Trả lời nhanh
Sử học là khoa học nghiên cứu và tìm hiểu về toàn bộ hoạt động của con người và xã hội loài người trong quá khứ. Còn lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ. Nói gọn, lịch sử là đối tượng, sử học là môn khoa học khám phá đối tượng ấy dựa trên tư liệu, nhằm dựng lại bức tranh quá khứ và rút ra bài học cho hiện tại.
Khái niệm sử học
Sử học không đơn thuần là ghi nhớ ngày tháng. Các nhà sử học thu thập tư liệu, kiểm tra độ tin cậy, so sánh, rồi giải thích vì sao sự kiện xảy ra và có ý nghĩa gì. Kết quả của quá trình đó là những công trình, sách vở mà em học trong môn Lịch sử.
Phân biệt lịch sử và sử học
| Tiêu chí | Lịch sử | Sử học |
|---|---|---|
| Bản chất | Những gì đã diễn ra trong quá khứ, tồn tại khách quan | Một ngành khoa học nghiên cứu về quá khứ |
| Có thay đổi được không? | Không, sự kiện đã xảy ra thì không đổi | Có thể bổ sung, chỉnh sửa khi phát hiện tư liệu mới |
| Ví dụ | Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 đã xảy ra | Việc nghiên cứu, dựng lại và giải thích chiến thắng ấy |
Từ “lịch sử” trong đời sống đôi khi còn dùng với nghĩa môn học hay cuốn sách. Vì vậy, khi làm bài cần đọc kĩ ngữ cảnh để biết đang nói về quá khứ hay về môn khoa học.
Sử học làm những việc gì?
- Tái hiện quá khứ: dựng lại sự kiện, nhân vật, đời sống xã hội một cách trung thực.
- Giải thích: tìm nguyên nhân, diễn biến, kết quả và ý nghĩa của các sự kiện.
- Rút ra quy luật và bài học: hiểu cách xã hội vận động để định hướng cho hiện tại và tương lai.
Sử học dựa vào những nguồn tư liệu nào?
- Tư liệu hiện vật: công cụ lao động, đồ gốm, di tích, trống đồng, lăng mộ.
- Tư liệu chữ viết: bia kí, thư tịch, chính sử, văn bản hành chính.
- Tư liệu truyền miệng: truyền thuyết, huyền thoại, câu chuyện dân gian; cần so sánh với nguồn khác vì có thể mang yếu tố hư cấu.
- Tư liệu gốc: do người đương thời tạo ra, như bia đá, nhật kí, văn bản chính thức, có độ tin cậy cao nhất.
Vì sao cần học lịch sử?
Học lịch sử giúp chúng ta biết mình từ đâu đến, hiểu công lao của cha ông và trân trọng cuộc sống hôm nay. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết: “Dân ta phải biết sử ta / Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”. Hiểu quá khứ cũng giúp ta tránh lặp lại sai lầm và có tinh thần trách nhiệm với đất nước.
Mẹo nhớ
Hãy hình dung lịch sử là “bộ phim đã quay xong”, còn sử học là công việc của người biên tập: kiểm tra từng cảnh quay, ghép lại và giải thích nội dung. Phim không đổi được, nhưng cách hiểu về phim ngày càng đầy đủ nhờ tư liệu mới.
Lỗi sai thường gặp
- Đồng nhất hai khái niệm lịch sử và sử học, nên khi định nghĩa bị thiếu ý “khoa học”.
- Cho rằng sử học chỉ ghi chép chiến tranh và vua chúa. Thực tế sử học nghiên cứu cả đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội của con người.
- Cho rằng chỉ sách vở mới là tư liệu. Hiện vật và truyền miệng cũng là nguồn quan trọng.
Luyện tập
- Nêu khái niệm sử học.
- Việc em tìm hiểu chiếc trống đồng thuộc nguồn tư liệu nào?
- Vì sao nói lịch sử không thể thay đổi nhưng hiểu biết về lịch sử có thể thay đổi?
Gợi ý đáp án:
- Sử học là khoa học nghiên cứu và tìm hiểu về toàn bộ hoạt động của con người và xã hội loài người trong quá khứ.
- Tư liệu hiện vật.
- Sự kiện đã xảy ra là cố định, nhưng khi có tư liệu mới, các nhà sử học có thể bổ sung hoặc điều chỉnh cách giải thích cho đầy đủ và chính xác hơn.
Câu hỏi thường gặp
Sử học là gì?
Sử học là khoa học nghiên cứu và tìm hiểu về toàn bộ hoạt động của con người và xã hội loài người trong quá khứ.
Lịch sử khác sử học thế nào?
Lịch sử là những gì đã xảy ra trong quá khứ. Sử học là ngành khoa học tìm hiểu, ghi chép và giải thích những điều đó dựa trên tư liệu.
Có những loại tư liệu nào để nghiên cứu lịch sử?
Có tư liệu hiện vật, tư liệu chữ viết, tư liệu truyền miệng và tư liệu gốc. Mỗi loại có giá trị và độ tin cậy khác nhau.
Học lịch sử có ích gì?
Giúp hiểu cội nguồn dân tộc, biết ơn các thế hệ đi trước, rút bài học cho hiện tại và có trách nhiệm hơn với quê hương, đất nước.