Trả lời nhanh
Văn bản thông tin là văn bản chủ yếu dùng để cung cấp tri thức, sự kiện, số liệu một cách khách quan, chính xác. Trong chương trình Ngữ văn, em thường gặp các loại: văn bản thuyết minh (giới thiệu), văn bản tường thuật sự kiện, văn bản giải thích hiện tượng tự nhiên, bản tin và văn bản có kết hợp hình ảnh, sơ đồ. Tác dụng chính là giúp người đọc hiểu biết và hành động đúng.
Văn bản thông tin là gì?
Đọc một tờ thông báo của trường, một bài giới thiệu về Văn Miếu hay một bản tin dự báo thời tiết, em đều đang đọc văn bản thông tin. Mục đích của chúng không phải là làm em rung động bằng hình tượng, mà là cho em biết một điều gì đó có thật.
Vì vậy, văn bản thông tin thường có ba dấu hiệu: nội dung xác thực, cách trình bày rõ ràng, mạch lạc và ngôn ngữ chính xác, ít cảm xúc cá nhân.
Có bao nhiêu loại văn bản thông tin?
Không có con số cố định, vì còn tuỳ em phân loại theo tiêu chí nào. Theo nội dung và mục đích, ta thường chia như sau:
| Loại | Cung cấp gì? | Ví dụ quen thuộc |
|---|---|---|
| Văn bản thuyết minh (giới thiệu) | Đặc điểm, cấu tạo, giá trị của một đối tượng: danh lam, di tích, sản phẩm, loài vật… | Bài giới thiệu một di tích lịch sử, một loài cây |
| Văn bản tường thuật, thuật lại sự kiện | Diễn biến một sự kiện theo trình tự thời gian | Bài kể lại một sự kiện lịch sử, một lễ hội |
| Văn bản giải thích hiện tượng tự nhiên | Nguyên nhân, quá trình của hiện tượng | Vì sao có mưa, vì sao có nhật thực |
| Bản tin, thông báo | Tin tức mới, ngắn gọn, ghi rõ thời gian – địa điểm – sự việc | Bản tin thời sự, thông báo lịch nghỉ học |
| Văn bản đa phương thức | Thông tin kết hợp chữ với hình ảnh, biểu đồ, sơ đồ, số liệu | Infographic, áp phích, bài báo có biểu đồ |
Nếu cô giáo hỏi “theo em có bao nhiêu loại”, em có thể trả lời: có nhiều loại, tiêu biểu là… rồi nêu 3–4 loại kèm ví dụ. Cách trả lời này an toàn và thể hiện em hiểu bản chất.
Văn bản thông tin có tác dụng gì?
- Mở rộng hiểu biết: giúp em biết về lịch sử, thiên nhiên, khoa học, đời sống.
- Định hướng hành động: thông báo, hướng dẫn giúp em biết làm gì, làm thế nào.
- Cập nhật tin tức: em nắm được những gì đang diễn ra quanh mình.
- Rèn kĩ năng đọc: biết tìm ý chính, chọn lọc dữ kiện, nhận ra thông tin đáng tin cậy.
Văn bản thông tin khác văn bản văn học ở điểm nào?
| Tiêu chí | Văn bản thông tin | Văn bản văn học |
|---|---|---|
| Mục đích | Cung cấp tri thức, sự kiện | Thể hiện cảm xúc, tư tưởng bằng hình tượng |
| Nội dung | Có thật, kiểm chứng được | Có thể hư cấu |
| Ngôn ngữ | Chính xác, rõ ràng | Giàu hình ảnh, biểu cảm |
| Bố cục | Nhan đề, đề mục, số liệu, hình minh hoạ | Cốt truyện, nhân vật, khổ thơ, hình ảnh |
Mẹo nhớ: văn bản thông tin trả lời câu hỏi “Điều đó là gì, xảy ra thế nào?”; văn bản văn học trả lời “Điều đó khiến em cảm nhận ra sao?”.
Cách đọc hiểu một văn bản thông tin
- Đọc nhan đề, sa-pô (đoạn mở đầu), các đề mục để đoán nội dung chính.
- Xác định đối tượng thông tin và mục đích của người viết.
- Tìm các chi tiết cơ bản: ai, cái gì, khi nào, ở đâu, vì sao.
- Xem xét vai trò của hình ảnh, số liệu, sơ đồ (nếu có): chúng làm rõ điều gì?
- Tóm tắt lại bằng 2–3 câu của chính em.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm bài thuyết minh có dùng biện pháp tu từ là văn bản văn học. Cần nhìn vào mục đích chính: nếu chủ yếu để cung cấp thông tin thì vẫn là văn bản thông tin.
- Chỉ liệt kê tên loại mà không nêu ví dụ, nên bài trả lời thiếu thuyết phục.
- Bỏ qua yếu tố hình ảnh, biểu đồ khi phân tích văn bản đa phương thức.
Luyện tập nhanh
Câu 1. Thông báo “Thứ Hai tuần sau, lớp 6A đi tham quan bảo tàng, tập trung 7 giờ tại cổng trường” thuộc loại nào?
Đáp án: Thông báo, một loại văn bản thông tin, vì nêu rõ thời gian, địa điểm, sự việc.
Câu 2. Một bài thơ về mùa thu có phải văn bản thông tin không? Vì sao?
Đáp án: Không. Bài thơ chủ yếu bộc lộ cảm xúc bằng hình ảnh, thuộc văn bản văn học.
Câu 3. Em hãy nêu một văn bản thông tin mà em đã đọc gần đây và cho biết nó giúp em điều gì.
Gợi ý: Bản tin dự báo thời tiết giúp em quyết định mang áo mưa hay không.
Câu hỏi thường gặp
Văn bản thông tin là gì?
Là văn bản chủ yếu cung cấp tri thức, sự kiện, số liệu một cách khách quan, chính xác như thông báo, bản tin, bài giới thiệu danh lam thắng cảnh, bài giải thích hiện tượng tự nhiên.
Văn bản thông tin có mấy loại?
Không có số lượng cố định. Theo mục đích, thường gặp văn bản thuyết minh, tường thuật sự kiện, giải thích hiện tượng, bản tin – thông báo và văn bản đa phương thức.
Văn bản thông tin có tác dụng gì?
Giúp người đọc mở rộng hiểu biết, cập nhật tin tức, biết cách hành động đúng và rèn kĩ năng chọn lọc, đánh giá thông tin.
Bài thuyết minh có dùng biện pháp tu từ có còn là văn bản thông tin không?
Vẫn là văn bản thông tin nếu mục đích chính là cung cấp tri thức. Biện pháp tu từ chỉ giúp bài viết sinh động hơn.