Trả lời nhanh
Nêu ý nghĩa của câu chuyện là chỉ ra điều tác giả muốn gửi gắm qua sự việc và nhân vật, rồi diễn đạt thành một hoặc hai câu hoàn chỉnh. Em làm theo thứ tự: tóm tắt ý chính, tìm chi tiết then chốt, rút ra bài học, viết câu kết luận bắt đầu bằng “Câu chuyện cho thấy…” hoặc “Câu chuyện khuyên chúng ta…”. Tuyệt đối không chỉ kể lại diễn biến.
Ý nghĩa của câu chuyện khác gì với nội dung?
Nhiều bạn nhìn thấy yêu cầu “nêu ý nghĩa” thì lập tức kể lại truyện. Cách làm này mất điểm vì đề đang hỏi điều rút ra sau khi đọc, không hỏi chuyện gì đã xảy ra.
- Nội dung trả lời câu hỏi “Truyện kể về ai, việc gì?”.
- Ý nghĩa trả lời câu hỏi “Qua chuyện ấy, người kể muốn nói điều gì với người đọc?”.
- Bài học là lời khuyên cụ thể em tự áp dụng cho mình, thường nằm ở cuối phần ý nghĩa.
Với truyện ngụ ngôn, ý nghĩa thường là một lời răn dạy. Với truyện cổ tích, ý nghĩa thường là ước mơ về công bằng và cái thiện chiến thắng. Với truyền thuyết, ý nghĩa gắn với lịch sử, niềm tự hào dân tộc và cách giải thích một địa danh, một phong tục.
Bốn bước nêu ý nghĩa của câu chuyện
- Tóm tắt thật ngắn. Chỉ một câu: ai làm gì, kết quả ra sao.
- Tìm chi tiết then chốt. Đó là chi tiết làm cho kết cục xảy ra, ví dụ một lời nói kiêu ngạo, một hành động tham lam, một lần giúp đỡ.
- Hỏi “vì sao lại như vậy?”. Câu trả lời cho em nguyên nhân sâu xa, cũng là gốc của bài học.
- Viết câu kết luận. Dùng mẫu: “Câu chuyện cho thấy…, đồng thời khuyên chúng ta…”.
Mẫu câu giúp em diễn đạt gọn
- Câu chuyện phê phán… và nhắc nhở mỗi người cần…
- Qua câu chuyện, tác giả ca ngợi… đồng thời gửi gắm ước mơ…
- Câu chuyện giải thích nguồn gốc… và thể hiện niềm tự hào về…
- Bài học rút ra là… vì nếu không, hậu quả sẽ là…
Bốn ví dụ quen thuộc
| Câu chuyện | Chi tiết then chốt | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Ếch ngồi đáy giếng | Ếch tưởng bầu trời chỉ bé bằng cái vung, ra ngoài thì bị trâu giẫm bẹp | Phê phán thói chủ quan, hiểu biết hạn hẹp mà huênh hoang; khuyên cần mở rộng tầm nhìn và khiêm tốn |
| Thầy bói xem voi | Mỗi thầy chỉ sờ một bộ phận nhưng đều khẳng định mình đúng | Không nên nhìn sự việc một chiều; cần xem xét toàn diện và biết lắng nghe |
| Cây khế | Người em may túi vừa phải để đựng vàng, người anh tham lam may túi quá lớn | Ở hiền gặp lành, tham lam chuốc hoạ; thể hiện ước mơ công bằng của nhân dân |
| Sự tích Hồ Gươm | Long Quân cho mượn gươm thần, đánh giặc xong thì đòi lại ở hồ | Ca ngợi cuộc kháng chiến chính nghĩa, tinh thần đoàn kết, khát vọng hoà bình; giải thích tên Hồ Gươm |
Em để ý: mỗi ý nghĩa đều có hai vế, một vế nói điều truyện phản ánh, một vế nói lời khuyên. Viết đủ hai vế là bài làm đã đầy đặn.
Ví dụ trình bày hoàn chỉnh
Đề: Nêu ý nghĩa của truyện “Ếch ngồi đáy giếng”.
Bài làm mẫu: Truyện kể về con ếch sống lâu trong giếng nhỏ nên tưởng trời chỉ bé bằng cái vung, đến khi ra ngoài thì bị trâu giẫm chết. Câu chuyện phê phán những người hiểu biết hạn hẹp nhưng chủ quan, kiêu ngạo. Đồng thời, truyện khuyên chúng ta phải không ngừng học hỏi, mở rộng tầm nhìn và sống khiêm tốn.
Bài chỉ ba câu nhưng có đủ tóm tắt, ý nghĩa và bài học.
Lỗi sai thường gặp
- Kể lại cả truyện. Chỉ cần một câu tóm tắt rồi chuyển sang ý nghĩa.
- Nêu bài học quá chung chung như “phải sống tốt”. Hãy gắn bài học với chi tiết cụ thể của truyện.
- Nhầm ý nghĩa với đặc điểm nhân vật. “Ếch kiêu ngạo” mới là nhận xét về nhân vật, còn ý nghĩa phải là điều rút ra cho người đọc.
- Dùng một ý nghĩa cho mọi truyện. Mỗi thể loại có cách gửi gắm riêng như đã nói ở trên.
Luyện tập có đáp án
Bài 1. Truyện “Bó đũa” kể người cha bảo các con bẻ từng chiếc đũa thì dễ, bẻ cả bó thì không ai bẻ nổi. Hãy nêu ý nghĩa.
Gợi ý đáp án: Câu chuyện cho thấy sức mạnh của sự đoàn kết: một mình thì yếu, gắn bó với nhau thì vững vàng. Truyện khuyên anh chị em trong nhà phải thương yêu, đùm bọc nhau.
Bài 2. Truyện “Cây tre trăm đốt” có đoạn người chủ tham lam bị trừng phạt, người hiền lành được giúp đỡ. Em rút ra ý nghĩa gì?
Gợi ý đáp án: Truyện thể hiện niềm tin vào công bằng: người hiền lành, chăm chỉ sẽ được đền đáp, kẻ tham lam độc ác sẽ bị trừng phạt. Qua đó, nhân dân gửi gắm ước mơ cái thiện thắng cái ác.
Khi gặp một truyện chưa từng đọc trong bài kiểm tra, em cứ bình tĩnh đi qua bốn bước ở trên. Làm đều đặn vài lần, em sẽ thấy việc nêu ý nghĩa nhẹ nhàng hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Nêu ý nghĩa của câu chuyện cần viết bao nhiêu câu?
Thường từ hai đến ba câu là đủ: một câu tóm tắt ngắn, một câu nêu ý nghĩa và một câu rút ra bài học. Nếu đề tính điểm cao hơn, em có thể thêm dẫn chứng chi tiết trong truyện.
Ý nghĩa và bài học của câu chuyện có giống nhau không?
Gần giống nhưng không hoàn toàn. Ý nghĩa là điều câu chuyện phản ánh hoặc phê phán, còn bài học là lời khuyên em áp dụng cho bản thân. Khi làm bài nên viết cả hai.
Nếu không nhớ rõ truyện thì làm thế nào?
Em tìm chi tiết quyết định kết cục của nhân vật rồi hỏi vì sao điều đó xảy ra. Từ nguyên nhân đó, em suy ra lời khuyên. Đừng bịa chi tiết không có trong truyện.