
- Văn bản nào sau đây là văn bản thông tin: (a) bài thơ về mùa thu; (b) bài giải thích vì sao có cầu vồng; (c) truyện ngụ ngôn? Đáp án: (b), vì nó cung cấp tri thức khách quan về hiện tượng tự nhiên.
- Viết 3–4 câu nêu lí do em thích bản tin. Gợi ý: nêu tính ngắn gọn, cập nhật, trả lời được các câu hỏi ai – ở đâu – khi nào.
- Hãy chỉ ra hai phương tiện phi ngôn ngữ thường gặp trong văn bản thông tin. Đáp án gợi ý: hình ảnh, sơ đồ, bảng số liệu.
Em hãy viết theo trải nghiệm thật của mình. Bài của em càng có ví dụ cụ thể thì càng thuyết phục thầy cô.
Câu hỏi thường gặp
Văn bản thông tin khác văn bản văn học ở điểm nào?
Văn bản thông tin cung cấp tri thức, sự kiện một cách khách quan, chính xác. Văn bản văn học dùng hình tượng, cảm xúc và tưởng tượng để tác động đến người đọc.
Em nên kể tên bao nhiêu thể loại là đủ?
Kể 2–3 thể loại là hợp lí, mỗi thể loại kèm một lí do cụ thể. Như vậy bài vừa đủ ý, vừa không bị dàn trải.
Bản tin có phải là văn bản thông tin không?
Có. Bản tin cung cấp sự kiện vừa xảy ra, thường trả lời các câu hỏi ai, ở đâu, khi nào, như thế nào nên là văn bản thông tin tiêu biểu.
Nếu em chưa nhớ tên văn bản cụ thể thì làm thế nào?
Em nêu tên thể loại và một ví dụ quen thuộc (như tin về một hoạt động của trường). Không nên bịa tên văn bản mình chưa đọc.